Кіріспе
Омыртқалы жануарлардың кладасы
Тетраподоморфа (сондай-ақ Хоаната) – тірі тетраподтарға (төрт аяқты омыртқалы жануарларға) жақын саркоптеригиялық туыстары мен тірі өкпе балықтарына қарағанда тірі тетраподтарға жақын болатын омыртқалы жануарлардың кладасы. Балықтар мен ертедегі лабиринтодонттар арасындағы дамыған түрлер, мысалы, Тиктаалик, оларды ашқандар «балық-тетраподтар» деп атады, олар сыртқы түрі мен аяқ-қол морфологиясы бойынша жартылай балық, жартылай тетраподтар болып көрінеді. Тетраподоморфалардың құрамына тәжді тетраподтар тобы (тұрақты тетраподтардың соңғы ортақ атасы және оның барлық ұрпақтары) және бірнеше ертедегі сабақты тетраподтар тобы кіреді, оның ішінде сүйекті қанатты балықтардың (остеолепиформдар) бірнеше тобы бар. Тетраподоморфадан тәжді Тетраподаны алып тастағанда, сабақты Тетрапода қалды, ол балықтан тетраподқа өтуді қамтитын парафилетикалық топ. Тетраподоморфтарды анықтайтын ерекшеліктерінің бірі – қанаттардың өзгеруі, атап айтқанда, иінтірек сүйегінің дөңгелек басының иек буынының ойығымен (шеке буынының қуысы) байланысуы. Тағы бір маңызды белгі – ішкі мұрын тесігі немесе хоана. Көптеген балықтарда екі жұп мұрын тесігі болады, бірі судың кіруі үшін (кіретін мұрын тесігі), екіншісі судың шығуы үшін (шығатын мұрын тесігі). Кенихтис сияқты ертедегі тетраподоморфтарда шығатын мұрын тесігі ауыздың шетіне қарай жылжуы мүмкін. Кейінгі тетраподоморфтарда, оның ішінде тетраподтарда, шығатын мұрын тесігі ауыздың ішінде орналасқан, ол хоана деп аталады. Дәл сол клада Хоаната көбінесе осы кейінгі формаларға қатысты айтылады.
Tetrapodomorpha (also known as Choanata) is a clade of vertebrates consisting of tetrapods (four limbed vertebrates) and their closest sarcopterygian relatives that are more closely related to living tetrapods than to living lungfish. Advanced forms transitional between fish and the early labyrinthodonts, such as Tiktaalik, have been referred to as "fishapods" by their discoverers, being half fish, half tetrapods, in appearance and limb morphology. The Tetrapodomorpha contains the crown group tetrapods (the last common ancestor of living tetrapods and all of its descendants) and several groups of early stem tetrapods, which includes several groups of related lobe finned fishes, collectively known as the osteolepiforms. The Tetrapodomorpha minus the crown group Tetrapoda are the stem Tetrapoda, a paraphyletic unit encompassing the fish to tetrapod transition. Among the characteristics defining tetrapodomorphs are modifications to the fins, notably a humerus with convex head articulating with the glenoid fossa (the socket of the shoulder joint). Another key trait is the internal nostril or choana. Most fish have two pairs of nostrils, one on either side of the head for incoming water (incurrent nostrils) and another pair for outgoing water (excurrent nostrils). In early tetrapodomorphs like Kenichthys, the excurrent nostrils had shifted towards the mouth's perimeter. In later tetrapodomorphs, including tetrapods, the excurrent nostril is positioned inside the mouth, where it is known as the choana. The nearly equivalent clade Choanata often refers to these later forms specifically.]]
Таксономия
Бентоннан кейін, 2004; және Шварц, 2012. Төмендегі кладограмма Клемент және авторлардың (2021) нәтижелеріне сәйкес жасалған.