Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полиатомдық ион (S2O3, заряды –2)
Polyatomic ion (S2O3, charge –2)
Тиосульфат (IUPAC ұсынған жазу; кейде британдық ағылшын тілінде тиосульфат) – күкірттің оксианионы, химиялық формуласы |S2O3(2–). Тиосульфат – бұл анионды қамтитын қосылыстарды да білдіреді, олар тиосульфур қышқылының тұздары, мысалы, натрий тиосульфаты |Na2S2O3. Тиосульфат тиосульфур қышқылының эфирлерін де білдіреді. "Тио" префиксі тиосульфаттың бір оттегін күкіртпен алмастырылған сульфат екенін көрсетеді. Тиосульфаттың орталық S атомы тетраэдрлі құрылымға ие. Тиосульфат тұздары табиғатта кездеседі. Тиосульфат ионы C3v симметриясына ие және кейбір биохимиялық процестерде түзіледі. Ол суды жылдам хлордан тазартады және қағаз өндірісінде ағартқышты тоқтату үшін қолданылатынымен ерекшеленеді. Тиосульфат тұздары негізінен маталарды бояу және табиғи заттарды ағарту үшін қолданылады. Кейбір бактериялар тиосульфаттарды метаболизмдей алады.
Thiosulfate (IUPAC recommended spelling; sometimes thiosulphate in British English) is an oxyanion of sulfur with the chemical formula |S2O3(2 ). Thiosulfate also refers to the compounds containing this anion, which are the salts of thiosulfuric acid, e. g. sodium thiosulfate |Na2S2O3. Thiosulfate also refers to the esters of thiosulfuric acid. The prefix thio indicates that the thiosulfate is a sulfate with one oxygen replaced by sulfur. Thiosulfate is tetrahedral at the central S atom. Thiosulfate salts occur naturally. Thiosulfate ion has C3v symmetry, and is produced by certain biochemical processes. It rapidly dechlorinates water and is notable for its use to halt bleaching in the paper making industry. Thiosulfate salts are mainly used in dying in textiles and the bleaching of natural substances. Some bacteria can metabolise thiosulfates.
Құрылу
Тиосульфат ионы сульфит ионының элементтік күкіртпен реакциясы арқылы және сульфидтердің толық емес тотығуы (мысалы, пириттің тотығуы) нәтижесінде пайда болады. Натрий тиосульфаты натрий гидроксидінде күкірттің диспропорциялануы арқылы түзілуі мүмкін (фосфор сияқты).
Thiosulfate ion is produced by the reaction of sulfite ion with elemental sulfur, and by incomplete oxidation of sulfides (e. g. pyrite oxidation). Sodium thiosulfate can be formed by disproportionation of sulfur dissolving in sodium hydroxide (similar to phosphorus).
Металдар мен металл иондарымен реакциялар
Тиосульфат ионы ауыспалы металдармен әртүрлі кешендерді кеңінен түзетін қабілетке ие. Күміс негізіндегі фотосурет өркендеген кезеңде тиосульфат ионы "фиксатор" реагенті ретінде үлкен көлемде қолданылды. Бұл қолданыс тиосульфат ионының күміс галоидтарын еріту мүмкіндігіне негізделген. Тиосульфат ионы (натрий тиосульфаты түрінде) цианид ионына қарағанда аз улы балама ретінде алтын мен күмісті кендерінен шығаруға немесе бөліп алуға да қолданылады. Металдарға деген бейімділігін көрсете отырып, тиосульфат ионы қышқыл ортада металдарды жылдам тоздырады. Қара метал және тот баспайтын болат тиосульфат иондарынан туындайтын шұңқырлы тозуға өте сезімтал. Молибден тот баспайтын болаттың шұңқырлы тозуға төзімділігін арттырады (AISI 316L hMo). Сілтілі сулы ортада және орташа температурада (60 °C) көміртекті болат пен тот баспайтын болат (AISI 304L, 316L) тіпті негіздің жоғары концентрациясында (30% KOH), тиосульфат ионының (10% w) және фтор ионының (5% KF) болуына қарамастан, зақымдалмайды.
Thiosulfate ion extensively forms diverse complexes with transition metals. In the era of silver based photography, thiosulfate ion was consumed on a large scale as a "fixer" reagent. This application exploits thiosulfate ion's ability to dissolve silver halides. Thiosulfate ion (as sodium thiosulfate) is also used to extract or leach gold and silver from their ores as a less toxic alternative to cyanide ion. Also reflecting its affinity for metals, thiosulfate ion rapidly corrodes metals in acidic conditions. Steel and stainless steel are particularly sensitive to pitting corrosion induced by thiosulfate ions. Molybdenum improves the resistance of stainless steel toward pitting (AISI 316L hMo). In alkaline aqueous conditions and medium temperature (60 °C), carbon steel and stainless steel (AISI 304L, 316L) are not attacked, even at high concentration of base (30%w KOH), thiosulfate ion (10%w) and in presence of fluoride ion (5%w KF).
Пайда болуы
Тиосульфат ионы өте сирек кездесетін сидпитерсит минералында |Pb4(S2O3)O2(OH)2 түрінде табылған. Баженовит минералында осы анионның болуы күмәнді.
Thiosulfate ion is known in the very rare mineral sidpietersite |Pb4(S2O3)O2(OH)2. The presence of this anion in the mineral bazhenovite was disputed.
Номенклатура
Тиосульфат - қабылданған жалпы атау (бірақ көбінесе қолданылады); функционалдық IUPAC атауы - сульфуротиоат; жүйелі IUPAC атауы - триоксидосульфидосульфат(2−) немесе триоксидо 1κ3O дисульфат(S—S)(2−). Ол митохондриядағы тиосульфат сульфартрансферазасын (ТСТ) белсендіреді. ТСТ семіздікке және II типті (инсулинге төзімді) диабетке қарсы қорғаумен байланысты. Тиосульфат, сондай-ақ, Chlorobium limicola forma thiosulfatophilum сияқты күкіртті тотықтандыратын бактериялардың өсуі үшін электрон доноры ретінде де жұмыс істей алады. Бұл бактериялар тиосульфаттан (және басқа көздерден) алынған электрондарды және көмірқышқыл газынан алынған көміртекті кері Кребс циклы арқылы көміртекті қосылыстарды синтездеу үшін пайдаланады.
Thiosulfate is an acceptable common name (but used almost always); functional replacement IUPAC name is sulfurothioate; the systematic additive IUPAC name is trioxidosulfidosulfate(2−) or trioxido 1κ3O disulfate(S—S)(2−). It activates thiosulfate sulfurtransferase (TST) in mitochondria. TST is associated with protection against obesity and type II (insulin resistant) diabetes. Thiosulfate can also work as electron donor for growth of bacteria oxidizing sulfur, such as Chlorobium limicola forma thiosulfatophilum. These bacteria use electrons from thiosulfate (and other sources) and carbon from carbon dioxide to synthesize carbon compounds through reverse Krebs cycle.