Кіріспе
Америка суретшісі және ландшафт сәулетшісі (1904–1988) – 1920 жылдардан бастап алты онжылдыққа созылған американдық суретші және ландшафт сәулетшісі. Өзінің мүсіндемелерімен және қоғамдық өнер туындыларымен танымал Ногучи, сонымен қатар Марта Грэмның әртүрлі қойылымдары үшін сахналық безендірулер жасады, ал көптеген сериялық шамдар мен жиһаз бөлшектерін өндірді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін өндіріліп сатылуда. 1947 жылы Ногучи Герман Миллер компаниясымен ынтымақтастық бастады, ол Джордж Нельсон, Пол Ласло және Чарльз Имспен бірлесіп, қазіргі заманғы жиһаздың ең ықпалды жиынтығы саналатын каталогты жариялады, соның ішінде бүгінге дейін өндірісте сақталып келе жатқан әйгілі Ногучи үстелі де бар. Оның туындылары бүкіл әлемде және Нью-Йорктегі Исаму Ногучи қоры мен бағы мұражайында мәңгі сақталады.
was an American artist and landscape architect whose artistic career spanned six decades, from the 1920s onward. Known for his sculpture and public artworks, Noguchi also designed stage sets for various Martha Graham productions, and several mass produced lamps and furniture pieces, some of which are still manufactured and sold. In 1947, Noguchi began a collaboration with the Herman Miller company, when he joined with George Nelson, Paul László and Charles Eames to produce a catalog containing what is often considered to be the most influential body of modern furniture ever produced, including the iconic Noguchi table which remains in production today. His work lives on around the world and at the Isamu Noguchi Foundation and Garden Museum in New York City.
Ерте өмір (19041922)
Исаму Ногучи Лос-Анджелесте дүниеге келді. Ол Америка Құрама Штаттарында танымал болған жапон ақыны Йоне Ногучи мен Ногучидің көптеген шығармаларын редакциялаған американдық жазушы Леони Гилмордың ұлы еді. Йоне сол жылдың басында Гилмормен қарым-қатынасын тоқтатты және The Washington Post газетінің тілшісі Этель Армсқа үйленуді жоспарлады. Армсқа той жасау туралы ұсыныс жасағаннан кейін, Йоне тамыздың соңында Жапонияға кетіп, Токиода қоныстанды және оның келуін күтті; айлар өткен соң Армс Леони мен оның жаңа туған ұлы туралы білгенде олардың никесі бұзылды. 1907 жылы наурыз айында екеуі Сан-Францискодан аттанып, Йокогамаға Йонемен кездесуге келді. Олар келген соң, ұлына Исаму ("батылдық") деген есім қойылды. Алайда, Йоне олар келген кезде жапон әйеліне үйленген еді және ұлының балалық шағында көбінесе қатыспады. Йонеден тағы да ажырасып, Леони мен Исаму Жапония бойынша бірнеше рет көшіп өтті. 1912 жылы, екеуі Чигасакиде тұрғанда, Исамудың жарты қарындасы, американдық заманауи би қозғалысының негізін қалаушысы Айлс Гилмор Леони мен белгісіз жапон әкесінен дүниеге келді. Осы жерде Леони үшеуі үшін үй салдырды және бұл жобаны 8 жасар Исамуға "басқаруға" тапсырды. Ұлының өнерге деген қабілетін дамыту үшін, ол оны бақшаға қарауға және жергілікті ағаш шеберіне оқуға жіберді. Бірақ 1917 жылдың желтоқсан айында олар тағы да Йокогамадағы ағылшын тілді қауымға көшіп кетті. 1918 жылы Ногучи Индиана штатының Ролинг Прери қаласында оқу үшін АҚШ-қа жіберілді. Бітіргеннен кейін ол доктор Эдвард Румелимен бірге ЛаПортеге кетті, онда ол Сведенборг пасторы Сэмюэл Макпен бірге тұрды. Ногучи Ла Порте орта мектебінде оқыды және 1922 жылы бітірді. Өмірінің осы кезеңінде ол "Сэм Гилмор" деген атпен танылды.
Алғашқы шығармашылық жолы (1922-1927)
Орта мектепті бітірген соң Ногучи Румелиге суретші болу арманымен бөлісті; Румели Ногучидің дәрігер болғанын қалағанмен, оның тілегін қабылдап, оны досы Гутзон Борглумның шәкірті ретінде жұмыс істеуге Коннектикутқа жіберді. Маунт-Рашмор ұлттық ескерткішінің авторы ретінде танымал Борглум сол кезде Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласы үшін "Америка соғыстары" атты топтама жұмысын жасап жатқан еді, оған қырық екі тұлға мен екі атты мүсін кіретін. Борглумның шәкірті ретінде Ногучи мүсін жасау ісінде көп тәжірибе алмады; оның міндеттеріне аттарды реттеу және генерал Шерман рөлінде ескерткіш үшін модель болу кірді. Дегенмен, ол Борглумның итальяндық көмекшілерінен қою өнерін үйреніп, кейіннен Авраам Линкольннің бюстін жасады. Жаз аяқталысымен Борглум Ногучиге ешқашан мүсінші бола алмайтынын айтты, бұл оны Румелидің бұрынғы ұсынысын қайта қарастыруға итермеледі. Содан кейін ол Нью-Йоркке сапар шегіп, Румели отбасымен жаңа үйлерінде кездесті және доктор Румелидің қаржылық көмегімен 1922 жылдың ақпан айында Колумбия университетінде медицинаға дайындық курсына түсті. Ұзақ өтпей ол бактериолог Хидэо Ногучимен танысты, ол оны өнерге қайта оралуға шақырды, сондай-ақ жапон бишісі Мичио Итомен кездесті, оның атақты мәртебесі кейін Ногучиге өнер әлемінде жаңа таныстар табуға көмектесті. Оның анасы да 1923 жылы Жапониядан Калифорнияға, содан кейін Нью-Йоркке көшіп келді. 1924 жылы Колумбияда оқып жүрген кезінде Ногучи анасының кеңесімен Леонардо да Винчи атындағы өнер мектебінде кешкі сабақтарға қатысты. Мектеп директоры Онорио Руотоло Ногучидің жұмысына бірден әсерленді. Үш айдан кейін Ногучи өзінің алғашқы көрмесін ұйымдастырды, онда гипс және терракотадан жасалған туындылары қойылды. Ұзақ өтпей ол Колумбия университетінен толық уақыт мүсіншілікпен айналысу үшін шығып, Гилмор (ол көп жылдар бойы қолданған тегі) есімін Ногучиге өзгертті. Жеке студиясына көшіп келгеннен кейін Ногучи портреттік бюстерге тапсырыс алып жұмыс істеді, соның нәтижесінде Логан өнер медалін жеңіп алды. Осы кезеңде ол Альфред Стиглиц және Дж. Б. Ньюман сияқты модернистердің галереяларындағы авангардты көрмелерге жиі қатысты және румындық мүсінші Константин Бранкузидің туындыларына ерекше қызығушылық танытты. 1926 жылдың соңында Ногучи Гуггенхайм стипендиясына өтініш берді. Өтінішхатында ол Парижде бір жыл бойы тас және ағаш кесуді оқып, "адам денесін жақсырақ түсінуді" көздегенін, содан кейін тағы бір жыл Азияны аралап, өнер туындыларын көрмеге қойып, Нью-Йоркке оралуды жоспарлағанын жазды. Ол жас талаптан үш жасқа кем болса да, грантқа ие болды.
Алғашқы саяхаттары (19271937)
Ногучи 1927 жылдың сәуір айында Парижге келді, жақын арада американдық автор Роберт МакАлмонмен танысты, ол оны Константин Бранкузи студиясына таныстыру үшін алып келді. Екі суретші арасындағы тілдік кедергіге қарамастан (Ногучи француз тілін жақсы білмейтін, ал Бранкузи ағылшын тілін білмейтін), Ногучи келесі жеті айға Бранкузидің көмекшісі ретінде қабылданды. Осы уақыт ішінде Ногучи тас мүсінге деген қызығушылығын арттырды, бұл оған бұрыннан таныс емес материал болатын, бірақ кейіннен ол Бранкузидің ең маңызды сабақтарының бірі – «сәт құндылығын» бағалау екенін мойындады. Сонымен қатар, Ногучи Францияда өзін жақсы компанияда тапты, Мичио Итодан алған таныстыру хаттары оған Арно Брекер студиясында тұратын Жюль Пасин және Александр Кальдер сияқты суретшілермен танысуға көмектесті. Олар дос болып, Брекер Ногучидің қоладан жасалған бюстін жасады. Ногучи алғашқы жылы бір ғана мүсінді – мәрмәрдан жасалған сфера бөлігін – жасады, бірақ екінші жылы Парижде қалып, итальян мүсіншісі Матео Эрнандеспен тас өңдеуді оқуын жалғастырды, нәтижесінде ағаштан, тастан және металл парақтан жиырмадан астам абстракциялық туынды жасады. Ногучидің келесі маңызды бағыты Үндістан болуы керек еді, одан ол шығысқа қарай саяхаттайтын жоспарлаған, бірақ Шығыс мүсінін зерттеу үшін Лондонға барғанда, қажетті Гуггенхайм стипендиясының мерзімін ұзартудан бас тартты. 1929 жылдың ақпан айында ол Нью-Йоркке кетті. Бранкузи Ногучиге Гринвич Виллидждегі Рома Маридің кафесіне баруды ұсынған еді. Ногучи олай істеді және ол жерде Бакминстер Фуллермен кездесті, ол бірнеше жобада, соның ішінде Фуллердің Dymaxion машинасының моделін жасауда ынтымақтасты. Оралғаннан кейін Ногучидің Парижде жасаған абстрактілі мүсіндері Евгений Шон галереясында оның алғашқы жеке көрмесінде көрсетілді. Бірде-бір туындысы сатылмағаннан кейін, Ногучи өзін асырау үшін абстрактілі өнерден бас тартып, портреттік бюст жасауға көшті. Көп ұзамай ол бай және танымал клиенттерден тапсырыс ала бастады. 1930 жылы бірнеше бюсттен тұратын көрме, соның ішінде Марта Грэм мен Бакминстер Фуллердің бюсттері, жағымды пікірлерге ие болды, ал портреттік мүсіндерден бір жыл өткен соң Ногучи Азияға саяхатын жалғастыруға жеткілікті ақша тапты. Ногучи 1930 жылдың сәуір айында Парижге кетті, екі айдан кейін Транссибір теміржолына отыруға виза алды. Ол Үндістанға емес, Жапонияға баруды жөн көрді, бірақ әкесі Йоне ұлының өзінің тегін пайдаланып сапарға баруын қаламағанын білгеннен кейін, қорқынышпен Ногучи Пекинге кетті. Қытайда ол Цы Байшиден қаламмен сурет салуды оқыды, алты айдан кейін Жапонияға кемемен аттанды. Ол Кобеге келгенге дейін жапон газеттері Ногучидің әкесімен қайта қосылғаны туралы хабар таратқан еді. Кейіннен Киотоға келіп, Уно Джинматсудан керамика жасауды оқыды. Бұл жерде ол жергілікті Дзен бақтары мен ханьява – Кофун дәуірінің жерлеу рәсіміне арналған саз фигураларын байқады, олар оның терракотадан жасалған «Каралева» мүсініне шабыттандырды. Ногучи Ұлы депрессия кезінде Нью-Йоркке оралды, ол портреттік бюсттерге бірнеше тапсырыс алды. Оның орнына Азиядан әкелген жаңа мүсіндерін және суреттерін сатуға үміттенді. Көптеген туындылары сатылмаса да, Ногучи бұл жеке көрмені (1932 жылдың ақпан айында басталып, Чикаго, батыс жағалау және Гонолулу қалаларында көрсетілді) өзінің «ең табыстысы» деп санады. Сонымен қатар, абстрактілі өнерге қайта оралуға жасаған келесі әрекеті, биші Рут Пейджтің үлкен ағымдағы мүсіні «Кеңейіп келе жатқан ғалам» деп аталды, ол жақсы қабылданбады. 1933 жылдың қаңтарында Чикагода Сантьяго Мартинес Дельгадомен бірге Чикагоның «Прогресс ғасыры» көрмесіне арналған қабырғалық суретте жұмыс істеді, содан кейін портреттік бюсттерге тапсырыс ала бастады; ол маусым айында көбірек жұмыс табу үмітімен Лондонға көшіп барды, бірақ анасы Леони қайтыс болғанға дейін желтоқсанда оралды. 1934 жылдың ақпан айынан бастап Ногучи өзінің алғашқы эскиздерін қоғамдық кеңістіктер мен ескерткіштерге арнап Public Works of Art бағдарламасына ұсынды. Мұндай жобалардың бірі – Бенджамин Франклинге арналған ескерткіш ондаған жылдар бойы жүзеге аспады. Тағы бір жоба, «Америкалық соқаға арналған ескерткіш» деп аталған алып пирамидалық жер құрылысы да қабылданбады, ал оның «мүсіндік ландшафты» ойын алаңы, «Плей-Маунтин», Парктер комиссары Роберт Мозес жеке қабылдамауынан бас тартты. Ақырында ол бағдарламадан шығарылды және қайтадан портреттік бюст жасау арқылы өзін асырады. 1935 жылдың басында тағы бір жеке көрмеден кейін Нью-Йорк Сан газетінің Генри МакБрайд Ногучидің линчтелген афроамерикалықты бейнелейтін «Өлім» туындысын «кішкентай жапондық қате» деп атады. Осы жылы ол Марта Грэмнің «Шекара» спектаклі үшін декорация жасады, бұл оның көптеген декорациялық жұмыстарының біріншісі болды. Федералдық өнер жобасы басталғаннан кейін Ногучи тағы да эскиздер ұсынды, соның ішінде Нью-Йорк қалалық әуежайы үшін таңдалған «Көкте көрінетін бедер» деп аталатын тағы бір жер құрылысы болды. Қайтадан қабылданбағаннан кейін Ногучи Голливудқа кетті, онда ол өзін асырау үшін портреттік мүсінші ретінде жұмыс істеді, содан кейін Мексикаға сапар шекті. Мексикада ол өзінің алғашқы қоғамдық туындысын жасауға таңдалды, ол Мексика қаласындағы Абельардо Родригес базарындағы бедерлік қабырғалық сурет болды. 1936 жылы 20 метрлік «Мексикадан көрінген тарих» саяси және әлеуметтік мазмұнымен толы болды, нацилік свастика, орақ пен балға және E=mc² теңдесімі сияқты заманауи символдарды қамтыды. Осы уақытта ол Фрида Каломен де танысты және онымен қысқа, бірақ құштарлықпен толы қарым-қатынас жасады, олар оның өмірінің соңына дейін дос болып қалды.
АҚШ-тағы мансабы (1937-1948 жж.)
Ногучи 1937 жылы Нью-Йоркке оралды. Ол Zenith Radio Nurse-ді, қазіргі кезде көптеген мұражайларда сақталған, танымал алғашқы нәресте бақылау құралын жасады. "Радио медбике" - Ногучидің алғашқы ірі дизайн тапсырысы, ол оны "менің жалғыз өнеркәсіптік дизайным" деп атады. Ол қайтадан портрет бюсттерін жасауға кірісті, әр түрлі ұсыныстардан кейін екі мүсінге таңдалды. Олардың біріншісі, 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде Форд мотор компаниясының көрмесі үшін автомобиль бөлшектерінен салынған фонтан, сыншылар мен Ногучидің өзіне ұнамады, бірақ ол оны фонтан құрылысына және магнезитке таныстырды. Керісінше, оның екінші мүсіні, тоғыз тонналық тот баспайтын болаттан жасалған News атты бас рельефі, 1940 жылы сәуірде Рокфеллер орталығындағы Associated Press ғимаратының кіреберісінде көп мақтаумен ашылды. Ойын алаңының дизайнын одан әрі қабылдамағаннан кейін, Ногучи 1941 жылдың шілдесінде Аршиле Горький мен Горькийдің нике қызымен ел аралап сапарға шықты, ақырында олардан бөлініп, Голливудқа кетті. Перл-Харборға шабуылдан кейін Америка Құрама Штаттарында жапонға қарсы сезімдер күшейді, ал жауап ретінде Ногучи "Демократия үшін Нисей жазушылары мен суретшілері" қоғамын құрды. Ногучи мен басқа да топ басшылары Конгресс комитетінің өкілі Джон Х. Толан басқаратын ықпалды лауазымды адамдарға хат жазып, жапондық америкалықтарды тұтқындауды тоқтатуды үміттенеді; Ногучи кейіннен тыңдауларға қатысты, бірақ олардың нәтижесіне әсері аз болды. Кейін ол интернациялау туралы деректі фильмді ұйымдастыруға көмектесті, бірақ оны шығармай-ақ Калифорниядан кетіп қалды; Нью-Йорктің заңды тұрғыны ретінде оған үйіне оралуға рұқсат етілді. Ол жапондық америкалықтардың адалдығын соғыс күш-жігеріне көмектесу арқылы дәлелдеуге үміттенген, бірақ басқа үкіметтік ведомстволар оны қабылдамағанда, Ногучи Үндістан істері басқармасының басшысы Джон Коллиермен кездесті, ол оны өнер мен қолөнерді және қауымдастықты насихаттау үшін Аризона штатының Постон қаласында орналасқан үнді резервациясындағы интернациялық лагерьге баруға көндірді. Ногучи 1942 жылдың мамыр айында Постон лагеріне келді, ол лагерьдегі жалғыз ерікті тұтқынға айналды. Ол соғыс ауысуы туралы биліктің оларды жүзеге асыру ниеті жоқ екенін анықтады. WRA лагерінің әкімшілері үшін ол Үндістан істері бюросының қиындық тудыратын кіргізушісі болды, ал интернияланғандар үшін ол лагерь әкімшілігінің агенті болды. Көпшілігі оған сенбей, тыңшы ретінде қарады. Ол өзін бөтен, шет адам ретінде қарастыратын нисейлермен ешбір ортақ нәрсе таппады. Маусым айында Ногучи босату туралы өтініш берді, бірақ барлау қызметі оны "Нисей жазушылары мен суретшілері демократия үшін" ұйымына қатысы бар болғандықтан "күмәнді адам" деп атады. Ақыры, 12 қарашада бір айға демалыс берілді, бірақ ешқашан қайтып келмеді; кейін тұрақты демалыс алса да, көп ұзамай ол жер аударылу туралы бұйрық алды. Федералды тергеу бюросы оны тыңшылықта айыптап, Ногучиді толық тергеуді бастады, ол тек Америка азаматтық бостандықтар одағының араласуымен аяқталды. Ногучи кейіннен өзінің соғыс кезіндегі тәжірибесін британдық Екінші дүниежүзілік соғыс туралы деректі теледидар сериясы "The World at War" бағдарламасында қайта айтып береді. Нью-Йоркке оралғаннан кейін Ногучи Гринвич Виллидждегі жаңа студияға орналасты. 1940 жылдары Ногучидің мүсіндері үнемі жалғасып келе жатқан сюрреалистік қозғалысқа негізделген; бұл жұмыстарға әр түрлі аралас құралымдар мен ландшафт рельефтері ғана емес, сонымен қатар айлық өзін-өзі жарықтандыру рельефтері және бір-біріне қосылған плиталардан жасалған биоморфты мүсіндер сериясы кіреді. Осы жиналған плиталардың ішіндегі ең танымал - Курос, алғаш рет 1946 жылдың қыркүйек айында өткен көрмеде көрсетіліп, Нью-Йорк өнер сахнасындағы орнын нығайтуға көмектесті. 1947 жылы ол Мичиган штатының Зеланд қаласынан келген Герман Миллермен қарым-қатынас орнатты. Бұл қарым-қатынас өте жемісті болды, нәтижесінде бірнеше дизайн болды, олар модернисттік стильдің символына айналды, соның ішінде бүгінде өндірісте қалған әйгілі Ногучи үстелі. Ногучи сонымен қатар Knoll-мен қарым-қатынас құрып, жиһаздар мен шамдарды жобалады. Осы кезеңде ол театрмен айналысуын жалғастырды, Марта Грэмнің "Аппалачиялық көктем" және Джон Кейдж пен Мерс Каннингэмнің "Сезон" қойылымы үшін сценарийлер жасады. Нью-Йорктегі уақытының аяғына таман ол қоғамдық орындарды жобалау бойынша көбірек жұмыс тапты, соның ішінде Time Life бас кеңсесінің төбесіне жасалған дизайн да бар. 1949 жылдың наурыз айында Ногучи Чарльз Эган галереясында 1935 жылдан бергі алғашқы жеке көрмесін өткізді. 2003 жылдың қыркүйегінде The Pace Gallery өз галереясында Ногучидің жұмыстарының көрмесін ұйымдастырды. Көрме "33 MacDougal Alley: Isamu Noguchi-дің өзара байланысты мүсіндері" деп аталды және суретшінің он бір өзара байланысты мүсінін қамтыды. Бұл көрме MacDougal Alley мен Isamu Noguchi-дің мүсіндік жұмысы арасындағы қарым-қатынастың тарихи маңыздылығын көрсеткен алғашқы көрме болды.
Боллиген стипендиясы және Жапониядағы өмірі (19481952)
1948 жылы суретші досы Аршиле Горькинің өзіне қол жұмсауынан және үнді ұлтшылы Жавахарлал Нерудің қызы Наянтара Пандитпен болған сәтсіз махаббат оқиғасынан кейін Ногучи әлемді аралап, "бос уақыт ортасы" туралы кітап жазу үшін зерттеу мақсатында халыққа арналған кеңістіктерді зерттеу үшін Боллинген стипендиясына өтініш берді.
Құрметтер
Ногучи 1982 жылы өнер саласына сіңірген өмірінің ең үлкен үлесі үшін Эдвард Макдауэлл медалін, 1987 жылы Ұлттық өнер медалін және 1988 жылы Жапон үкіметінен Қасиетті қазына орденін алды. 2004 жылы АҚШ пошта қызметі Ногучинің құрметіне 37 центтік марка басып шығарды.
Мұра
Исаму Ногучи қоры мен бақ мұражайы Исаму Ногучидің туындыларын сақтауға, құжаттауға, көрсетуге және түсіндіруге арналған. Ол түрлі мемлекеттік және жеке қаржыландыру көздерімен қолдалады. Исаму Ногучи қоры мен бақ мұражайының АҚШ-тағы авторлық құқық өкілі – Суретшілер құқықтары қоғамы. 2012 жылы жауапкершілікті төмендету мақсатында Ногучидің толық каталогы тек онлайн форматта, үздіріліссіз жаңартылып отыратын аяқталмаған жұмыс ретінде жарияланатыны хабарланды.
Көрме
М+ Исаму Ногучи қоры мен Бақ мұражайымен серіктестікте Исаму Ногучи мен Дань Воның көрмесін ұйымдастырды. Көрме 2018 жылдың 16 қарашасынан 2019 жылдың 22 сәуіріне дейін Гонконгтағы M+ павильонында өтті.