Кіріспе

Американдық өнеркәсіптік дизайнер Рассел Райт (3 сәуір 1904 – 21 желтоқсан 1976) – американдық өнеркәсіптік дизайнер. Оның ең көп сатылған керамикалық ас-іштік жинағы, сондай-ақ көптеген жиһаз, аксессуарлар мен маталары арқылы, жалпы халықты үстел басындағы шығармашылық, заманауи дизайнды пайдалануға ынталандырды. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Манитогадағы Рассел мен Мэри Райт дизайн галереясы "Райттар қазіргі американдық өмір салтын қалыптастырды" дегенді көрсетеді.

Дизайнер

Райттың дизайнға деген көзқарасы үйдің орталығы – асхана үстелі деген сенімнен туындады. Осы одан бастап, ол үлкен жиһаздарға арналған асханалық бұйымдарды, сәулет өнерін және ландшафтты жобалады, бәрі де жеңіл, бейресми өмір салтын қалыптастырды. Ол өзінің танымал және кең таралған үй шаруашылығы заттары мен жиһаздары арқылы 20 ғасырдың ортасында көптеген американдықтардың өмір сүру және үйлерін ұйымдастыру әдісіне әсер етті. 1927 жылы Райт дизайнер, мүсінші және кәсіпкер Мэри Смолл Эйнштейнге үйленді, олар Нью-Йорк штатының Вудсток қаласындағы қысқа, бірақ көңілді жазды өткізгеннен кейін, Нью-Йорк суретшілерінің «Маверик» фестивалі мен суретшілер колониясына қатысты. Мэри Александр Архипенкодан мүсін өнерін оқыды. Мэри мен Рассел бірлесіп Wright Accessories компаниясын құрды, ол үйге арналған аксессуарларды жобалаумен айналысады, содан кейін металлдан құйылған жануарлар мен алюминий және басқа материалдардан жасалған қарапайым қонаққа шақыру аксессуарларынан тұратын үйге арналған кішкентай заттар жасады. Екеуі 1950 жылы ең көп сатылған «Оңайрақ өмір сүруге нұсқаулық» кітабын жазды, онда тиімді дизайн мен үй шаруашылығын басқару арқылы үй шаруасын қалай азайту және бос уақытты қалай арттыру керектігі сипатталған. Тағы бір танымал дизайн – Райттың 1951 жылы Джон Халл Катлерс Корпорациясы үшін жасаған «Американдық Модерн» үстел жиымы. Ол сонымен қатар ең көп сатылатын ағаш жиһаздарды, алюминийден жасалған асхана аксессуарларын және маталарды жасады. Оның қарапайым, практикалық стилі 1930, 1940 және 1950 жылдары қарапайым американдықтарды модернизмді қабылдауға ықпал етті. Райттың тіркелген сауда белгісі – өмір салтымен байланысты өнімдерде алғаш рет пайда болды. Райт үйде қолданылатын меламин пластигінен жасалған бірнеше танымал асхана жиымдарын жасады және мейрамханаларда қолданылатын пластикалық Melmac асхана жиымдарын зерттеуді бастады. Райттың 1953 жылы Northern Plastic Company (Бостон) өндірген «Тұрғын» деп аталатын алғашқы Melmac пластикалық асхана жиымы болды. «Тұрғын» 1953 жылы Музейдің заманауи өнерінің «Жақсы дизайн» сыйлығын алды. «Тұрғын» 1957 жылы жалпы сатылымы 4 миллион доллардан астам болатын ең танымал Melmac жиымдарының бірі болды. Бұл жиым көптеген жылдар бойы Нью-Йорк штатының Ньюарк қаласындағы Home Decorators, Inc. компаниясының өндірісінде сақталды. Райт 1959 жылы «Flair» деп аталатын Melmac асхана жиымын ұсынды. «Flair» жиымының бірі «Ming Lace» деп аталды, онда қытайлық нефрит орхидеясының жапырақтары боялып, мөлдір пластик ішіне енгізілген. Оның керамикалық асхана жиымы сияқты, Райт Melmac-ты бастапқыда тек бір түсті жасады, бірақ 1950 жылдардың соңында әдетте өсімдік пішіндерін бейнелейтін әр түрлі өрнектермен безендірілген бірнеше жиымдар жасады.

Жиһаз

Райт 1930 жылдардың басында 1950 жылдарға дейін көптеген жиһаз компаниялары үшін танымал жиһаз топтамаларын жобалады. Оның ең танымал топтамасы, негізінен Ар-деко стиліндегі американдық заманауи "көңілді" ағаш жиһаз, 1935 және 1939 жылдар аралығында Массачусетс штатының Гарднер қаласындағы Conant Ball компаниясымен өндірілді және "American Modern Built by Conant Ball Co. Designed by Russel Wright" деген белгілі таңбасымен сатылды. Райт сонымен қатар Индиана штатының Мартинсвилл қаласындағы Old Hickory Furniture Company компаниясымен бірлесіп, Райттың заманауи стиліндегі ерекше рустикалық жиһаз жасады. Топтама 1942 жылы таныстырылды және кейбір үлгілері 1950 жылдарға дейін танымал болды.

Мансап

Расселдің алғашқы көркемдік білімі орта мектептің оқушысы кезінде Синциннати өнер академиясында Франк Дювенектің жетекшілігінде болды. Принстон университетінде заңгерлік мамандыққа дайындалу отбасылық дәстүрін жалғастырғанда, ол Принстон үшбұрышы клубының мүшесі болды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған ескерткіш мүсіндері үшін бірнеше «Тиффани & Co.» сыйлығын жеңіп алды. Бұл, сондай-ақ Принстондағы академиялық кеңесшісінің ынталандыруымен, колледжге түсуден бір жыл бұрын Нью-Йорктегі Кеннет Хейс Миллер мен Бордман Робинсон басқаратын Өнер студенттері лигасының студенті болғанда, оның болашағының өнер саласында екендігіне деген сенімін нығайтты. Райт Принстонды тастап, Нью-Йорк қаласындағы театр әлеміне келді және Норман Бел Геддес үшін декоратор болып жұмыс істеді. Театрмен ерте байланысы оны Джордж Кукор, Ли Симонсон, Роберт Эдмонд Джонс және Рубен Мамулианмен бірге жұмыс істеуге алып келді. Оның театрлық мансабы 1927 жылдың соңында Джордж Кукор Рочестердегі (Нью-Йорк штаты) акциялық компаниясын жапқанда аяқталды. Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол театрлық реквизиттер мен кішкентай сәндік металл бұйымдарын жасау үшін жеке дизайн фирмасын ашты. Орталық Батыстағы тамырлары терең болғанымен, ол өзінің кәсіби өнер мансабының барлық кезеңін Нью-Йоркте өткізді, өсіп келе жатқан өнеркәсіптік дизайн фирмасында Петра Кэбот, Генри П. Гласс және Гектор Леонарди сияқты ерте заманғы маңызды дизайнерлер мен суретшілерді жұмысқа алды.

Жеке өмір

Рассел Райт Огайо штатының Либанон қаласында дүниеге келді. Оның анасы Тәуелсіздік декларациясына қол қойған екі адаммен тікелей туыс болса, әкесі мен атасы жергілікті судьялар болған. Оның екі ата-анасы да квакерлер болып табылды. Райттың жалғыз баласы Энни 1952 жылы Мэри қайтыс болғанда екі жаста болды, сондықтан Райт олардың асырап алған қызын жалғыз өзі тәрбиелеуге мәжбүр болды. Энни Райт әкесінің дизайн және өнімдерін «Рассел Райт студиясы» арқылы басқаруын жалғастыруда. «Аждаһа тасы» ағаш, тас және шыныдан салынған, және ол «елдегі ең ерекше үйлердің бірі» деп есептеледі. Райт бұл жерді жобалап, он бір орманды серуендеу жолын жасады. Жобаға карьерді толтыру және өзен арнасын өзгерту кірді. Үйде оның өзі жасаған немесе өзгерткен жиһаздары, сондай-ақ оның керамикалық бұйымдары мен үйге арналған функционалдық заттары қойылған Рассел мен Мэри Райт дизайн галереясы бар. Ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген және АҚШ Ішкі істер министрлігі таныған Ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады. «Манитога» көпшілікке ашық, оны коммерциялық емес «Рассел Райт дизайн орталығы» басқарады, экскурсиялар мен серуендеу жолдары ұйымдастырылады.

Жинақтар

Райттың туындылары Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында, Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында, Бруклин мұражайында, Бостонның Көркем өнер мұражайында, Манитога/Рассел Райт дизайн орталығында және басқа да мемлекеттік коллекцияларда сақталады.

Мұрағат

1931–1965 жылдарға арналған "Рассел Райт қағаздары" Сиракуз университеті кітапханасының Арнайы жинақтар зерттеу орталығындағы архивте сақталады. Онда 18 метрге жуық сәулеттік суреттер, фотосуреттер, қолжазбалар, модельдер және түрлі құжаттар бар.