Кіріспе
Сүтқоректілер эмбриондарындағы жасушалар қабаты. Аралық мезодерма немесе аралық мезенхима – мезодерманың (үш негізгі ұрықтық қабаттың бірі) тары бөлігі, дамитын эмбрионның параксиалды мезодермасы мен бүйірлік пластинасы арасында орналасқан. Vg1/Түйіндік сигналдамасы – BMP сигналдамасы арқылы әрекет ететін аралық мезодерманың қалыптасуының анықталған реттеушісі. Гаструляцияның ерте сатыларында Vg1/Nodal сигналдамасының артық болуы жақын орналасқан параксиалды мезодерма есебінен аралық мезодерманың кеңеюіне алып келеді, ал Vg1/Nodal сигналдамасын тежеу аралық мезодерманың қалыптасуын тоқтатады. Vg1/Nodal сигналдамасы мен BMP сигналдамасы арасында байланыс орнатылды, осы арқылы Vg1/Nodal сигналдамасы BMP сигналдамасының өсуді ынталандыру әсерін реттеу арқылы аралық мезодерманың қалыптасуын басқарады. Цинк саусақты ДНК-ға байланысатын белокты кодтайтын Osr1 және LIM типі гомеобокс гені (Lhx1) экспрессиясы аралық мезодермамен қатар бүйірлік пластинаны да қамтиды. Osr1 экспрессиялық аймақтары алдыңғы-артқы (AP) осьтің бүкіл ұзындығын, бірінші сомиттерден бастап қамтиды. Аралық мезодермаға арнайы белгілер 4-8 сомит сатысында ғана анықталады, оның ішінде 6-шы сомиттен бастап белсендірілген Pax2/8 гендері (Bouchard, 2002). Lhx1 экспрессиясы да аралық мезодермамен шектеледі. Жануарлар зерттеулеріндегі генетикалық талдаулар Lhx1, Osr1 және Pax2/8 сигналдамасының аралық мезодерманың оның ерте туындыларына ерекшеленуі үшін маңызды екенін көрсетті. Бұл процесс Pax2/8 маркерлерімен реттеледі. Пронефрос кейбір алғашқы балық түрлерінде ересек жағдайда активті болады және амфибия личинкаларында, сондай-ақ дамыған балықтардың эмбрионалды түрлерінде негізгі экскреторлық жүйе ретінде қызмет етеді. Алайда, сүтқоректілерде пронефрик түтікшелері мен пронефрик өзекшесінің алдыңғы бөлігі 3,5 аптада дегенерацияланып, оның орнына эмбрионалды бүйрек – мезонефрос пайда болады.
Intermediate mesoderm or intermediate mesenchyme is a narrow section of the mesoderm (one of the three primary germ layers) located between the paraxial mesoderm and the lateral plate of the developing embryo. Vg1/Nodal signalling is an identified regulator of intermediate mesoderm formation acting through BMP signalling. Excess Vg1/Nodal signalling during early gastrulation stages results in expansion of the intermediate mesoderm at the expense of the adjacent paraxial mesoderm, whereas inhibition of Vg1/Nodal signalling represses intermediate mesoderm formation. A link has been established between Vg1/Nodal signalling and BMP signalling, whereby Vg1/Nodal signalling regulates intermediate mesoderm formation by modulating the growth inducing effects of BMP signalling. Osr1, which encodes a zinc finger DNA binding protein, and LIM type homeobox gene (Lhx1) expression overlaps the intermediate mesoderm as well as the lateral plate. Osr1 has expression domains encompassing the entire length of the anterior posterior (AP) axis from the first somites. It is not until the 4th 8th somite stage that markers with greater specificity to the intermediate mesoderm are identified including Pax2/8 genes activated from the 6th somite (Bouchard, 2002). Lhx1 expression also becomes more restricted to the intermediate mesoderm. Genetic analyses in animal studies show that Lhx1, Osr1 and Pax2/8 signalling are all critical in specification of the intermediate mesoderm into its early derivatives. This process is regulated by Pax2/8 markers. The pronephros is active in adult forms of some primitive fish and acts as the primary excretory system in amphibious larvae and embryonic forms of more advanced fish. In mammals however, the pronephric tubules and the anterior portion of the pronephric duct degenerates in 3.5 weeks to be succeeded by the mesonephros, the embryonic kidney.
Метанефрос
Амниоттардың тұрақты бүйрегі – метанефрос, адам эмбриондарында 10-шы аптада дамиды және метанефрогендік бластема (немесе метанефрогендік мезенхима) мен уретерлік бүршік арасындағы өзара әрекеттесу нәтижесінде қалыптасады.
Вилмнің ісігі
Уилмстің ісігі (WT), сондай-ақ нефробластома деп те аталады, – метанефрик бластемалық жасушаларынан пайда болатын эмбрионалдық ісік. Бұл жасушалар мезенхималық-эпителиялық өтуді (MET) аяқтауға қабілетсіз, ал бұл бүйрек дифференциациясының маңызды процесі болып табылады. MET – көпполярлы, шпінділ тәрізді мезенхималық жасушадан поляризацияланған эпителиялық жасушалардың жазық құрылысына өтуді қамтиды. Осының салдарынан Уилмстің ісігі үш фазалық гистологиялық құрылымға ие, ол морфогенетикалық жағынан ерекшеленетін үш жасуша түрінен тұрады: жетілмеген бластемалық жасушалар, эпителиялық жасушалар және стромалық жасушалар. Уилмстің ісігі көбінесе WT1 (Wilms tumor 1) геніндегі генетикалық жойылулар немесе белсенділігін жоятын мутациялардың нәтижесінде пайда болады, бұл Wnt/β-катенин сигналдауын тежеп, MET прогрессиясын тоқтатады. Перманентті мүжіксіз еркек даму синдромы (PMDS) негізінен антимюллерлік гормон (AMH) геніндегі (PMDS 1-түрі) немесе AMHR2 геніндегі (PMDS 2-түрі) мутацияларға байланысты туындайды. PMDS 1-түрінде AMH өндірілмейді, жеткіліксіз мөлшерде өндіріледі, бұзық немесе еркек дамуы үшін қажетті емес уақытта бөлінеді. PMDS 2-түрі AMH молекулаларына AMH рецепторларының сезімталдығының төмендеуінен туындайды. PMDS-тің себебі кейбір жағдайларда толыққанды анықталмаған, бірақ еркек жыныс бездерінің даму кезеңінде зәр-жыныс жүйесі мен парамезонефрик түтікшелерінің күрделі ақауларымен байланысты.