Кіріспе

Эдвард С. Джордан (21 қараша 1882 – 29 желтоқсан 1958) – американдық кәсіпкер, автомобиль өнеркәсібінің қайта жаңартушысы және әсерлі жарнамалық мәтіндерді жасаудағы алғашқылардың бірі. Ол Кливленд, Огайодағы өзінің «Джордан Моторлы Автомобиль Компаниясы» өндірген автомобильдерді жарнамалау үшін осы мәтіндерді өзі жазып, қолданды. Джорданның 1923 жылғы маусымдағы «Ларамидің батысындағы бір жерде» атты жарнамасы жарнамалық мәтін жазу өнеріндегі маңызды қадам деп есептеледі.

Алғашқы жылдар

Джордан 1882 жылы Висконсин штатының Меррилл қаласында алты балалы отбасының жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Кейт Гриффин Джордан Overland Trail бойындағы шағын дүкендер арқылы отбасын асырады.

Университет

Джордан Висконсин университетінде өз күшімен оқыды. Мадисон, Висконсин газеттері мен Милуоки журналында спорт жазушысы болып жұмыс істегенде үлгерімді бағалар алды. Содан кейін ол Огайо штатының Дейтон қаласындағы Ұлттық кассалық тіркегіш компаниясында бір жыл жұмыс істеді, ал 1907 жылы Висконсин штатының Кеноша қаласындағы Томас Б. Джеффри компаниясымен тоғыз жылдық қарым-қатынас жасады. Бұл компания Rambler және Jeffery автомобильдерін шығарды, онда Джордан хатшы және жарнама, жарияланым және сату жөніндегі менеджер болып қызмет етті, соңында бас менеджер болды. Джордан 1902 жылдың 1 ақпанында Кеноша тумасы Шарлотта (Лотти) Ханнасқа үйленді және жұбайлар 1906 жылдан кейін Кливлендке (Огайо штаты) көшіп барды, онда ол Кливленд Daily Press газетінде жазушы болды. Джордан сол кезде "Crowell Collier Company" компаниясында, Спрингфилд, Огайо қаласында, Collier's Magazine журналын шығарушы репортер болып та жұмыс істеді. Кливлендтен кеткеннен кейін Джордан Дейтон қаласындағы (Огайо штаты) Ұлттық кассалық корпорациясында Джон Паттерсонның қызметіне кірді. Паттерсоннан Джордан табысқа жету үшін бір нәрсені басқалардан сәл жақсырақ орындау керектігін білді. Паттерсон сондай-ақ, "Ер әйелін келісімге келтіргенше, күйеудің жартысы ғана сатылған болып есептеледі" деген ескерту жасады.

Отбасылық байланыстар

Шарлотта Ханна Джорданның отбасы (Ханна компаниясы балалар жиһаздарын жасады, мекенжайы: 1324-1330 52-ші көше) Кеноша қоғамындағы белгілі адамдармен байланысқа ие болды. Джорданның өмірбаянасын жазған Джеймс Лэкидің пікірінше, ол отбасынан Томас Б. Джеффримен байланыс орнатуды сұраған, осы арқылы күйеуіне Джеффридің автомобиль компаниясында жұмысқа орналасуға көмектесуді мақсат еткен. Компания "Rambler" атты автомобильдерді өндірген. Кеношаға келген соң, Джорданға Джеффри компаниясында жұмыс ұсынылды. 1909 жылы Томас Джеффри қайтыс болды, ал компания басшылығы оның ұлы Чарльзге өтті. 1914 жылы Чарльз көлікті қайтыс болған әкесінің құрметіне "Джеффри" деп атады. Чарльз Джеффри 1915 жылы "Люзитания" кемесінің қаза тауып суға батуынан кейін қатты қиындыққа тап болды және автокөлік жасау ісінен бас тартты. Оның әйелі күйеуі сапарға шығар алдында жоғары сапалы құтқару жилетін сатып алған, ол оның өмірін сақтап қалды. Алайда, бұл оқиға Джеффриге өмірін және басымдықтарын қайта қарастыруға мүмкіндік берді, бірақ автокөлік жасау олардың қатарында болған жоқ. Ол "Джеффри" компаниясын Чарльз Нэшке сатты, ол компанияны "Nash Motors Company" деп атады. Нэш Джорданды қызметте қалуға шақырды, бірақ Джордан өзінің жеке машинасының моделін жасауды жалғастыруды шешті. Джорданның айтуынша, "Автомобильдер тым қарапайым және көңілсіз". Ол адамдар әдемі киінгендіктен, сондай-ақ "көзге жарасатын" автомобильдерді де жүргізуге құштар екенін түсіндірді.

Кәсіпкерлік кәсіпорын

Өзінің лауазымын пайдаланып, Джордан кәсіпорынды қаржыландыруды ұйымдастырды және Кливлендті (оның әкесі бала кезінде тұрған қала) автомобиль өндірісінің орталығы ретінде таңдады; Мичиган штатының Детройт қаласынан басқа, сол кезде Кливлендте автокөлік өндірушілер мен құрал-жабдық жеткізушілердің ең көп шоғырланған орталығы болды. Кливлендтің кеме тасымалы және болат өндірісінің орталығы, сондай-ақ қаржы орталығы ретіндегі маңызы да оның шешіміне үлкен әсер етті. Джордан сонымен қатар Огайо штатының Шығыс Кливленд қаласындағы Grandview Terrace-дегі кең үйді таңдады, онда компанияны басқарудың қысымы күшті болғанда демалуға болатын.

Жиналған автомобильдер

Джордан өзінің «Джордан моторлы автомобиль компаниясы» құрастырған көліктердің «жинақталған» автомобиль болатынына шешім берді, яғни Джордан машиналарды құрастырады, бірақ көлік бөліктерін бастапқы материалдан өндірмейді. Оның орнына, ол ең жақсы стандартталған компоненттерді пайдаланады. Сондай-ақ, Джордан өзінің машиналарына арналған және инженерлері жобалаған компоненттерді өндіруді сырттан тартады. Бұл әрбір «Джордан» машинасының құнын арттырса да, Нед Джорданның мақсатты нарығы бағаға аса мән бермейтін жағдай еді. Ол бір күн ішінде 200 мың доллар жинап, «Джордан» компаниясын құрды. Бастапқыда, «Джордан» өзінің түріндегі автомобиль үшін сәтті болды. Өндіріс жылына 10 000 данадан аспаса да, операцияның түрі мен мақсатты нарықты ескере отырып, Нед Джордан мен оның өнімдері бірден танымал болды, әсіресе әйелдер арасында. Джордан жоғары кластағы автомобильдер нарығында әйелдердің әсем матамен қапталған орындықтарға, сәнді интерьерлерге, сондай-ақ түрлі корпус түрлері мен түстеріне қызығуын күткен. «Джордан» машиналарын ерекшелендіретін нәрсе – олардың серпімді, бірақ тұрақтылығы мен басқару қабілетінен айырылмаған аспалары еді. Рассел Бегг жобалаған жүйеде үлкен ванадийлі болаттан жасалған жартылай эллипстік пружиналар қолданылды. Бұл конструкция жұмсақ аспаның шайқалуға бейімділігін де жойды. Джордан бұл жүйені өз түріндегі ең жеңіл және «жолдағы ең жақсы» жүйе деп жарнамалады.

Жарнамалық ақыл

Алайда, Джорданның 1920 жылдары тұтынушыларға қолжетімді автомобильдердің арасындағы шудан жоғары тұруын қамтамасыз еткен сөздерді шебер қолдануы еді. Автомобиль туралы жазатын Беверли Кимс «Америка автомобильдерінің стандартты каталогы» (1805-1946 жж.) кітабында былай дейді: «Нед Джорданды оны мақтау үшін таңдалған прозада толық еркіндікпен жазуға мүмкіндік беруден басқа себеп болмаса, «Джордан» (автомобилі) болуы керек еді. Ал ол адам лирикалық, романтикалық, эмоционалды түрде жаза білді». Ірі автомобиль компаниялары 1927 жылы LaSalle пайда болғанға дейін автомобиль стилін өз машиналарын жасаудағы маңызды фактор ретінде қабылдамаса да, 1922 жылға дейінгі барлық автомобильдерге арналған жарнама автомобильдердің артықшылықтары мен ерекшеліктерін мақтауға негізделген. Нед Джордан жарнамалық мәтін үшін басқа жол таңдады. Джорданның стилі мен сөздері Ф. Скотт Фицджеральдтың жазулары арқылы танымал болған «жоғалған ұрпақтың» шаршаңқы сезімін бейнеледі. Автомобиль жарнамасын өзгертетін жарнамада автомобиль туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілмеген. 1923 жылғы «Saturday Evening Post» журналының маусымдық санында жарияланған жарнамада «Jordan Playboy» моделі көрсетілген, суретін Фред Коул салған. Суретте клош шляпа киген, дөңгелекке жақын отырған, абстрактілі стильде ковбой мен бұлттармен жарысқан әйел көрсетілген. «Ларамиден батысқа қарай, менің не айтқанымды білетін атты қыз бар. Ол, майлы шаңнан да жылдам, соққандай қуатты понидің, он бір жүз фунт болат пен әрекеттің жоғары, кең және сәнді жылдамдықпен не істей алатынын айта алады». «Шындығында, Playboy осы қыз үшін жасалған. Күн батқанда, ойын-сауық пен жарыс күнінен кейін беті күнге күйген қыз үшін жасалған. Ол жабайы мен үйретілгеннің араласуын жақсы көреді. Бұл автомобильде күлкі, ән мен жарық, ескі махаббаттың, қамшы мен үркіттің иісі бар. Ол күшті, бірақ проспектінің кеңдігі үшін әсем. Сағаттар көңілсіз болып, бұрынғы қуаныштары мұңға айналғанда, Playboy-ға отырыңыз. Содан кейін, Вайомингтің қызыл аспанына қарай, арық-жұқа атпен саяхаттайтын қыздың рухымен нағыз өмірге бет түзеңіз».

Көшедегі шағын көлік

1926 жыл Джордан мен оның компаниясы үшін өмірінің ең жақсы жылы болды. Оның отбасы жақсы жағдайда болды, көліктері 1925 жылғыдан да жақсы сатылды. Бірақ Джордан компаниясының күйреуіне әкелген бір сараланған қадам жасады – 1927 жылы Jordan Little Custom, алғашқы "компактты" люкс автомобильін таныстырды. Джордан "Жордан Кішкентай" моделімен американдық көлік сатып алушылар ықшам және еуропалық өлшемдегі жақсы жабдықталған көлікке көп ақша жұмсайтынын дұрыс болжамады. Егер ол бұл тәуекелге 60 жылдан кейін бара жатса, мүмкін сәттілікке жетер еді, бірақ 1927 жылы Джордан көліктерді тіпті сыйға да беруге қиналды. "Жордан" автомобильдерінің өндірісі 1931 жылға дейін жалғасты, бірақ "Little Custom" моделінен туған зиян артқан сайын, компанияға қарызкор банктер күнделікті басқаруды өз қолына алды. Джордан мен оның әйелі 1927 жылы "Little Custom" сәтсіздікке ұшырағаннан кейін акцияларын сата бастады. Жағдай нашарлаған сайын, Джордан мен оның әйелі жеке қызығына ие болды, бірақ компанияны құтқару үшін өз қаражатын салғысы келмеді. Ол құрған автокөлік компаниясы сатылмаған көліктердің салмағынан қиналғанда, Джорданның некесі де ажырасуға ұшырады. Бір ұлы, Джек, және екі қызы, Джоан мен Джейн болған жұбайлар 1930 жылдың басында ажырасты. Көзге көрінетін ажырасу бейбіт болды, бірақ Джордан ажырасуға қатты ренжіді, бұл оның ересек балаларымен арақатынасын шиеленістірді.

Компанияның құлдырауы

1930 жылдардың басында "Иордания автомобиль компаниясы" тамаша Speedway Ace моделін шығарды, бұл модель бүгінде нағыз классикалық автомобиль саналады. Бірақ компания 1931 жылы банкротқа ұшырады, ал Джордан Мэдисон даңғылында жарнама саласында қысқа ғана уақыт жұмыс істегеннен кейін Кариб теңізіне кетіп, араққұмарлыққа салынып қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Джордан араққұмарлықтан арылып, Америка Құрама Штаттарына оралды, қайтадан үйленді және екінші отбасын құрды. 1935-1945 жылдары ол әскери ұшақтарға арналған орындықтар шығаратын "МакАртур" корпорациясында, содан кейін Нью-Йорктегі "МакАртур" жарнама корпорациясында жұмыс істеді. 1950 жылы ол "Ned Jordan Speaks" деген мақалаларын "Automotive News" басылымында жариялай бастады, онда автомобиль өнеркәсібі туралы естеліктермен бөлісті. Ол қайтыс болған кезде төрт баласы қалды.

Өлім

Нед Джордан 1958 жылдың 29 желтоқсанында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Джеймс Лэкидің мәліметінше, Джорданның денесі кремацияланып, оның қызы Джейн Джордан Роджерске тарату үшін берілді.