Кіріспе
chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 464400731
| Name = Натрий цианиді
| ImageFile = Sodium cyanide.svg
| ImageFile1 = Натрий цианиді I фаза бірлік ұяшығы 3D SF.png
| ImageName = Натрий цианиді байланысы
| OtherNames =
| IUPACName =
| SystematicName =
| Section1 =
| Section2 =
| Section3 =
| Section4 =
| Section5 =
| Section6 =
| Section7 = Chembox Қауіптілігі
| ExternalSDS = ICSC 1118
| GHSPictograms =
| NFPA H = 4
| NFPA F = 0
| NFPA R = 0
| NFPA S =
| FlashPt = От тұтанбайды
| LD50 = 6.44 мг/кг (егеуқұйрық, ауызша) 4 мг/кг (қой, ауызша) 15 мг/кг (сүтқоректілер, ауызша) 8 мг/кг (егеуқұйрық, ауызша)
| IDLH = 25 мг/м3 (CN ретінде)
| REL = 5 мг/м3 (4.7 ppm) [10 минут]
HCN + NaOH → NaCN + H2O
2006 жылы әлемдік өндіріс 500,000 тоннаға бағаланды. Бұрын ол Кастнер процесі арқылы дайындалған, ол натрий амидінің көміртегімен жоғары температурада реакцияласуын қамтиды. NaNH2 + C → NaCN + H2
Қатты NaCN құрылымы натрий хлоридінің құрылымымен байланысты. Аниондар мен катиондардың әрқайсысы алты координациялы. Калий цианиді (KCN) ұқсас құрылымды қабылдайды. Қышқылмен өңделгенде, ол уытты газ – сутек цианидін бөліп шығарады:
NaCN + H+ → HCN + Na+
Тұз әлсіз қышқылдан туындағандықтан, натрий цианиді гидролиз арқылы оңай HCN-ге айналады; ылғалды қатты зат сутек цианидінің аз мөлшерін бөліп шығарады, ол ащы бадам иісіне ұқсайды (барлығы оны сезе бермейді – оның қабілеті генетикалық ерекшелікке байланысты). Натрий цианиді күшті қышқылдармен жылдам реакцияласып, сутек цианидін бөліп шығарады. Бұл қауіпті процесс цианид тұздарымен байланысты маңызды тәуекелді білдіреді. Оны сутек пероксидімен (H2O2) тиімді түрде детоксикациялауға болады, нәтижесінде натрий цианаты (NaOCN) және су түзіледі:
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 464400731
| Name = Sodium cyanide
| ImageFile = Sodium cyanide. svg
| ImageFile1 = Sodium cyanide phase I unit cell 3D SF. png
| ImageName = Sodium cyanide bonding
| OtherNames =
| IUPACName =
| SystematicName =
| Section1 =
| Section2 =
| Section3 =
| Section4 =
| Section5 =
| Section6 =
| Section7 = Chembox Hazards
| ExternalSDS = ICSC 1118
| GHSPictograms =
| NFPA H = 4
| NFPA F = 0
| NFPA R = 0
| NFPA S =
| FlashPt = Non flammable
| LD50 = 6.44 mg/kg (rat, oral)4 mg/kg (sheep, oral)15 mg/kg (mammal, oral)8 mg/kg (rat, oral)
| IDLH = 25 mg/m3 (as CN)
| REL = C 5 mg/m3 (4.7 ppm) [10 minute]
HCN + NaOH → NaCN + H2O
Worldwide production was estimated at 500,000 tons in the year 2006. Formerly it was prepared by the Castner process involving the reaction of sodium amide with carbon at elevated temperatures. NaNH2 + C → NaCN + H2
The structure of solid NaCN is related to that of sodium chloride. The anions and cations are each six coordinate. Potassium cyanide (KCN) adopts a similar structure. When treated with acid, it forms the toxic gas hydrogen cyanide:
NaCN + H+ → HCN + Na+
Because the salt is derived from a weak acid, sodium cyanide readily reverts to HCN by hydrolysis; the moist solid emits small amounts of hydrogen cyanide, which is thought to smell like bitter almonds (not everyone can smell it—the ability thereof is due to a genetic trait). Sodium cyanide reacts rapidly with strong acids to release hydrogen cyanide. This dangerous process represents a significant risk associated with cyanide salts. It is detoxified most efficiently with hydrogen peroxide (H2O2) to produce sodium cyanate (NaOCN) and water:
Арнайы мақсаттағы пайдалану
Өте улы зат болғандықтан, натрий цианиді жылдам өлтіру немесе уыстау үшін қолданылады, мысалы, энтомологтар жинақтайтын банкалар мен кеңінен заңсыз саналатын цианидтік балық аулауда.
Уыттылық
Натрий цианиді, басқа да ерігіш цианид тұздары сияқты, белгілі барлық улардың арасында ең жылдам әсер ететіндердің бірі болып табылады. NaCN – митохондриялық цитохром оксидазасына әсер ететін, соның салдарынан электрон тасымалын тоқтатып, тыныс алудың күшті тежегіші. Бұл тотығу метаболизмінің және оттекті пайдаланудың төмендеуіне алып келеді. Одан кейін, анаэробтық метаболизм нәтижесінде сүт қышқылының қабынуы пайда болады. 200–300 мг-ға дейінгі ауызға қабылданатын доза өлімге себеп болуы мүмкін.