Кіріспе

Госфорд Парк – Роберт Альтман режиссерлік еткен және Джулиан Феллоуз сценарий жазған 2001 жылғы сатирикалық қара комедиялық детектив. Оған Жан Ренуардың француз классикасы «La Règle du jeu» («Ойын ережесі») әсер еткен. Фильмде Эйлин Аткинс, Боб Балабан, Алан Бейтс, Чарльз Дэнс, Стивен Фрай, Майкл Гэмбон, Ричард Э. Грант, Дерек Джейкоби, Келли Макдональд, Хелен Миррен, Джереми Нортам, Клайв Оуэн, Райан Филипп, Мэгги Смит, Кристин Скотт Томас және Эмили Уотсон сияқты актерлер ойнаған. Оқиға ағылшылдық Госфорд Парк сарайында демалысқа жиналған бай британдықтар, американдық продюсер және олардың қызметшілері туралы. Кешкі ас кезінде кісі өлтіріледі, ал фильмде оқиға қызметшілер мен қонақтардың көзқарасынан тергелуін көрсетеді. «Госфорд Парк» жобасы 1999 жылы Боб Балабан Альтманнан бірге фильм түсіру мүмкіндігін сұрағанда басталды. Балабан Агата Кристи стиліндегі детектив ұсынды және Альтманды Джулиан Феллоузбен таныстырды, олар басқа бір жобада жұмыс істеп жатқан еді. Фильмнің түсірілімі 2001 жылдың наурыз айында басталды, өндіріс бюджеті 19,8 миллион долларды құрады және Шеппертон студиясында жүзеге асырылды. «Госфорд Парк» 2001 жылдың 7 қарашасында Лондон кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. АҚШ кинотеатрларында 2001 жылдың желтоқсанында шектеулі көрсетілім болды, ал 2002 жылдың қаңтарында USA Films тарапынан кеңінен көрсетілді. Ұлыбританияда фильм 2002 жылдың ақпанында шықты. Фильм кассада табысқа ие болды, бүкіл әлем бойынша кинотеатрларда 87 миллион доллардан астам жинады, бұл Альтманның «M*A*S*H» фильмінен кейінгі екінші ең табысты туындысы болды. Сынашылар тарапынан жоғары бағаланған «Госфорд Парк» жеті «Оскар» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Ең үздік фильм», «Ең үздік режиссер» және «Ең жақсы қосалқы актриса» номинациялары (Миррен мен Смит екеуі үшін де), сондай-ақ «Ең үздік түпнұсқа сценарий» сыйлығын жеңіп алды. Феллоуздың «Даунтон Абби» сериалы бастапқыда «Госфорд Парк» сериалының спин-оффы ретінде жоспарланған, бірақ оның орнына фильмден шабыттанған, 20 ғасырдың басында (1912 жылдан 1920-жылдардың ортасына дейін) өтетін жеке туынды ретінде дамытылды.

Сюжет

1932 жылы бай өнеркәсіпші сэр Уильям МакКордл, оның әйелі леди Сильвия және олардың қызы Изобель өздерінің Gosford Park елдiк үйінде аң аулау кешін өткізеді. Қонақтардың арасында Сильвияның әпкелері Луиза мен Лавиния және олардың күйеулері лорд (Реймонд) Стокбридж және командир Энтони Мередит; оның тәтесі Констанс, Трентэм графы; Хон. Фредди мен Мейбл Несбит; актер Айвор Новелло және американдық кино продюсері Моррис Вайсман; сондай-ақ кеш келген лорд Руперт Стэндиш пен Джереми Блонд болды. Үй шаруасының меңгерушісі миссис Уилсон келген қызметшілерді бөлмелеріне орналастырып, лорд Стокбридждің жеке қызметшісі Роберт Парксқа назар аударады, ол жетімдер үйінде өскенін айтады. Бас үй қызметшісі Элси леди Трентхемнің тәжірибесіз қызметшісі Мэри МакЭкранға сабақ береді. Кешкі ас ішкеннен кейін күміс кескіш пышақ жоғалып кетеді. Вайсманның жеке қызметшісі Генри Дентон қызметкерлердің кешкі асында маңызсыз сұрақтар қойып, ерекше акцентімен (Мэри өзі шотландтық болса да, оның Шотландиядан емес екенін біледі) қызметкерлердің күдігін тудырады. Сол түні Генри леди Сильвиямен жасырын кездесуге барады, Вайсманмен қарым-қатынасы болғанына қарамастан. Изобель Элсиден Фреддиді жұмысқа алу туралы сэр Уильяммен сөйлесуін сұрайды, себебі Фредди олардың қарым-қатынасы мен оның түсігі туралы шантаж жасап жатыр. Фредди Мейблге жамандық жасайды, оған ақша үшін үйленді, бірақ оның байлығын асыра бағалады, ал Руперт Изобельге күймедейді. Леди Трентэм Мэриге Сильвия мен Луизаның қайсысы сэр Уильямға үйленетінін шешу үшін карта тартқандарын айтады, оның байлығы олардың әкесі, граф, және өздерін асырауға қажет болды. Аң аулауға шыққанда, бір оқ сэр Уильямның құлағына тиеді. Әйелдер түскі асқа қосылады, ал сэр Уильям Энтонидің бизнес жоспарынан бас тартады, оны қаржылық жағдайдан құртады. Леди Сильвия өзінің тәтесі Констансқа сэр Уильям оның жәрдемақысын тоқтатуы мүмкін екенін хабарлайды. Кешкі ас кезінде леди Сильвия сэр Уильямды сөккенде, Эльзи оны қорғап, олардың қарым-қатынасын жасырын түрде ашады. Миссис Уилсон Уильямға кофе әкеледі, ол оны еденге төгіп, сорпаны тазалауға бұйырады, содан кейін виски сұрайды. Қонақтар қонақ бөлмесіне жиналады, ал Новелло фортепианода ойнап, ән салады, ал қызметшілер сыртта тыңдайды; Фредди, Энтони, Роберт және лакей Джордж әрқайсысы жасырын түрде кетеді. Бір ер адам, тек шалбары көрінеді, аң аулаудан қалған лайлы галлошаларын киеді. Содан кейін ол жоғалған пышақты алып, кітапханаға кіреді; сэр Уильямды креслода ұйықтап жатқанын көріп, кеудесіне пышақ салады. Дене табылады, ал құлқынас инспектор Томпсон мен тәжірибелі констебль Декстер тергеу үшін келеді. Генри, күйеуі өлтірілгеніне қарамастан, леди Сильвиямен тағы бір кездесуге барады. Сэр Уильям пышақпен шабуыл жасау алдында уланғаны анықталады, ал бас аспаз әйел миссис Крофт өзінің қызметкерлеріне сэр Уильямның әйелдер фабрикасының жұмысшыларын азғырып, зорлағанын айтады; жүкті болғандар балаларын асырап беруге немесе жұмыстан айырылуға мәжбүр болды. Изобель Фреддиге чек береді, ол Мейблге қарсы шыққанда ашуланып жыртып алады. Инспектор Томпсон қонақтарды көптеген қызметкерлерді сұраққа тікпестен босатады. Мэри Роберттің кісі өлтіргенін түсінеді; ол онымен бетпе-бет келгенде, ол өзін жетімдер үйіне берген сэр Уильямның заңсыз ұлы екенін және оның анасы, фабрика жұмысшыларының бірі, көп ұзамай қайтыс болғанын айтады. Ол оған сэр Уильямды уланбағанын айтады, ал ол сэр Уильямды өлгеннен кейін пышақтағанын түсінеді және оны кім уланғаны маңызды емес. Қонақтар мен олардың қызметшілері кетіп бара жатқанда, Фредди, Изобельмен шантаж жасау жоспары сәтсіз аяқталып, сэр Уильямның өлімінен кейін бизнес кәсібі сақталған Энтонимен серіктестікке кіріседі. Руперттің Изобельге деген махаббатына қарамастан, оның Мистер Блондпен мұрасының шектелуі туралы әңгімелескенін естігенде, оның Изобельмен қарым-қатынасы кенеттен тоқтатылады. Леди Трентэм мен леди Сильвия миссис Крофт пен миссис Уилсонның ұзақ уақытқа созылған қақтығысын талқылайды, ал леди Сильвия миссис Уилсонның тегі Паркс болғанын айтады. Мэри миссис Уилсонмен сөйлеседі, ол өзінің және миссис Крофттың әйелдері екенін айтады; екеуінің де Сэр Уильямның зауытында жұмыс істеген кезде балалары болды. Миссис Крофт сәбиін сақтап, жұмысынан айырылды, бірақ бала сәби кезінде қайтыс болды, ал миссис Уилсон Роберттен бас тартты. Роберттің оның ұлы екенін және ол әкесін өлтіруге ниеттенгенін білгенде, миссис Уилсон сэр Уильямды улап, Роберттің кінәсі тек өлген адамды пышақтау болады деп ойлады. Миссис Крофт миссис Уилсонды жұбатады, ал Мэри Робертке қоштасады, содан кейін соңғы қонақтар әрқайсысы өз жолымен кетеді.

Тақырыптар

Фильм 1930 жылдардағы британдық таптық жүйені зерттейді; Стивен Фрай, фильмдегі инспектор Томпсон, бұл жоғары таптың қызметшілерге тәуелділігін көрсетеді дейді. Онда Ұлыбритания империясының құлдырауы және пэрлік жүйе туралы сөз болады. PopMatters журналына жазған Синтия Фукс фильмнің негізгі тақырыбы күрделі адамдар арасындағы қарым-қатынастар емес, сыртқы әсер екенін айтты. Salon.com сыншысы Стивен Джонсон Госфорд Парк сценарийінде Агата Кристидің туындылары арқылы танымал болған, қамалдың құпиясы стилінің қайта жаңғыруын атап өтті. Ол мұны осы әдеби стиль мен 19 ғасыр романының үйлесімі деп сипаттады. Госфорд Парк актері және продюсері Боб Балабанның айтуынша, қамалдың қызметшілерінің баянымен айтылатын қылмыстық оқиға жасау идеясы оған және Олтманға қызықты болды. Фильмдегі тақырыптар Джулиан Феллоуздың «Даунтон Абби» сериалында пайдаланылып, енгізілді. Мэгги Смит тағы да жесір графша рөлінде ойнады, бірақ бұл жолы оның титулы Трентэм емес, Грантэм болды; отбасы Флинтширдің маркизімен (граф емес) туыс.

Жазу және әзірлеу

1999 жылы Боб Балабан Роберт Альтманнан бірге жасай алатын нәрсе бар ма деп сұрады, ал Альтман кім өлтірді деген құпияны ұсынды. Альтман осы өмір салтын зерттейтін, Агата Кристи романдары сияқты ауыл үйіндегі кісі өлтіру құпиясын жасағысы келді; ол фильмді "классикалық жағдай: барлық күдіктілер бір шатыр астында" деп атады. Альтманға 1930 жылдардағы "Ойын ережесі" және "Лондондағы Чарли Чан" фильмдері де шабыт берді. Феллоуске фильмнің қысқаша жоспары берілді: ол "30-шы жылдардағы ауыл үйінде өрістеп, бірде кісі өлтіру болуы керек, бірақ бұл шын мәнінде әлеуметтік топтарды зерттеу болуы керек" делінді, сондай-ақ Вайолет Лиддл үй қызметкерлеріне.

Кастинг

Госфорд паркі фильмінде, оның көптеген басқа фильмдеріндегідей, Олтман фильмге ресми түрде қатысуы жоспарланған актерлердің тізімін жасаған. Фильмнің кастинг директоры Мэри Селвей болды, оны продюсер Дэвид Леви көптеген британдық актерлерді жақсы білетінін айтты. Фильмде рөл ұсынылған актерлердің өте азы ғана түсірілімге қатыспады. Джуд Лоу түсірілім басталмас бұрын жобадан бас тарды, оның орнына Райан Филипп келді. Кеннет Бранаг пен Роберт Батерст екеуі де кестесінің қиындығына байланысты қатыса алмады. Алан Рикман, Джоли Ричардсон және Джуди Денч де фильмдегі рөлдерге қарастырылды. Фильмнің актер құрамы екі рыцарь (Майкл Гэмбон және Дерек Джакоби) және екі дама (Мэгги Смит және Айлин Аткинс) болғандықтан ерекше. Кейін актерлердің тағы үш мүшесі (Алан Бейтс, Хелен Миррен және Кристин Скотт Томас) осы мәртебеге ие болды.