Кіріспе

Бір-бірімен байланысты биохимиялық реакциялар сериясы. Полиол жолы – глюкозаны фруктозаға айналдыратын екі қадамды процесс. Осы жол арқылы глюкоза сорбитолға дейін тотығып кешіріледі, кейіннен ол фруктозаға дейін қайта тотықтырылады. Бұл жол сорбитол альдоза редуктаза жолы деп те аталады. Бұл жол диабеттік асқынулармен байланысты, әсіресе тор қабықша, бүйрек және жүйкелердің ұсақ қантамырларының зақымдануында. Сорбитол жасуша мембранасы арқылы өте алмайды, және ол жиналғанда инсулинге тәуелсіз тіндерге суды тартып, жасушаларға осмостық стресс тудырады.

Жол

[[Файл:Полиолдың метаболизмі жолы. Полиолдың метаболизмі жолы.

Патология

Глюкозаның жасушаға енуі үшін көптеген жасушалар инсулиннің әсерін қажет етеді, бірақ көздің тора қабығы, бүйрек және жүйке тіндерінің жасушалары инсулинге тәуелсіз, сондықтан глюкоза инсулиннің әсеріне қарамастан жасуша мембранасы арқылы еркін өтеді. Жасушалар глюкозаны энергия үшін қалыпты жағдайда пайдаланады, ал энергияға жұмсалмаған глюкоза полиол жолына түседі. Қандағы глюкоза деңгейі қалыпты болғанда (шамамен 100 мг/дл немесе 5,5 ммоль/л) бұл өзгеріс ешқандай мәселе тудырмайды, себебі альдоза редуктазаның глюкозаға деген туыстығы қалыпты концентрацияда төмен болады. Гипергликемиялық жағдайда альдоза редуктазаның глюкозаға деген туыстығы артады, нәтижесінде көп мөлшерде сорбитол жинақталады және көптеген NADPH пайдаланылады, соның салдарынан жасушалық метаболизмнің басқа процестері үшін жеткіліксіз NADPH қалады. Осы туыстықтың өзгеруі – жолдың белсенділігі деп аталады. Дегенмен, жиналған сорбитол мөлшері судың осмостық ағынын тудыру үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. NADPH азот оксидінің өндірісін және глутатионның тотығуын ынталандырады, ал оның жетіспеушілігі глутатион тапшылығына алып келеді. Глутатионның туа біткен немесе кейіннен пайда болған тапшылығы, тотығу стресінен туындаған гемолизге әкелуі мүмкін. Азот оксиді – қан тамырларындағы маңызды тамыр кеңейткіштердің бірі. Сондықтан NADPH реактивті оттегі түрінің жиналуына және жасушаларға зиян келтіруіне қарсы тұрады. Полиол жолының артық белсенділігі жасуша ішіндегі және жасуша сыртындағы сорбитол концентрациясын арттырады, реактивті оттегі түрінің концентрациясын жоғарылатады, ал азот оксиді мен глутатион концентрациясын төмендетеді. Бұл тепе-теңдіктің бұзылуы жасушаларға зиян келтіруі мүмкін; диабет кезінде бірнеше фактор бірдей әрекет етеді. Полиол жолын белсендірудің микроқан тамырлар жүйесіне зиян келтіретіні нақтыланбаған.