Малайзиялық саяхатшы Яп Кван Сенг: Куала-Лумпурдың соңғы Капитан Чайнасы
Yap Kwan Seng
Яп Кван Сенг – Малайзияның соңғы Капитан Чайнасы (1889-1902). Британ отарлық кезеңіндегі қытай қауымдастығының басшысы, экономикалық және саяси дамуға үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малайзия саясаткері
Malaysian politician
Капитан Қытай Яп Кван Сенг (; Pha̍k fa sṳ: Ya̍p Kôn sṳ̀n; 1846 – 1902) – 1889 жылдан 1902 жылға дейін Куала-Лумпурдың бесінші және соңғы Капитан Қытайы болды. Капитандар қазіргі Малайзия аумағындағы британдық отаршылдық кезеңінде әртүрлі этникалық қауымдардың басшылары ретінде тағайындалған. Капитандар Малайзиядағы қытай халқының тарихында маңызды рөл атқарды. Олар өздерінің қарауындағы аймақтардың әлеуметтік, экономикалық және саяси дамуына үлкен үлес қосып, зор ықпалға ие болды. Хака тегінен шыққан Яп Кван Сенг 1846 жылы Қытайдың Чак Кай ауданында дүниеге келді. Ол Фуи Чиу руының хакасы еді. 18 жасында Малайяға көшіп келіп, Серембанда қалайы кеншісі болып жұмыс істеді. Оның қазасы туралы "The Straits Times" газеті мынадай некролог жариялады:
Kapitan China Yap Kwan Seng (; Pha̍k fa sṳ: Ya̍p Kôn sṳ̀n; 1846 – 1902) was the fifth and last Kapitan China of Kuala Lumpur from 1889 to 1902. Kapitans were appointed chiefs or headmen of the various ethnic communities during the period of British colonial rule in what is present day Malaysia. Kapitans played an important role in the history of the Chinese in Malaysia. They wielded considerable influence, contributing to social, economic and political development in areas under their jurisdiction. Yap Kwan Seng, of Hakka descent, was born in 1846 in the Chak Kai district of China. He was a Hakka of the Fui Chiu clan. He moved to Malaya at the age of 18 and worked as a tin miner in Seremban. On his death, The Straits Times carried the following obituary:
Кәсіпкерлік
1870 жылы Яп Селангорға аттанды, онда қалайы өндірісін дамытуға көмектесу үшін қажырлы еңбек етті. Ол қалайы өндіру арқылы байлық жинады. Оның 7000 жұмысшысы болған, көп ұзамай ол өзінің замандастарынан гөрі көбірек қалайы кен орындарына ие болды. Кәсіпкер ретінде, ол жылдам өсіп келе жатқан Куала-Лумпурде кірпішке деген сұраныстың артатынын болжап, Брикфилдс деп аталған ауданда кірпіш пеші құрды, және ол атау бүгінгі күнге дейін сақталған. Яп 1890 жылы бесінші капитан болып сайланды және Селангор штатының заң шығару жиналысының мүшесі болып тағайындалды. Ол өзінің көптеген бизнес мүдделерін басқаруға көмектесетін шағын полиция күшін басқарды. Яп Куала-Лумпур санитарлық кеңесінде қызмет еткен алғашқы қытай болды. 1892 жылғы Паханг соғысы мен Бур соғысы кезінде Яп британдықтарға көлік, жабдықтар және қаржымен көмектесті. Яп сондай-ақ Батыс Африкаға қытайлық кен өндіру жүйесін енгізуге көмектесті, ол өзінің отыз шахтерін губернатор сэр Уильям Максвеллге кен өндіру өнеркәсібін құруға көмектесу үшін жіберді.
In 1870, Yap packed his bags for Selangor, where he began his hard work to help pioneer the tin mining industry. He made his fortune in tin mining. It is said he had a workforce of 7,000 and soon owned more tin mines than any of his contemporaries. As a businessman, he foresaw an increased demand for bricks in fast growing Kuala Lumpur and established a kiln in a district that came to be called Brickfields, a name by which it is still known today. Yap was elected the fifth Kapitan in 1890 and was also appointed a member of the State Legislative Assembly of Selangor. He ran his own small police force that helped him manage his many business interests. Yap was also the first Chinese to serve on the Kuala Lumpur Sanitary Board. During the Pahang War in 1892 and the Boer War, Yap assisted the British by providing transportation, supplies and funds. Yap also helped introduce the Chinese system of mining in West Africa when he sent thirty of his miners to assist the governor Sir William Maxwell in establishing the mining industry.
Білім
Капитан Яп сондай-ақ білім берудің жақтаушысы болды және Малайзияның Куала-Лумпур қаласындағы ең көне мектептердің бірі – Виктория институтын құрғандардың бірі болды.
Kapitan Yap was also a firm believer in education and co founded one of the oldest schools in Kuala Lumpur, Malaysia – Victoria Institution.
Денсаулық сақтау
Капитан Яп Кван Сенгтің қайырымдылық істері және Куала-Лумпурдың құрылуына қосқан көптеген үлесі тарихқа енген. Оның көптеген жетістіктерінің ішінде, ең маңыздысы – кедейлерге тегін медициналық қызмет көрсеткен Пуи Шин Тонгты құруы болар. Орталық өсіп, кейін Jalan Pudu көшесінде орналасқан Тун Шин ауруханасы деп аталды. Бұл шығындарды, әрине, капитан өзі төледі. Мейірімді басшы болған ол, Бейшаралар ауруханасының Тай Вах бөлімшесін де құрды, ол Куала-Лумпур қалалық ауруханасына айналды, сондай-ақ Джалан Султан көшесіндегі Чак Кай Кунг Конды да құрды.
Kapitan Yap Kwan Seng’s philanthropic deeds and his many contributions to the birth of Kuala Lumpur are the stuff of history. Among his numerous achievements, perhaps one of the most significant is the founding of Pooi Shin Thong providing free medical services to the poor. The center grew and was later renamed Tung Shin Hospital, located along Jalan Pudu. The expenses were, of course, underwritten by the Kapitan himself. A compassionate leader, he also co founded the Tai Wah Ward of the Pauper’s Hospital that became the Kuala Lumpur General Hospital as well as Chak Kai Koong Kon in Jalan Sultan.
Қайырымдылық
Оның қайырымдылық істері Малайядан тысқары да жүргізілді. 1901 жылы қайтыс болғанға бір жыл бұрын, ол Үндістандағы ашаршылықтан зардап шеккендерге көмектесу үшін он мың долларлық үлкен соманы сыйға тартыған деседі.
His philanthropic deeds extended beyond Malaya and it is said that a year before he died in 1901, he donated the princely sum of ten thousand dollars towards famine relief in India.
Үйлер
Яп Кван Сенг Куала-Лумпур және Макаода үйлерге ие болған.
Yap Kwan Seng owned houses in Kuala Lumpur and Macau.
Куала-Лумпур
Капитанның Куала-Лумпурдағы резиденциясы Куала-Лумпурдың Қытай ауданындағы Хай-стритте орналасқан, қазір Jalan Tun H. S. Lee деп аталады. Ол үлкен ғимарат болды, көшенің көп бөлігін алып жатты, көптеген терең аулалары мен қонақтарды қабылдауға арналған үлкен бақшасы бар еді. Үйде 50-ден астам адам, олардың көпшілігі қызметкерлер болды. Әсіресе әулеттік залы әсерлі болды, себебі онда үлкен құрбандық тұғыры орналасқан, оның үстіне капитанның қалайы кендерінен табылған кристалдар, кварц, алтын және басқа да құнды тастар қойылған.
The Kapitan’s residence in Kuala Lumpur was located on High Street in Kuala Lumpur’s Chinatown, which is today known as Jalan Tun H. S. Lee. It was massive, occupying the greater part of the street, with many deep courtyards, and a large garden in front for entertaining guests. Over 50 people, many of whom were servants, lived in the house. The ancestral hall was particularly impressive as it had a grand altar table upon which were placed chunks of crystal, quartz, gold and other precious stones found in the Kapitan’s tin mines.
Макао
Капитанның Макаодағы үйі Куала-Лумпурдағыдан да зор болған. Ол ұзын да терең, көптеген бөлмелер, құрыштар мен жасырын орындарға толы, сондықтан оның көп бөлімі табиғи жарыққа ие болмағандықтан, әрдайым қараңғы болатын.
The kapitan's mansion in Macau was apparently even bigger than the Kuala Lumpur residence. It was long and deep, with countless rooms, nooks and crannies, and so large that many sections were perpetually dim as they had no access to natural light.
Өлім және танылу
Яп 1902 жылы қайтыс болды және ол Малайядағы халықтың әл-ауқаты туралы шынайы ойлаған, қайырымдылық шараларымен белгілі, өте құрметті қоғамдық қайраткер ретінде есте қалды. 1902 жылы қайтыс болғаннан кейін Капитан Қытай лауазымы жойылды. Оның құрметіне Куала-Лумпурда ескерткіш орнатылды, оны бүгінге дейін көруге болады. Әлемдік деңгейде танымал KLCC-ге жақын орналасқан Куала-Лумпурдың орталық бөлігіндегі маңызды көшелердің бірі – Жалан Яп Кван Сенг оның есімімен аталады. Оның қалайы кенін өндіру бизнесінің құрметіне Жалан Ханг Туадан шалқап жатқан Жалан Син Чю Ки көшесі де оның атымен аталған.
Yap died in 1902 and was remembered as a highly respected community leader who was greatly concerned with the welfare of the people in the then Malaya through his charity initiatives. After his death in 1902, the position of Kapitan China was abolished. A memorial was erected in his honor in Kuala Lumpur and can be visited today. A major road in central Kuala Lumpur called Jalan Yap Kwan Seng near the world famous KLCC is named in his honour. Jalan Sin Chew Kee, which is located off Jalan Hang Tuah, was also named in his honour after his tin mining business.