Кіріспе

Сэм Шепардтың пьесасы "Аштық шағып жатқан сыныптың қарғысы" – Сэм Шепардтың отбасылық трагедиялар сериясының бірінші пьесасы саналады. Кейбір сыншылар оны "Көмілген бала" (1979) және "Нағыз батыс" (1980) пьесаларын қамтитын Отбасылық трилогияның бір бөлігі деп есептейді. Ал басқалары оны "Махаббатқа ақылсыздан берілген" (1983) және "Ақылдың жалғаны" (1985) пьесаларымен бірге бестікке жатқызады. Бұл пьеса Джозеф Папптың тапсырысы бойынша жазылған және 1977 жылы Лондонда тұңғыш рет қойылды, ал 1978 жылы Папптың Нью-Йорк Шекспир фестивалінде көрсетілді.

Тақырып

"Аштық класының қарғысы" ("Curse of the Starving Class") Лонг Уорф театрының мәлімдемесінше, "қараңғы комедия мен өткір сатираны үйлестіре отырып, тірі қалу үшін күресіп жатқан отбасының тағдырын көрсетеді". Спектакль Тейттер отбасының – мас әкесі, шаршаған анасы, бүлікшіл қызы және идеалист ұлының – күйзелісін бейнелейді. Олар құлдырап бара жатқан шаруашылықты бақылау үшін күресіп, өмірлерінде еркіндік, қауіпсіздік және мәнді іздейді, бірақ бұл күресі бекер болады.

Бірінші акт

Пьесаның басында Уэсли есік сынықтарын арбаға салып жатыр. Элла, оның анасы, кіреді және олар Уэслидің әкесі Уэстонның есікті бұзып жібергеніне әкелген түнгі оқиғаларды талқылай бастайды. Уэсли түнде көрген-естігендерін дәл айтып, монолог бастайды. Уэсли кетіп барады, ал Элла аналық баяндама айта бастайды. Алғашқы сөйлеу кезінде Элла сахнаға жалғыз шығады, бірақ оның қызы Эмма сөздің ортасында сахнаға шығып, әңгімеге қосылады. Элла одан кейін Эммадан не ұстап тұрғанын сұрайды, ал Эмма бұл оның 4 сағаттық жобасының плакаты екенін еске салады. Эмма тоңазытқыштың қасына барып, тауығын іздеп шығады. Элла алаңдаушылық таныта бастайды, ал Эмма Элланың тауығын қайнағанын түсінеді. Эмма тауықты қалай өсіріп, күнде қолмен тамақтандырғандығы, содан кейін өлтіріп, тазалағаны және анасы оны қайнатып қойғаны туралы сөз бастайды. Элла кінәсіз болып көрінуге тырысады, ал Эмма қашып кетеді. Уэсли кіріп, Эмманың жобасы бекер және ол маңыздырақ нәрселерге назар аударуы керек деп шешеді. Эмма қайтып келеді, әлі де ашулы, үшеуі аштық класы туралы және олардың бір бөлігі болып табыла ма, жоқ па деген сұраққа қатысты пікірталас бастайды. Келесі күні ол Эмманың плакаттарына барып, оларға несеп сала бастайды. Элла мұны Эммаға көрсетеді, ал Эмма атын алып, қашады деп талап етеді. Элла Эммаға жылқының ақылдан адасқанын және үйден кетуге тым жас екенін айтады, бірақ Эмма тыңдаудан бас тартады. Элла Уэслиді төмен түсіп, Эмманың атты алып кетуіне кедергі жасауға тырысады. Уэсли Емманы тоқтатудан бас тартады, ал Элла оған үйді сату туралы жоспарларын айта бастайды. Уэсли анасының шешімінен риза емес, ол одан әрі барып, Емманы тоқтатуын сұрайды. Уэсли әлі де әпкесіне барудан бас тартады, ал Элла оған үйден алған ақшаны Еуропаға баруға жұмсайтынын және егер қаласа, ол Эммамен бірге бара алатынын айтады. Уэсли үйден Еуропаға көшуге ақша жетпейді деп айтса, Элла Уэслидің арманын бұзады деп ашуланады. Уэсли кетеді, ал Эмма саздан құлап, саздан сүйреліп келгеннен кейін сазға толы болып қайта оралады. Элла Еммаға үйді сатуды жоспарлап отырғанын айтпайды, бірақ Эмма Эллаға Мексикага көшіп барып, механик болуды армандағанын айтады. Элла үйдің артқы жағына, ал Эмма тоңазытқыштың қасына барады. Эмма тоңазытқыштан неге ешқандай тамақ жоқ екенін сұрайды, өйткені олар аштықтан өліп жатқан сыныпқа кірмейді. Ол тоңазытқышты жігерлендіріп, оның ішінде кішкентай жұмыртқа, май және басқа да тағамдар болатынын айтады. Ол тоңазытқышты ашуланып, қатты қағып қояды. Ол артына бұрылып, бөлмеде өзімен бірге тұрған ер адамды көреді. Ол қызға есікті қағып, бірақ есікті ешкім ашпағанын айтады. Эмманың айтуынша, оның әкесі кеште мас күйінде есікті бұзып, үйіне кірген. Ол өзінің аты Тейлор екенін және қыздың анасын іздеп жүргенін айтады. Ол өзінің не үшін анасын қалайтынын білгісі келеді және ол өзінің жылжымайтын мүлік бизнесінде екенін және анасына үйді сатуға көмектесетінін айтады. Эмма анасының үйді сатуға ашулы, ал Тейлор оны үйді сату олардың мүддесіне жақсы екенін түсіндіруге тырысады. Эмма Тейлорға оның отбасында кейбір отбасы мүшелерінің қанда өте жарылғыш элемент - нитроглицерин бар болғандықтан, олардың зорлық-зомбылық үрдістері бар екенін айтады. Содан кейін Уэсли кіреді және ас үйде кішкентай қоршау орнатады. Ол қайтадан сыртқа шығып, қошқарды қораға қояды. Ақыры Элла кіріп, Тейлормен бірге жұмыс күні түскі асқа баратынын айтады. Эмма Эллаға айқайлап, шығып кетеді. Элла Тейлормен бірге кетіп, Веслиге қозыны құрттармен бірге сыртқа шығарып тастауды айтады. Уэстон мас күйінде үлкен бір қорапты алып кіреді. Уэстон қозымен қысқаша сөйлеседі, содан кейін азық-түлік өнімдерін салқындатқышқа қояды, олар тек шөл артишок болып шығады. Уэсли кіреді және олар Вестонның кір жуатын киімдері мен қойға құрттармен қалай көмектесу керектігін талқылайды.

ІІ акт

Екінші акт Весли мен Эмманың ас үйде, Весли үйдің жаңа есігін салып жатқан жерінде басталады. Эмма мен Весли аналары қайтып келер ме, әлде Тейлормен бірге Мексикаға қашып кетер ме деп сұрайды. Весли мен Эмма пеште қайнап жатқан артишоктарға су құятын кім екеніне таласады. Весли есікті жасап жатқандықтан жасағысы келмейді, ал Эмма постерлерін қайта жасап жатқандықтан жасағысы келмейді. Весли Эмманың "көңілі жоқ" болғандықтан жасағысы келмейтінін айтады, сондықтан ол маркерлерін тастап, су құю үшін тұрады. Весли кейін Эммаға үйді сатып алатындар үйді сатып алушылар емес, жерді дамытушылар екенін түсіндіреді. Ол оны зомбилер өз қалаларын салып жатқан зомбилердің шабуылы мен басып алуына теңейді. Оларға Аляска сияқты қауіпсіз жерге көшіп баруды ұсынады. Вестон кіріп келеді, бұрынғыдан да мас күйде. Эмма одан қорқады, бірақ Весли оған тыныш болуға кеңес береді. Вестон Элланың қайда екенін сұрайды, содан кейін Весли мен Эмма оған қайда кеткенін айтқанда ашуға буырады. Вестон оларға жерді сатып алып, ақша төлейтін адамды тапқанын айтады. Эмма ашуланып кетеді. Вестон Уэслиге өзінің әкесіндегі "уды" қалай көретінін және Весли оны қалай көре алатынын айтады. Вестон Уэслиге уды өлтірілген қойдың ішіне стрихнин салып, койотты уландырудың жолымен түсіндіруге тырысады. Весли Вестонға Элла да үйге сатып алушы тапқанын айтады, Вестон ашуға буырады, содан кейін үстелге құлап, ұйықтап қалады. Элла Тейлордың отбасы үшін сатып алған азық-түлікпен оралады және артишоктарды лақтырады. Весли Тейлордың Вестонға құнсыз далалық жерді сатқанын түсінеді. Элла олардың отбасын қинаған қарғыс туралы айтады. Ол Веслиге, қарғыс жеңілгендей ойлағанда, ол генетиканың ең кішкентай жасушаларына қайтып оралғанда, ол кенеттен толық күшпен қайта пайда болады дейді. "Алиби" клубының иесі Эллис үйге кіргенде, үстелде Вестонды көреді. Ол Весли мен Эммаға үйді Вестоннан сатып алғанын айтады және оларға ақшаны көрсетеді. Ол 1500 долларды алып, Вестонның "өте қатал жігіттерге" берері осы дейді. Весли ақшаны алып, әкесі қарыз болған адамдарға жеткізуді ұсынады. Элла Веслиден ақша алуға тырысады, бірақ ол оған Еуропаға бару үшін жеткіліксіз екенін айтады. Содан кейін Тейлор кіріп, Элла оған не болғанын айтады. Тейлордың айтуынша, Вестонның кез келген келісімі жарамсыз, себебі ол мемлекет тарапынан қабілетсіз деп саналады. Тейлор сотқа барып, құжатты қайтарып алатынын, содан кейін Элладан мүлікті сатып алатынын және үйді тастап кететінін мәлімдейді. Полиция бөлімінің сержанты Малкольм Эллаға Эмманың "Алиби" клубына атпен кіргені және оны тесіктеп кеткені үшін тұтқындалғанын айтады. Эллис Вестонның Эмманы сол жерге жібергенін айтады, 1500 долларын алып, өз клубына қашып кетеді, Вестоннан кек алатынын уәде етеді. Элла Эмманы түрмеден шығарып алу үшін қалаға барады.

ІІІ акт

Бұл акт енді таза және салауатты болып қалған Уэстонмен басталады. Ол кір жуып, киімдерін жинап үстелге қойған, ал қой-ешкісі ас үйге қайтып келді. Ол қозыға жерге өте жақын төмен түсіп, оның қастықтарын ұрлап алуға тырысқан бүркіт туралы әңгіме айтады. Соңында ол бүркітке қолдау көрсеткен. Осы оқиғаны тыңдап отырған Уэсли одан кейін не болатынын сұрайды. Уэстон ашуланып, оқиғаның қалған бөлігін айтудан бас тартады. Ол Уэслиге не болғанын сұрайды, ол анық ұрып-сапаланған. Уэсли оған кірпіш қабырғаға соғылғанын айтады. Уэстон Уэслиге үйді жөндеу үшін қалуға шешім қабылдағанын айтады, үйді кімнің қолында болса да, кетпейді. Уэстон таңертең үстелде ұйықтап оянғаннан кейін өзін жаңа адам сезінгенін және меншігін қайта иелену үшін олардың жерімен жалаңаш жүргенін айтады. Содан кейін ол үйге кіріп, суға түсіп, үлкен таңғы ас жасап, кофе ішіп, баршаның киімдерін жуды. Ол Уэслиге тазаланып кетуін бұйырады, оған үлкен таңғы ас дайындайды. Уэсли суға түсіп жатқанда, Уэстон оған Авокадо өсірушілер қауымдастығы үшін авокадо өсіруге келісетінін айқайлайды. Элла кіріп келеді, ол мен Уэстон клубты атқылау туралы Эммамен сөйлеседі. Уэстон Эммамен мақтанады, оның жасында мұндай нәрсені жасауға батылдық керек дейді. Элла Уэстонға түнгі ұйқысынан кейін бірден өзгеретін Джекилл мен Хайд сияқты әрекет еткені үшін айқайлай бастайды. Ол оған түнгі ұйқының бәрін түзегенін айтады. Элла барлық киімдерді еденге лақтырып, үстелге жатады. Ол ұйықтап жатқанда, Уэстон оған қатты үстелде ұйықтаудың пайдасы туралы айтып жатқанда, Уэсли ас үйге кіреді, жалаңаш, және қойды сыртқа шығарады. Уэсли әкесінің ескі киімдерін киіп кіреді. Ол Уэстонға қойды тамақ үшін сойып тастағанын айтады. Уэстон оған айқайлап, оларға тамақ қажет емес екенін айтады, өйткені тоңазытқыш бір рет толы. Содан кейін Уэсли тоңазытқыштағы барлық тағамдарды жей бастайды. Уэстон Уэслиді тыныштандырып, Элланы оятуға тырысады, бірақ екеуін де істей алмайды. Ол оларға өзін мүлдем жаңа адам деп жариялайды, ал Уэсли ақыры тамақ жеуді тоқтатып, Уэстонға оны аңдып жүрген адамдар оны өлтіретінін айтады. Басында Уэстон кімге қарыз бергенін есіне түсіре алмай, бұл оның үйі екендігін және оны одан ешкім тартып ала алмайтынын айтып, жаңылғылай бастайды, өйткені оған басқа баратын жері жоқ. Уэсли оған Пэккардты алып, Мексикаға қашуды айтады. Уэстон кетіп барады. Эмма атпен жүретін жүзікпен кіреді. Ол Уэслиден неліктен әкесінің киімін киіп жүргенін сұрайды. Ол оған киген кезде өз болмысының сыртқа шығып, әкесімен бірге өмір сүретінін сезінгенін айтады. Уэсли одан түрмеден қалай шыққанын сұрайды, ал ол күзетшіге жыныстық қатынасқа түскені туралы айтады. Содан кейін ол ақшаны алып, оған анасының көлігін алып, қылмысқа баруын айтады. Ол кетіп бара жатқанда, Элла оянып, Уэслиді Уэстон деп қате айтады және оған Эмманың артынан жүруге айтады, өйткені ол өздігінен кетуге тым жас. Уэсли Эллаға Емманы босатуды айтады, содан кейін жарық жарқырап, сырттан қатты жарылыс болады. Эмерсон, жақсы киінген кішкентай қарақшы, жарылыстан күліп кіреді. Оның серігі Слэйтер оның артынан кіреді, терісі алынған қойдың денесімен ойнайды. Элла әлі де Уэсли Уэстон деп ойлағандықтан, Эмерсон мен Слейтер де Уэслиді Уэстон деп қате қабылдайды. Уэсли Уэстонның оның әкесі екенін айтып беруге тырысады. Олар оған Эмма отырған машинаны жарылғанын айтады. Олар Уэслиге, оны әлі де Уэстон деп атайды, ескертуді әкесіне жеткізуін айтады және олар кетеді. Элла Эмманың атпен кеткеніне сеніп, ол туралы аса алаңдамайды. Қойдың денесіне қарап, ол Веслиден Уэстонның бүркіт туралы әңгімесін есте сақтауға көмектесуін сұрайды. Олар әңгімені аяқтап, бір мысық құрттың ұрық қуысына келіп, оны бүркіт алып кеткенін айтады. Том мысық пен бүркіт ортада ұрысып, мысық бүркіттің көкірек жағын қағып алады, ал бүркіт оны құлатпақ болады. Алайда, мысық оны жібермейді, себебі, егер ол солай етсе, құлап, өледі. Оның орнына, ол бүркітті құлатуды таңдайды, тіпті бұл мысық үшін де белгілі бір апатты білдірсе де. Пьеса Элла мен Уэслинің қойдың денесін қағып қарауымен аяқталады.

Кейіпкерлердің қысқаша сипаттамасы

Тейттер отбасы - төменгі орта таптағы, Калифорнияның ауылдық отбасы, отбасылық байланыстың соңғы сынықтарын және дәстүрлі өмір сүруді ұстап тұруға тырысады. Уэсли Тейт - бұл отбасының ұлы. Отбасы мен жерді қатты сүйген Уэсли басқалар бас тартқаннан кейін де ферманы жалғастыра береді. Жерді жылжымайтын мүлік өндірушілерге сату мүмкіндігі оның тек үйін ғана емес, отбасын да жоғалтудан әлдеқайда маңызды. Кейде Уэсли отбасы мүшелеріне шыдамдылығын жоғалтады, бұл оның әпкесі 4 H жобасының бұзылуына жанашырлық танытпауынан көрінеді, оған ол оның кестелеріне несеп тастап, әпкесіне уақытын шынымен пайдалы нәрсеге жұмсауды ұсынады. Элла Тейт - отбасының анасы. Пьеса басталғанда, ол мен Уэсли екеуі күйеуі Уэстон ашу-ызаға толы күйінде сындырып жіберген есіктің сынықтары арқылы қарап тұр. Элла күйеуінің маскүнемдігіне төтеп бере алмайтын өте қиын адам. Ол көбінесе өзінің мүддесін ойлағанда тақырыпты ауыстырады және айналасында болып жатқан нәрселерді елемеуге тырысады. Элла күйеуінен кеңеспей-ақ, үйді сату туралы шешім қабылдайды. Эмма Тейт - Элла мен Уэстон Тейттің қызы. Ол өзінің алғашқы кезеңін бастады және ойын барысында бірнеше көңіл-күйінің ауытқуы бар. Эмма отбасымен бірге өмір сүруді жек көреді және үйден кету жоспарларын бірнеше рет жариялайды. Ол үйдің жылқысын алып қашып құтылуға тырысады, бірақ ол оны лақтырып тастайды және оны саздан сүйреп шығады, сондықтан ол қайта оралады. Кейіннен ол Эллистің үйді сатып алғаны үшін қатты ашуланып, отбасылық атын оның барасына шығарып, үйді толығымен атып тастайды. Ол тұтқындалғаннан кейін шерифке жыныстық пара беру арқылы бостандыққа шығатынын айтады. Содан кейін ол анасының көлігін ұрлап, қылмыс жасауды шешті, бұл осы әлемде өмір сүрудің жалғыз жолы деп мәлімдейді. Көлікті ұрлау әрекеті кезінде ол Слейтер орнатқан бомбамен бірге көлікті де жарылып кетеді. Эллис бардың иесі, Алиби клубы, Уэстон үйде болмаған кезде уақытын сонда өткізеді. Эллис - отбасын алдап, үйінен шығарып жібергісі келетін ашкөз шарлатан. Эллис бизнес иелерінің ашкөздігі мен бақылаушылық сипатын және осы адамдардың бір-бірін және өздеріне төменгі адамдарды әділетсіз пайдаланғанды білдіреді. Эмерсон - Вестонның қарыздар болған адамдарын бейнелейтін кішігірім кейіпкер. Ол және Слэйтер, тағы бір кішігірім кейіпкер, өндірістің соңында ғана пайда болады, олар өтемақы үшін Уэстонның көлігін жарылқаған кезде. Ол - зұлым адам, әңгіменің қарақшысы. Уэстон Тейт - отбасының әкесі және маскүнем. Ол көлік айдай алмайды, жұмыс істей алмайды, ол - ішімдіктің әсерінен қатты тұрақсыз адам. Оның зорлық-зомбылық пен жауапкершіліктің жоқтығы отбасындағы көптеген мәселелердің өзегі болып табылады. Ол оңай пайдаланып қалады, ал қарызы төленбесе, оған жақын адамдарға одан да қорқынышты жағдай болады. Сержант Малком - бұл Элланың үйіне келіп, Эмманың "Алиби" клубына атпен кіргені және оны атып тастағаны үшін тұтқындалғанын хабарлаған полиция қызметкері. Ол Уэсли мен Элланың Тейлор мен Эллисті айыптайтын басқа қылмыстарға қызығушылық танытпайды, ол Эллаға Эмма туралы айту үшін ғана бар екенін айтады. Тейлор - жылжымайтын мүлікпен айналысатын және Элладан мүлікті сатып алуды көздейтін заңгер. Ол жер сатып алуды көздейтін бірнеше ірі корпорация өкілінің өкілі. Ол сондай-ақ Вестонды пайдасыз далалық жерді сатып алуға алдаған адам. Слейтер - Эмерсонның серігі. Ол Эмманы өлтірген машинаға бомба құйған. Ол және Эмерсон Уэстон ақша бере алатын адамдардың өкілдері және ескерту ретінде қызмет етуге келді. Слэйтер үйге өлі тоқтының өлексесін де әкеледі.

Фильмге бейімделу

1994 жылы түсірілген "Аштық класының қарғысы" фильмінде Джеймс Вудс (Вестон), Кэти Бейтс (Элла), Генри Томас (Уэсли), Рэнди Куэйд (Тейлор) және Джим Фицпатрик (Эмерсон) рөлдерін сомдады. Фильмнің сценарийін Брюс Бересфорд жазды, ал режиссерлік жұмысын Дж. Майкл МакКлэри жүзеге асырды.