Кіріспе

1791–1794 жылдардағы АҚШ-тағы салық төңкерісі

Виски көтерілісі (Виски бүлігі деп те аталады) – 1791 жылы басталып, 1794 жылы Джордж Вашингтон президенттігі кезінде АҚШ-та болған, зорлық-зомбылыққа толы салыққа қарсы наразылық. «Виски салығы» – жаңа құрылған федералды үкіметтің ішкі өнімге салған алғашқы салығы еді. Сыраны тасымалдау қиын болғандықтан, ол ром мен вискиге қарағанда тез бұзылатын. Америка Құрама Штаттарында ромды қуыру американдық революциялық соғыс кезінде тоқтап, содан кейін виски тарату мен тұтыну артты (бірақ 1791 жылға дейін жалпы өндіріс ромды басып өтпеді). «Виски салығы» 1791 жылы заң күшіне енді және революциялық соғыс кезінде туындаған соғыс қарызын төлеу үшін кіріс табу мақсатында қабылданды. Салық барлық дистилляцияланған спирттерге қатысты, бірақ американдық вискиге деген сұраныс 18-шы ғасырдың соңында күрт өсті, сондықтан акциз кеңінен «виски салығы» деп танылды. Батыс шекарадағы фермерлер артық жүгері, арпа, бидай, жүгері немесе ашытылған дән қоспаларын виски жасау үшін дистилляциялауға үйренген. Олар бұл салыққа қарсылық көрсетті. Бұл аймақтарда виски көбінесе айырбас құралы ретінде қолданылды. Көптеген қарсыластар соғыс ардагерлері болды, олар американдық революцияның қағидаларын, әсіресе жергілікті өкілдіксіз салық салуға қарсы қорғап күресіп жатыр деп сенді, ал федералды үкімет салықтардың Конгрестің салық салу өкілеттігінің заңды көрінісі екенін мәлімдеді. Батыс Пенсильвания округтерінде наразылық білдірушілер федералды шенеуніктердің салық жинауына кедергі келтіру үшін зорлық-зомбылық пен қорқытуды пайдаланды. Қарсылық 1794 жылдың шілдесінде, АҚШ маршалы Пенсильванияның батысына акциз төлемеген дистилляторларға шақыру қағаздарын табыстау үшін келгенде өршіп кетті. Дабыл қағылды, және 500-ден астам қарулы адам салық инспекторы Джон Невилдің бекітілген үйіне шабуыл жасады. Вашингтон бұған жауап ретінде Пенсильванияның батысына бейбітшілік комиссарларын бүлікшілермен келіссөздер жүргізу үшін жіберді, сонымен бірге губернаторлардан салықты күштеп орындау үшін милиция күшін жіберуді талап етті. Вашингтон өзі әскердің басында көтерілісті басуға аттанды, Виргиния, Мэриленд, Нью-Джерси және Пенсильвания губернаторлары 13 000 милицияшыны ұсынды. Көтерілісшілер әскер келгенге дейін үйлеріне тарады, ешқандай қақтығыс болған жоқ. 20-ға жуық адам тұтқындалды, бірақ кейін барлығы ақталып немесе кешірілді. Жақын жердегі Кентуккидегі дистилляторларға салық салу мүмкін емес болып шықты – алты жыл ішінде Кентуккидегі 175-тен астам дистиллятор салық заңын бұзғаны үшін сотталды. Қарсылықтың көптеген мысалдары сот құжаттарында және газеттерде тіркелген. Виски көтерілісі жаңа ұлттық үкіметтің өз заңдарына қарсы зорлыққа қарсы тұруға ниеті мен қабілеті бар екенін көрсетті, бірақ виски акцизін жинау қиын болып қала берді. Бұл оқиғалар АҚШ-та саяси партиялардың қалыптасуына да ықпал етті, бұл процесс бұрыннан жүріп жатқан еді. Виски салығы Джефферсон әкімшілігі кезінде 1800 жылдардың басында жойылды. Тарихшы Кэрол Беркиннің пікірінше, бұл эпизод ұзақ мерзімді перспективада АҚШ-тың ұлттық сезімін күшейтті, өйткені халық Вашингтонның бүлікшілерді тирандыққа жүгінбестен қалай басқарғанын бағалады.

Виски салығы

1789 жылы АҚШ Конституциясы ратификацияланғаннан кейін АҚШ-тың жаңа федералды үкіметі жұмыс істей бастады. Конфедерация мақалалары бойынша бұрынғы орталық үкімет салық жинауға қабілетсіз болды; ол шығындарды жабу және Тәуелсіздік соғысын қаржыландыру үшін ақша қарызға алды, нәтижесінде 54 миллион долларлық қарыз жинады. Штаттар тағы 25 миллион доллар қарызға батты. Қаржы министрі Александр Гамильтон осы қарызды американдық өркендеуді және ұлттық біртіндеуді қолдайтын қаржы жүйесін құру үшін пайдалануға тырысты. Ол "Мемлекеттік несие туралы" есебінде Конгреске штаттық және ұлттық қарыздарды федералды үкімет қаржыландыратын біртұтас қарызға біріктіруді ұсынды. Конгресс 1790 жылдың маусым және шілде айларында осы шараларды бекітті. Бұрынғы облигация иелеріне тиіс соманы төлеу үшін үкімет кірісінің көзі қажет болды. 1790 жылдың желтоқсанына қарай Гамильтон үкіметтің негізгі кіріс көзі – импорттық баж салығын мүмкіндігінше көтергенін сендірді. Сондықтан ол отандық дистилляцияланған спирттерге акциз салығын енгізуді ұсынды. Бұл ұлттық үкіметтің ішкі өнімге алғаш рет салатын салығы болды. Шығыс қалалық орталықтардан алыс орналасқан фермерлер үшін бір галлон тасымалдау құны жоғары болды, сондықтан виски сияқты ішкі алкогольді дистилляциялауға салынатын бір галлондық салықтан пайда пропорционалды түрде азайды. Бұл салық "виски салығы" деп аталды. Салықтар саяси жағынан ұнамайтындықтан, Гамильтон виски акцизін сән-салтанат салығы деп есептеді және үкімет енгізе алатын ең аз наразылық тудыратын салық болады деп ойлады. Ол осы пікірінде спирттің зиянды әсері туралы халықты хабардар ететін "күнә салығын" енгізуді үміттенген әлеуметтік реформаторлардың қолдауын алды. "Виски заңы" деп те аталатын виски акцизі заңы 1791 жылдың наурыз айында қабылданды. Джордж Вашингтон кіріс аудандарын белгіледі, кіріс қадағалаушыларын және инспекторларын тағайындады және олардың жалақысын 1791 жылдың қарашасында бекітті.

Батыс наразылықтары

Батыс Пенсильванияның халқы 1790 жылы 17 000 адамды құрады. Аймақтағы фермерлер арасында виски акцизі бірден дау тудырды, шекарадағы көптеген адамдар батыстықтарды әділетсіз мақсат еткенін мәлімдеді. Виски кең таралған сусын болды, ал фермерлер кішкентай дистилляция зауыттарын ашып, табыстарын арттырды. Аппалачи тауларының батысындағы шаруалар астықтың артығын вискиге айналдырды. Вискиге салық салу батыс фермерлерін шығыстағы астық өндірушілермен бәсекелесу мүмкіндігін азайтады. Сонымен қатар, сол кездегі ақшалай қаражат (алтын және күміс монеталар) шекарада үнемі жетіспеді, бірақ заң салықты тек ақшалай қаражатпен төлеу керектігін нақты көрсетті. Ақшаның орнына виски көбінесе айырбас құралы ретінде қолданылды, яғни вискимен жалақы алатын кедей адамдар үшін акциз, байырақ шығыстағылар төлемейтін табыс салығы сияқты болды. Шағын фермерлер де Гамильтонның акцизі ірі дистилляторларға әділетсіз салық жеңілдіктерін береді деп наразылық білдірді, олардың көпшілігі шығыста орналасқан. Виски акцизін төлеудің екі жолы болды: біржолғы төлем (дистилляция құрылғысы үшін) немесе галлон бойынша төлеу. Ірі дистилляция зауыттары вискиді көп көлемде өндірді және біржолғы төлемді төлей алды. Олардың тиімділігі артаған сайын, галонға төленетін салық та азайды (Гамильтонның айтуынша, 6 центке дейін). Шағын дистилляция зауыттары бар батыс фермерлерінің оларды жыл бойы толық қуатпен жұмыс істеуге жеткілікті уақыты мен артық астығы болмады, сондықтан олар галонға жоғары салық төледі (9 цент), бұл оларды бәсекеге қабілетсіз етті. Салықтың регрессивті сипаты қосымша фактормен күшейді: виски ақша жетіспейтін батыс шекарасында байырақ және халық саны көп шығысқа қарағанда әлдеқайда арзан сатылды. Яғни, тіпті барлық дистилляторлар галонға бірдей салық төлеуге міндетті болса да, шағын шекаралық дистилляторлар өз өнімдерінің құнының үлкен бөлігін үлкен шығыс дистилляторларына қарағанда төлеуге мәжбүр болды. Бұл дәуірде сауатсыз болған, білімдері төмен шаруалар жемқор салық жинаушылардан алданып қалудан қорқады. Шағын дистилляторлар Гамильтон салықты оларды құрту және ірі бизнесті дамыту үшін әдейі жасады деп санайды, бұл пікірді кейбір тарихшылар қолдады. Алайда тарихшы Томас Слотхер "осындай құпияны дәлелдеу қиын" деді. Қалай болғанда да, ірі дистилляторлар акциздің оларға берген артықшылықты сезіп, оны қолдады. Акциз туралы заңның басқа да аспектілері де алаңдаушылық тудырды. Заң бойынша барлық дистилляция құрылғыларын тіркеу керек болды, ал салық төлемегендер жергілікті сотқа емес, алыс федералды соттарға баруға міндетті болды. Жалғыз федералды сот Филадельфияда орналасқан, Питтсбургтің шекара маңындағы шағын елді мекенінен 483 шақырым қашықтықта. Бастапқыда федералды үкімет шекарада виски салығын жинауда аз табысқа жетті. Көптеген батыс шағын дистилляторлар салық төлеуден бас тартты. Федералды салық органдары мен оларға көмек көрсеткен жергілікті тұрғындар наразылық білдірушілердің ашуына ұшырады. Салықшылар бірнеше виски салығын жинаушыларды қорқытты, оларға кеңсе немесе тұрғын үй ұсынғандарды қорқытты немесе ұрды. Нәтижесінде көптеген батыс округтерде резиденттік федералды салық қызметкері болған жоқ. Конгресс Пенсильвания Ассамблеясына және Филадельфияда орналасқан АҚШ Өкілдер палатасына наразылықтарды жою туралы өтініш жолдады. Осы және басқа да өтініштердің нәтижесінде 1792 жылдың мамыр айында акциз туралы заңға өзгерістер енгізілді. Өзгерістерге Батыс Пенсильваниядан конгрессмен Уильям Финдли ұсынған салықты 1 центке төмендету кірді, бірақ жаңа акциз заңы әлі де көптеген батыс тұрғындарын қанағаттандыра алмады. Зорлық-зомбылықсыз қарсылық көрсетуге шақырулар нәтиже бермеді. 1791 жылдың 11 қыркүйегінде Вашингтон округінде жап-жас маскаланған топ жаңадан тағайындалған салық жинаушы Роберт Джонсонды қайыңмен және қауырсынмен ашты. Джонсонға шабуыл жасағандарға сот ордерлерін жеткізу үшін жіберілген адам қамшымен қамшыланып, қайыңмен қапталды. Осы және басқа да зорлық-зомбылық әрекеттердің салдарынан 1791 және 1792 жылдың басында салық алынбай қалды. Шабуылшылар өз әрекеттерін Америка революциясының наразылықтарына негіздеді. Акциздің жақтастары колониялық Америкада өкілдіксіз салық салу мен американдықтардың сайланған өкілдерінің салығы арасында айырмашылық бар деп дәлелдеді. Виски көтерілісі туралы ескі деректер оны тек Батыс Пенсильваниямен шектелген деп көрсетеді, бірақ Аппалачидегі басқа штаттардың батыс округтерінде де (Мэриленд, Вирджиния, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Грузия) виски салығына қарсылық болды. Виски салығы Кентукки штатының шекаралық аймақтарында жиналмады, онда ешкім заңды орындауға немесе қашқындарды соттауға көндірілмеді. 1792 жылы Гамильтон Солтүстік Каролинаның батысындағы зорлық-зомбылыққа қарсы әскери шаралар қолдануды ұсынды, бірақ Бас прокурор Эдмунд Рэндольф мұндай реакцияны заңды түрде негіздеу үшін жеткілікті дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді. 1792 жылдың тамыз айында Питтсбургте виски салығына қарсылықты талқылау үшін екінші конгресс өткізілді. Бұл жиын алғашқы конгресстен радикалдырақ болды, модераторлар, мысалы Бракенридж және Финдли қатыспады. Болашақ Қаржы министрі Альберт Галлатин қатысқан модераторлардың бірі, кейін оған өкімшілік болды. Миңго Крик қауымдастығы деп аталатын радикал топ конгрессті басып алып, радикал талаптарды қойды. Олардың кейбіреулері Америка революциясында болғандай, бостандық туларын көтерді, хат алмасу комитеттерін құрды және жергілікті милицияны бақылауға алды. Олар заңсыз сот құрды және қарызды өндіріп алу және ипотекаға салуды шектеді. Гамильтон екінші Питтсбург конгресін федералды үкіметтің заңдарына қауіпті деп санады. 1792 жылдың қыркүйегінде ол Батыс Пенсильваниядағы жағдайды зерттеу үшін Пенсильвания салық адамы Джордж Клаймерді жіберді. Клаймер өзінің жалған киімдерімен және жергілікті шенеуніктерді қорқыту әрекетімен жағдайды нашарлатты. Оның шамадан тыс бағаланған есебі Вашингтон әкімшілігінің шешімдеріне үлкен әсер етті. Вашингтон және Гамильтон Пенсильваниядағы федералды заңдарға қарсылықты ұятты жағдай деп қарады, өйткені ұлттық астана сол штаттың ішінде орналасқан. Гамильтон бастамасымен акциз заңдарына қарсылықты айыптау туралы президенттік жарлық жобаланды және Бас прокурор Рэндольфқа жіберілді, ол кейбір сөздерді жұмсартты. Вашингтон 1792 жылдың 15 қыркүйегінде жарлыққа қол қойды, ол брошюра ретінде жарияланды және көптеген газеттерде басылды. Батыс Пенсильваниядағы федералды салық инспекторы, генерал Джон Невилл акциз заңын орындауға бел буды. Ол көрнекті саясаткер және бай шаруа болды және ірі дистиллятор да болды. Ол бастапқыда виски салығына қарсы болды, бірақ кейіннен ойын өзгертті, бұл Батыс Пенсильваниялықтардың кейбіреулерін ашуландырды. 1792 жылдың тамыз айында Невилл Питтсбургте салық кеңсесі үшін бөлме жалдады, бірақ үй иесі Миңго Крик қауымдастығының зорлық-зомбылықпен қорқытуынан кейін оны шығарып тастады. Осы сәттен бастап салық жинаушылар ғана емес, федералды салық органдарымен ынтымақтасқандар да қорқытуға ұшырады. Анонимді хаттар мен "Том Тинкер" атты газет мақалалары виски салығына сәйкес келетіндерді қорқытты. Ескертулерді орындамағандардың амбарлары өртке түсіріліп, дистилляция құрылғылары қиратылуы мүмкін. Акциз салығына қарсылық 1793 жыл бойына Аппалачи шекаралық округтерінде жалғасты. Наразылық Батыс Пенсильванияда әсіресе күшті болды. Маусым айында Невилл Вашингтон округінде 100-ге жуық адамнан тұратын көшірушілер тобымен өртеліп жатты. 1793 жылдың 22 қарашасы күні бір топ адам...

Көтеріліс

1794 жылы қарсылық қозғалысы өршіп, ең жоғарғы шегіне жетті. Сол жылдың мамыр айында федералды округ прокуроры Уильям Роул Пенсильвания штатында акциздік салықты төлемеген 60-тан астам дистилляторға сотқа шақыру қағаздарын жіберді. Сол кездегі заңға сәйкес, осы қағаздарды алған дистилляторлар Филадельфияға барып, федералды сотта жауап беруге міндетті болды. Батыс шекарадағы фермерлер үшін мұндай сапар өте қымбатқа түсіп, көп уақыт алатын және олардың күшіне шақпайтын нәрсе еді. Уильям Финдлидің ықпалымен Конгресс 1794 жылдың 5 маусымында бұл заңды өзгертіп, акциздік істерді жергілікті штаттық соттарда қарауға рұқсат берді. Бірақ сол кезде АҚШ маршалы Дэвид Ленокс бұйрықтарды тапсыру үшін жіберілген еді, ол салық төлемеген дистилляторларды Филадельфияға шақырып отырды. Бас прокурор Уильям Брэдфорд кейіннен бұл шақыру қағаздары заңды орындауға мәжбүрлеу үшін жіберілгенін, ал үкімет Филадельфияда сот отырысын өткізуді жоспарламағанын мәлімдеді. Осы оқиғалардың уақыты кейіннен дау тудырды. Финдли Гамильтонның өткір саяси қарсыласы болды және ол көтеріліс туралы жазған кітабында қазынашылық хатшысының заң жеңілдетілгенге дейін сотқа шақыру қағаздарын жіберу арқылы көтерілісті әдейі тудырғанын айтты. 1963 жылы Гамильтонның еңбектерінің редакторы, тарихшы Джейкоб Кук бұл айыптаманы «ақылға сыймас» деп бағалап, оны Гамильтонның федералды үкіметке бақылауын асыра көрсеткен «қастандық теориясы» деп атады. 1986 жылы тарихшы Томас Слотчер бұл кездегі көтерілістің басталуын «ирониялық кездейсоқтықтардың тізбегімен» түсіндірді, бірақ «мотивтер туралы сұрақ әрқашан ашық қалуы керек» деді. 2006 жылы Гамильтонның американдық тарихындағы рөлін сынаған Уильям Хогленд Гамильтон, Брэдфорд және Роул «федералды әскери басып алуды ақтауға қажетті зорлық-зомбылықты» тудыратын әрекеттерді қасақана істегенін мәлімдеді. Хогленд Гамильтонның 1783 жылғы Ньюбург дағдарысынан бері осы сәттерге қарай жұмыс істеп жатқанын айтты, онда ол Уиски көтерілісі сияқты тікелей салық салуға қарсы халықтың қарсылығын басу үшін әскери күш қолдануды жоспарлаған. Тарихшы С. Э. Морисон Гамильтонның акциздік заңды «кіріс көзі ретінде емес, әлеуметтік тәртіпті сақтау шарасы ретінде» күшіне енгізуді қалағанын сенеді.

Боуэр төбесіндегі шайқас

Федералды маршал Ленокс көптеген бұйрықтарды оқиғасыз жеткізді. 15 шілдеде оған генерал Невилл қосылды, ол Аллегей округінде оның жетекшісі болуға келісім берді. Сол күні кешке Питтсбургтен оңтүстікке қарай 16 шақырымдай жердегі Миллер шаруашылығында ескерту оқтары атылды. Невилл үйіне қайтты, ал Ленокс Питтсбургке шегінді. 16 шілдеде кем дегенде 30 Минго-Крик жасақтары Невиллдің Боуэр-Хиллдегі нығайтылған үйін қоршап алды. Олар федералды маршалды, ішінде ол бар деп сенгенін, тапсыруды талап етті. Невилл «қозбалаңдардың» бірі Оливер Миллерді мерт қалдырған оқпен жауап берді. Қозбалаңдар от ашты, бірақ Невиллдің құлдарының көмегімен үйді қорғағандықтан, оны ығыстыра алмады. Қозбалаңдар жақын маңдағы Коуч бекінісіне күш жинауға кетті. Келесі күні көтерілісшілер Боуэр-Хиллге қайта оралды. Олардың қатары 600-ге жуық адамға дейін көбейді, енді оларды Революциялық соғыстың қатысушысы, майор Джеймс Макфарлейн басқарды. Невиллге де күш-қуат келді: Невиллдің жеңешесі майор Абрахам Киркпатриктің басшылығындағы Питтсбургтен 10 АҚШ армиясының сарбазы. Қозбалаңдар келгенге дейін Киркпатрик Невиллге үйден шығып, жақын жердегі шатқалға жасырынуды бұйырды. Дэвид Ленокс және генерал Невиллдің ұлы Пресли Невилл де аймаққа оралды, бірақ олар үйге кіре алмады және көтерілісшілер оларды тұтқынға алды. Сәл нәтижелі келіссөздерден кейін әйелдер мен балаларға үйден кетуге рұқсат берілді, содан кейін екі тарап та оқ атуды бастады. Шамамен бір сағаттан кейін Макфарлейн оқ атуды тоқтатуды жариялады; кейбіреулердің айтуынша, үйде ақ ту көтерілген. Макфарлейн ашыққа шыққанда, үйден оқ атылып, ол мерт қалды. Ашуланған көтерілісшілер үйді, оның ішінде құлдардың тұрған жерлерін де өртеп жіберді, ал Киркпатрик басылды. Боуэр-Хиллдегі қаза болғандардың саны белгісіз; Макфарлейн және тағы бір-екі жасақшы қаза тапты; шайқаста алған жарақатынан бір АҚШ сарбазы қайтыс болған болуы мүмкін. Көтерілісшілер АҚШ сарбаздарын жіберді. Киркпатрик, Ленокс және Пресли Невилл тұтқынға алынды, бірақ кейін қашып кетті.

Питтсбургке қарсы шабуыл

18 шілдеде Макфарленге қаһармандық жерлеу рәсімі жасалды. Оның "өлтірілуі", көтерілісшілердің пікірінше, елді одан әрі радикалдандырды. Браккенридж сияқты орташалық көзқарастағылар халықты ұстау үшін күшті күш жұмсады. Дэвид Брэдфорд сияқты радикалды көшбасшылар пайда болды, олар зорлықпен қарсылық көрсетуге шақырды. 26 шілдеде Брэдфорд басқаратын топ Питтсбургтен шығып бара жатқан АҚШ поштасын тонады, сол қалада оларға қарсы кімдер екенін анықтау және көтерілісшілерді айыптаған бірнеше хаттарды табуды үмітті. Брэдфорд және оның тобы Питтсбургтен шамамен 8 миль (13 км) шығысқа қарай орналасқан Брэддок алаңында әскери жиын өткізуге шақырды. 1 тамызда Брэддок алаңында шамамен 7000 адам жиналды. Көпшілік бөлігі жерсіз кедейлер еді, ал көптегенінің виски айтуға арналған құралдары да болмады. Виски салығына байланысты туған дау-жанжал басқа экономикалық наразылықтарды күшейтті. Осы кезде зорлық-зомбылықтың құрбандары көбінесе виски салығымен ешқандай қатысы жоқ байлар еді. Ең радикалды наразылардың кейбіреуі Питтсбургке, оны "Содом" деп атап, байлардың үйлерін тонап, қаланы толығымен өртеп жібергісі келді. Басқалары Файет бекінісіне шабуыл жасауды жоспарлады. Француз революциясына мақтау айтылып, Америкаға гильотина әкелу туралы талаптар қойылды. Девид Брэдфорд өзін француз террорының басшысы Робеспьермен салыстырып отырғандығы айтылды. Брэддок алаңында АҚШ-тан тәуелсіздік жариялау және Испаниямен немесе Ұлыбританиямен одақтасу туралы әңгімелер болды. Радикалдар өз тәуелсіздігін жариялайтын арнайы туды көтерді. Тудың алты жолағы болды, олар жиналғандардың әр округін білдірді: Пенсильванияның Аллегейни, Бедфорд, Файетт, Вашингтон және Вестморленд округтері, сондай-ақ Вирджинияның Огайо округі. Питтсбург тұрғындары көтерілісшілерді ренжіткен хаттары ұсталған үш адамды қуу арқылы және Брэддок алаңына жиынды қолдайтын делегация жіберу арқылы қауіпті сейілтуге көмектесті. Браккенридж көпшілікті наразылықты қала бойынша шерумен шектеуге көндірді. Питтсбургте майор Киркпатриктің амбары өртенді, бірақ басқа ештеңе болған жоқ.

Федералды жауап

Президент Вашингтон Пенсильвания штатының батысында қарулы көтеріліс сияқты жағдайға тап болды және үкіметтік билікті сақтауға бекініп, сақтықпен әрекет етті. Ол халық пікірін наразылыққа ұшыратпау үшін, министрлер кабинетінен дағдарысты қалай шешу керектігі туралы жазбаша пікірлер сұрады. Кабинет күш қолдануды ұсынды, бірақ Мемлекеттік хатшы Эдмунд Рэндолф келісімге келуге шақырды. Вашингтон екеуін де істеді: ол көтерілісшілермен келісу үшін комиссарларды жіберді, сонымен бірге халықтық армияны жинады. Вашингтон жекелей комиссарлардың қандай да бір нәтижеге жете алатынына күмәнданды және одан әрі зорлық-зомбылықты тоқтату үшін әскери экспедиция қажет деп ойлады. Осы себепті тарихшылар кейде бейбітшілік комиссиясы тек сыртқы әсер үшін жіберілді деп айыптады және күш қолдану сұрағында күмән болған жоқ. Тарихшылар Стэнли Элкинс және Эрик Маккитрик әскери экспедицияның "өзі келісім процесінің бір бөлігі" болғанын айтты, себебі күшті күш көрсету одан әрі зорлық-зомбылықты азайтуға мүмкіндік береді. Осы уақытта Гамильтон Филадельфия газеттерінде "Тулли" деген атпен мақалалар жариялай бастады, онда Пенсильвания штатының батысындағы халықтың наразылығы айыпталды және әскери шаралар қолдау табады. Демократиялық-республикалық қоғамдар елдің барлық аймақтарында құрылды және Вашингтон мен Гамильтон олардың азаматтық тәртіпсіздіктің себебі екеніне сенді. 2003 жылы тарихшы Марк Спенсер былай деп жазды: "Тарихшылар виски көтерілісіндегі қоғамдардың нақты рөлі туралы әлі де келісімге келген жоқ, бірақ қоғам мүшелігі мен виски көтерілісшілері арасында белгілі бір байланыс болды". Әскерлерді жинау үшін, 1792 жылғы милиция заңына сәйкес, АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы құқық қорғау органдары жергілікті биліктің бақылауынан шығып кеткенін растауы керек болды. 1794 жылдың 4 тамызында судья Джеймс Уилсон Пенсильвания штатының батысында көтеріліс болып жатқанын мәлімдеді. 7 тамызда Вашингтон президенттік жарлық шығарып, "ең терең өкінішпен" бүлікті басу үшін милиция шақырылатынын жариялады. Ол Пенсильвания штатының батысындағы көтерілісшілерге 1 қыркүйекке дейін тарап кетуді бұйырды.

Келіссөздер

1794 жылдың тамыз айының басында Вашингтон батысқа үш комиссар жіберді, олардың барлығы Пенсильваниялықтар: Бас прокурор Уильям Брэдфорд, Пенсильвания Жоғарғы Сотының судьясы Джаспер Йейтс және сенатор Джеймс Росс. 21 тамыздан бастап комиссарлар Браккенридж бен Галлатинды қоса, батыстықтардан құралған комитетпен кездесті. Үкімет комиссарлары комитетке зорлық-зомбылықтан бас тартып, АҚШ заңдарына толығымен бағынуға келісу керектігін, сондай-ақ жергілікті халықтың шешімді қолдайтынын анықтау үшін халықтық референдум өткізу керектігін мәлімдеді. Осы талаптарды қабылдағандарға одан әрі қудалаудан рақымшылық көрсетілетін еді. Комитет радикалдар мен орташалықтарға бөлінді және үкіметтің талаптарына бағыну туралы ұсынысты тартысты дауыспен қабылдады. Халықтық референдум 11 қыркүйекте өтті, оның нәтижелері де әртүрлі болды. Кейбір округтер АҚШ заңдарына бағынуды толық қолдады, бірақ кедей және жерсіз халық көп шоғырланған аймақтарда үкіметке қарсылық күшті қалды. 1794 жылдың 24 қыркүйегінде Вашингтон комиссарлардан «заңдарды тиісінше орындау үшін азаматтық билікке әскери күшпен көмектесу қажет» деген пікір білдірді. 25 қыркүйекте Вашингтон Нью-Джерси, Пенсильвания, Мэриленд және Вирджиния штаттарының милицияларын қызметке шақырып, жариялады және көтерілісшілерге көмектескендер өздеріне зиян келтіретінін ескертті. Милицияға шақырылғандардың саны жеткіліксіз болғандықтан, іріктеу жүргізілді. Іріктеуден қашу кең таралды, ал милицияға шақыруға байланысты наразылықтар мен тәртіпсіздіктер тіпті шығыс аймақтарда да орын алды. Вирджиния штатының шығысындағы үш округте қарулы қарсылық болды. Мэриленд штатының губернаторы Томас Сим Ли Хагерстаундағы милицияға шақыруға қарсы көтерілісті басу үшін 800 адамды жіберді; шамамен 150 адам тұтқындалды. Милиция жиналған кезде әртүрлі жерлерде бостандық тулары көтерілді, бұл федералды шенеуніктерді алаңдатты. 1794 жылдың 11 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Карлайл қаласында бостандық туы орнатылды. Федералды милиция сол айдың соңында қалаға келді және ту көтерушілердің күдіктілерін тұтқындады. Бұл операциялар барысында екі бейбіт тұрғын қаза тапты. 29 қыркүйекте қарусыз ұл офицердің тапаншасының абайсызда атылуынан қаза тапты. Екі күннен кейін «жолаушы адам» тұтқындауға қарсылық көрсеткен кезде сарбаздың шабуылынан қаза тапты (ол қарсыласынан мылтықты тартып алуға тырысқан; ол жақын маңдағы 500-ге жуық ирландтық жұмысшылар тобының мүшесі болуы мүмкін, олар «Скулкиллге канал қазып» жатқан; бұл жұмысшылар тобының кем дегенде бір мүшесі өлтіруге қатты наразылық білдірді, сондықтан ол «қоршауға алынды»). Президент Вашингтон екі сарбазды тұтқындап, оларды азаматтық билік органдарына тапсыруға бұйрық берді. Сот отырысында өлім жағдайлары абайсызда болғаны анықталды және сарбаздар босатылды. Вашингтон 30 қыркүйекте Филадельфиядан (сол кезде АҚШ-тың астанасы) әскери экспедицияның барысын тексеру үшін аттанды. Жолда ол Пенсильвания штатының Рединг қаласына тоқтады, содан кейін Карлайлда жұмылдырылған милицияның қалған бөлігімен кездесу үшін жол тартты. 3 қазан күні таңертең ерте Харисбургке қарай аттандық, сағат 12-де жеттік. Сағат 1-де Президенттің жақындауы туралы хабар алдық, соған байланысты мен полкті қабылдау үшін уақтылы шеру жасадым, бұл менің қанағаттануымды қамтамасыз етті. Кейін ол мені өз резиденциясына шақырып, «жолаушы адам» мен «ескі сарбаз» арасындағы оқиға туралы сұрады [журналдың 3-бетінде айтылған оқиға] және алған жауаптардан қанағаттанды. Күш көрсету наразылықты бірде-бір оқ атусыз тоқтатты. Көтеріліс басылғаннан кейін Морган 1795 жылға дейін Пенсильванияда қалған әскердің қалдығына, яғни 1200 милиция сарбазына, олардың бірі Мериуэтер Льюиске қолбасшылық етті.

Салдары

1794 жылғы қазан айында федералды армия Пенсильванияның батысына қарай жорығанда, көтеріліс күйреп кетті. Дэвид Брэдфорд сияқты көтерілістің ең белгілі басшылары қауіпсіздік үшін батысқа қашып кетті. Сотталғандардың ісіне қарау алты айға созылды. Көпшілігі жаңылысқандықтан, сенімсіз куәліктер мен куәгерлердің жетіспеуіне байланысты ақталды. Екеуі асылуға кесілді, төмендегі мәліметтерге назар аударыңыз. Тұтқындаулар алдында, шамамен 2000 көтерілісші тауларға, жасақтардың жете алмайтын жерге қашып кеткен. Бұл Хамильтон үшін үлкен көңіл көшіру болды, ол Дэвид Брэдфорд сияқты көтерілісшілердің басшыларын Филадельфияда соттап, оларды мемлекетке опасыздық жасағаны үшін асылуға үміттенген еді. Бірақ жасақтар соңында кері қайтқанда, ұстаған күдіктілердің арасынан тек жиырмасы ғана үлгі ретінде таңдалды. Олар көтерілісте ең болмағанда маловаты рөл атқарды, бірақ бәрінен жақсы болды. Тұтқынға алынған қатысушылар мен федералды жасақтар Рождество күні Филадельфияға келді. Артиллерия атылып, шіркеу қоңыраулары естілді, «Брод-стрит бойында үлкен көпшілік әскерлерді қарсы алып, көтерілісшілерді ұнатпады». [Пресли] Невилл оларға «көңілі қынжылғанын» айтты. Тұтқынға алынған көтерілісшілер Брод-стрит көшесімен «ұятқа қалдырылып, киімдері жыртылып, жартылай аш күйде» шығарылды. Басқа да мәліметтерде 24 адамның мемлекетке опасыздық жасағаны үшін айыпталып, сотқа тартылғаны айтылады. Айыпталушылардың көпшілігі тұтқындалудан қашып кеткендіктен, федералды сотта тек он адам ғана сотталды. Олардың ішінде тек Филип Вигл мен Джон Митчелл кінәлі деп танылды. Вигл салық жинаушыны ұрып, үйін өртеп жіберген; Митчелл – Дэвид Брэдфордтың көндіргенімен АҚШ поштасын тонаған қарапайым адам. Мемлекетке опасыздық жасады деп танылып, асылуға кесілген осы екі адам кейіннен президент Вашингтонмен кешірілді. Пенсильвания штатының соттары заң бұзушыларды соттауда табысқа жетті, көптеген шабуылдар мен тәртіпсіздіктер үшін айыптау үкімдері шығарылды. Өзінің жетінші мемлекеттік мәлімдемесінде Вашингтон Митчелл мен Виглді кешіру туралы шешімін түсіндірді. Хамильтон мен Джон Джей Вашингтон соңғы редакциясын жасамас бұрын басқалары сияқты мәлімдеменің жобасын дайындады: «Жолдан жаңылысқандар өз қателіктерінен бас тартты», - деді ол. «Мен конституциялық өкілеттіктерді қатаңдықпен және күшпен жүзеге асыруды әрқашан қасиетті міндет деп санаймын, бірақ менің жеке сезіміммен қатар, мемлекеттік мүддеге сәйкес келетін ұлттық әділдік, бедел және қауіпсіздікке жол беретін үкіметтің іс-қимылдарындағы барлық шама мен нәзіктікті араластыру да маған орынды көрінеді». Вискиге салық салуға қарсылық тоқтады, бірақ салыққа саяси қарсылық жалғасты. Ішкі салықтарға қарсы шыққандар Томас Джефферсонның кандидатурасын қолдады және оған 1800 жылғы сайлауда президент Джон Адамсты жеңуге көмектесті. 1802 жылы Конгресс дистилляцияланған спиртке акциздік салықты және басқа да ішкі федералды салықтарды жойды. 1812 жылғы соғысқа дейін Федералды үкімет кіріс үшін тек импорттық тарифтерге ғана сүйенді, ол елдің кеңейіп келе жатқан сыртқы саудасымен бірге тез өсті.

Мұра

Вашингтон әкімшілігінің Виски көтерілісін басуы халық арасында кең қолдау тапты. Бұл оқиға жаңа ұлттық үкіметтің өз заңдарына қарсы күш көрсетушілерді басуға ниеттілігі мен қабілеттілігін көрсетті. Сондықтан Вашингтон әкімшілігі оны табысқа жеткені деп есептеді, және тарихшылар да көбінесе осы пікірді қолдайды. Дегенмен, Вашингтон әкімшілігі мен оның жақтастары виски акцизін жинаудың қиындығы мен көптеген батыс тұрғындарының салық төлеуден жалтарғанын әдетте айтпайтын. Осы оқиғалар АҚШ-та саяси партиялардың құрылуына үлес қосты, бұл үдеріс бұрыннан басталған еді. Виски салығы Томас Джефферсонның Республикалық партиясы 1801 жылы билікке келгеннен кейін, Гамильтон мен Вашингтонның Федералистік партиясына қарсы күресінен соң жойылды. Көтеріліс жаңа Конституция шеңберінде қандай наразылықтарға рұқсат етілетіні туралы мәселені көтерді. Құқық тарихшысы Кристиан Г. Фриц Конституция ратификацияланғаннан кейін де АҚШ-та егемендік туралы бір пікірге келе алмағанын айтты. Федералистер үкіметтің халық құрғандықтан егеменді екенін сендірді; олардың ойынша, Американдық революция кезіндегі радикалды наразылықтар рұқсат етілген, бірақ енді заңды емес. Алайда, Виски көтерілісшілері мен олардың жақтастары Революция халықты "ұжымдық егеменді" етіп орнатып, халықтың конституциялық емес жолдармен үкіметті өзгертуге немесе сынға алуға ұжымдық құқығы бар деп есептеді. Тарихшы Стивен Бойд Виски көтерілісін басу федералистерге қарсы батыс аймағындағы тұрғындарды Конституцияны қабылдауға және үкіметке қарсылық танытудың орнына Республикалық партияға дауыс беру арқылы өзгеріс іздеуге итермеледі деп мәлімдеді. Ал Федералистер халықтың басқарудағы рөлін қабылдап, енді жиналыс еркіндігі мен петиция беру құқығына күдік келтірмеді.

Қазіргі заманғы көздер

Сондай-ақ қараңыз.