740 ж. Акроинон шайқасы: Византия әскері Араб халифатының шабуылын тоқтатты. Лео III Исавр және Константин V жеңіске жетіп, Азияға жорықтарды 30 жылға тоқтатты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб-византия соғыстары шайқасы
Battle of the Arab Byzantine Wars
Акроинон шайқасы 740 жылы Фригиядағы Акроинон немесе Акроиноста (қазіргі Афьонның жанында), Анатолия жазығының батыс шетінде, Омейяд араб әскері мен Византия күштері арасында болды. Арабтар соңғы бір ғасыр бойы Анатолияға үздіксіз шабуылдар жасап келді, ал 740 жылғы экспедиция соңғы онжылдықтардағы ең ірі экспедиция болып есептеледі, ол үш жеке бөлімнен тұрды. 20 000 сарбаздық бір дивизия, Абдалла әл-Баттал мен әл-Малик ибн Шуайб басшылығында, Акроинонда император Леон III Исавр және оның ұлы, болашақ Константин V қолбасшылығындағы византиялықтармен кездесті. Шабыс Византияның шешуші жеңісімен аяқталды. Омейяд халифатының басқа майдандағы қиындықтарымен және Аббасидтер көтерілісіне дейінгі және кейінгі ішкі тұрақсыздықпен байланысты, бұл үш онжылдыққа Анатолияға арабтардың ірі шабуылдарын тоқтатты.
The Battle of Akroinon was fought at Akroinon or Akroinos (near modern Afyon) in Phrygia, on the western edge of the Anatolian plateau, in 740 between an Umayyad Arab army and the Byzantine forces. The Arabs had been conducting regular raids into Anatolia for the past century, and the 740 expedition was the largest in recent decades, consisting of three separate divisions. One division, 20,000 strong under Abdallah al Battal and al Malik ibn Shu'aib, was confronted at Akroinon by the Byzantines under the command of Emperor Leo III the Isaurian ) and his son, the future Constantine V The battle resulted in a decisive Byzantine victory. Coupled with the Umayyad Caliphate's troubles on other fronts and the internal instability before and after the Abbasid Revolt, this put an end to major Arab incursions into Anatolia for three decades.
Өмірбаян
Мұсылман жаулап алуларының басынан бері, Византия империясы – кеңейіп келе жатқан халифатпен шектесетін ең ірі, ең бай және әскери тұрғыдан ең күшті мемлекет болғандықтан, мұсылмандардың басты жауы саналды. Севастополь шайқасынан кейін византиялықтар көбінесе пассивті қорғаныс стратегиясын ұстанды, ал мұсылман әскерлері Византияның Анатолиясына үнемі шабуылдар жасады. 717–718 жылдары Византия астанасы Константинопольді басып алуға тырысқандары сәтсіз аяқталғаннан кейін, Омейядтар біраз уақытқа басқа бағытқа назар аударды. Бірақ 720/721 жылдардан бастап, олар Византияға қарсы жорықтарын жүйелі түрде қайта бастады: әр жазда бір немесе екі науқан (көпше түрі – сауаиф, жекеше түрі – саифа) ұйымдастырылып, кейде теңіз шабуылымен, ал кейде қысқы экспедициялармен (шауати) толықтырылды. Бұл енді мәңгілік жаулап алуға бағытталмаған, еңдігі кезде ауқымды шабуылдар болатын, елді мекендерді тонап, қиратып, тек қана бекіністерге немесе ірі елді мекендерге сирек шабуыл жасады. Осы кезеңдегі шабуылдар көбінесе Орталық Анатолия жазығымен (негізінен оның шығыс бөлігі, Каппадокия) шектелді және шалғай жағалауларға мүлде сирек жетті. Халифа Хишам ибн Абд әл-Малик тұсында араб шабуылдары маңыздырақ болып, Халифаттың ең қабілетті генералдары, соның ішінде Омейяд әулетінің князьдары, мысалы Мәслама ибн Абд әл-Малик немесе Хишамның ұлдары Муавия, Мәслама және Сүлеймен басқарды. Бірақ мұсылмандардың табыстары біртіндеп азайды, әсіресе олардың күштері Кавказдағы хазарлармен туған қақтығысқа жұмсалды. Шабуылдар жалғасты, бірақ араб және византиялық жылнамашылар бекіністер мен қалаларды сәтті басып алу туралы азырақ хабарлады. Дегенмен, 737 жылы хазарларға қарсы үлкен жеңіске қол жеткізген арабтар назарын ауыстырып, Византияға қарсы жорықтарын күшейтуге мүмкіндік алды. Осылайша, 738 және 739 жылдары Мәслама ибн Хишам сәтті шабуылдар жасады, соның ішінде Ансыра қаласын басып алды. 740 жылы Хишам өзінің ұлы Сүлейменді басшылыққа тағайындап, өміріндегі ең ірі жорықты ұйымдастырды.
Since the beginning of the Muslim conquests, the Byzantine Empire, as the largest, richest, and militarily strongest state bordering the expanding Caliphate, had been the Muslims' primary enemy. Following the disastrous Battle of Sebastopolis, the Byzantines had largely confined themselves to a strategy of passive defence, while the Muslim armies regularly launched raids into Byzantine held Anatolia. Following their failure to capture the Byzantine capital, Constantinople, in 717–718, the Umayyads for a time diverted their attention elsewhere. From 720/721, however, they resumed their expeditions against Byzantium in a regular pattern: each summer one or two campaigns (pl. ṣawā'if, sing. ṣā'ifa) would be launched, sometimes accompanied by a naval attack and sometimes followed by winter expeditions (shawātī). These were no longer aimed at permanent conquest but were rather large scale raids, plundering and devastating the countryside, and only occasionally attacking forts or major settlements. The raids of this period were also largely confined to the central Anatolian plateau (chiefly its eastern half, Cappadocia), and only rarely reached the peripheral coastlands. Under the more aggressive Caliph Hisham ibn Abd al Malik , the Arab raids became more substantial affairs and were led by some of the Caliphate's most capable generals, including princes of the Umayyad dynasty, such as Maslama ibn Abd al Malik or Hisham's own sons Mu'awiyah, Maslama, and Sulayman. Gradually, however, the Muslim successes became fewer, especially as their resources were drawn into the mounting conflict with the Khazars in the Caucasus. The raids continued, but the Arab and Byzantine chroniclers mention fewer successful captures of forts or towns. Nevertheless, in 737 a major victory over the Khazars allowed the Arabs to shift their focus and intensify their campaigns against Byzantium. Thus in 738 and 739 Maslamah ibn Hisham led successful raids, including the capture of the town of Ancyra. For the year 740, Hisham assembled the largest expedition of his reign, appointing his son Sulayman to lead it.
Шайқас
Теофанның хроникасына сәйкес, Умайя әскерінің саны 90 000 адамды құрады. Әл-Гамр ибн Язид басқаратын 10 000 жеңіл қаруланған әскер батыс жағалауларына шабуыл жасау үшін жіберілді, одан кейін Абдалла әл-Баттал мен әл-Малик ибн Суайбтың 20 000 әскері Акроинонға қарай жорық жасады, ал Сүлеймен ибн Хишам басқаратын 60 000-ға жуық негізгі күш (бұл сан әрине, әлдеқайда арттырылған) Каппадокияға шабуыл жасады. Император Лео екінші күшпен Акроинонда кездесті. Шабуылдың толық мәліметтері белгісіз, бірақ император үлкен жеңіске жетті: екі араб қолбасшысы да, олардың әскерінің көп бөлігі, шамамен 13 200 адам қаза тапты. Араб әскерлерінің қалған бөлігі Сыннадаға реттелген түрде шегінді, онда олар Сүлейменмен қосылды. Қалған екі араб әскері қарсылықсыз ауылды қиратты, бірақ ешқандай қала мен бекініске ие бола алмады. Арабтардың басқыншы әскері Сирияға қайту алдында ауыр аштық пен жабдықтау тапшылығына ұшырады, ал 10 ғасырдағы араб христиан тарихшысы Агапиус византиялықтардың басқыншы әскерлерден 20 000 тұтқынға алғанын жазды.
According to the chronicle of Theophanes the Confessor, the invading Umayyad force totalled 90,000 men. 10,000 lightly armed men under al Ghamr ibn Yazid were sent to raid the western coastlands, followed by 20,000 under Abdallah al Battal and al Malik ibn Su'aib who marched towards Akroinon, while the main force of some 60,000 (this last number is certainly much inflated), under Sulayman ibn Hisham, raided Cappadocia. The Emperor Leo confronted the second force at Akroinon. Details of the battle are not known, but the Emperor secured a crushing victory: both Arab commanders fell, as well as the larger part of their army, some 13,200 men. The rest of the Arab troops managed to conduct an orderly retreat to Synnada, where they joined Sulayman. The other two Arab forces devastated the countryside unopposed, but failed to take any towns or forts. The Arab invasion army also suffered from severe hunger and lack of supplies before returning to Syria, while the 10th century Arab Christian historian Agapius records that the Byzantines took 20,000 prisoners from the invading forces.
Тиімділігі мен салдары
Акроинон византиялықтар үшін зор жетістік болды, себебі ондаған жылдардан бергі арабтарға қарсы өткен ірі шайқаста олардың алғашқы жеңісі тіркелді. Бұл жеңісті Құдайдың қайтадан жарылқауының белгісі деп есептеген Лио, бірнеше жыл бұрын қабылдаған иконаға қарсы күрес саясатына деген сенімін арттырды. Бұл сәттілік византиялықтарға 741 жылы арабтардың маңызды бекінісі Мелитенге шабуыл жасауға мүмкіндік берді. 742 және 743 жылдары Омейядтар Константин V мен генерал Артабасдос арасындағы азаматтық соғыстың әсерімен Анатолияға салыстырмалы түрде кедергісіз басып кірді, бірақ араб деректерінде ешқандай маңызды жетістіктер туралы мәлімет жоқ. Акроинондағы арабтардың жеңілісі дәстүрлі түрде шешуші шайқас және араб-византия соғыстарының бетбұрыс нүктесі ретінде қарастырылып, Византияға арабтардың қысымын азайтуға ықпал етті. Алайда, 20 ғасырдың басындағы сириялық ғалым Э.В. Брукс, сондай-ақ Уолтер Каеги және Ральф Йоханнес Лили сияқты кейінгі тарихшылар бұл көзқарасқа қарсы шығып, Акроиноннан кейін араб қауіпінің азаюын Халифаттың ең шеткі провинцияларындағы басқа да ауыр жеңілістермен (мысалы, Мардж Ардабил шайқасы немесе Тар жол шайқасы) байланыстырды. Бұл олардың тым кеңейілген әскери ресурстарын сарқып, азаматтық соғыстар мен Аббасид революциясынан туған ішкі дағдарыстарға себеп болды. Осының салдарынан 740-шы жылдардағы Византия империясына қарсы араб шабуылдары тиімсіз болды және жақын арада тоқтатылды. Шындығында, Константин V Омейяд халифатының құлауынан пайдаланып, Сирияға бірнеше жорықтар ұйымдастырып, 770-жылдарға дейін сақталған шығыс шекарасында византиялық үстемдікті орнатты. Мұсылман әлемінде жеңілген араб қолбасшысы Абдалла әл-Батталдың есімі сақталды және ол араб, кейіннен түрік дастандарының ең ұлы батырларының бірі – Сәйід Баттал Гази ретінде танылды.
Akroinon was a major success for the Byzantines, as it was the first victory they had scored in a major pitched battle against the Arabs in decades. Seeing it as evidence of God's renewed favour, the victory also served to strengthen Leo's belief in the policy of iconoclasm that he had adopted some years before. In the immediate aftermath, this success opened up the way for a more aggressive stance by the Byzantines, who in 741 attacked the major Arab base of Melitene. In 742 and 743, the Umayyads were able to exploit a civil war between Constantine V and the general Artabasdos and raid into Anatolia with relative impunity, but the Arab sources do not report any major achievements. The Arab defeat at Akroinon has traditionally been seen as a decisive battle and a turning point of the Arab–Byzantine wars, causing the slackening of Arab pressure on Byzantium. Other historians however, from the early 20th century Syriac scholar E. W. Brooks to more recent ones such as Walter Kaegi and Ralph Johannes Lilie, have challenged this view, attributing the reduced Arab threat after Akroinon to the fact that it coincided with other heavy reversals on the most remote provinces of the Caliphate (e. g. the battles of Marj Ardabil or The Defile), which exhausted its overextended military resources, as well as with internal turmoil due to civil wars and the Abbasid Revolution. As a result, the Arab attacks against the Byzantine Empire in the 740s were rather ineffectual and soon ceased completely. Indeed, Constantine V was able to take advantage of the Umayyad Caliphate's collapse to launch a series of expeditions into Syria and secure a Byzantine ascendancy on the eastern frontier which lasted until the 770s. In the Muslim world, the memory of the defeated Arab commander, Abdallah al Battal, was preserved, and he became one of the greatest heroes of Arab and later Turkish epic poetry as Sayyid Battal Ghazi.