Рождественская звезда (Euphorbia pulcherrima): происхождение, уход, популярность в праздничном декоре. Красивое растение из Мексики и Центральной Америки.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Euphorbiaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant in the spurge family Euphorbiaceae
Пуайнсеттия (/p//ɔɪ//n/'/s//ɛ//t//(//i//)//ə/; Euphorbia pulcherrima) – Euphorbiaceae тұқымдасына жататын, кең таралған және коммерциялық маңызы бар гүлді өсімдік. Мексика мен Орталық Америкаға тән пуайнсеттия алғаш рет 1834 жылы еуропалық ғалымдар тарапынан сипатталған. Ол әсіресе қызыл және жасыл жапырақтарымен танымал және Рождество гүлдерінің композицияларында кеңінен қолданылады. Өсімдік өзінің ағылшын тіліндегі атауын Мексикадағы алғашқы АҚШ елшісі Джоэл Робертс Пуайнсеттен алған, ол 1820 жылдары осы өсімдікті АҚШ-қа әкелгенімен белгілі. Пуайнсеттия – бұта немесе кішкентай ағаш, биіктігі әртүрлі. Көптеген адамдар оның өте улы екенін айтса да, пуайнсеттия қауіпті емес. Клотцш Карл Людвиг Вильденоуға түрдің "pulcherrima" атауын бергенін айтады, ал авторлық құқығы Вильденновқа (Willd.) және Клотцшке (ex Klotzsch) тиесілі. Голотипі 1803-1804 жылдары Александр фон Гумбольдт пен Аймэ Бонпланд Мексикаға жасаған экспедициясы кезінде жиналған. 1836 жылға дейін өсімдік "пуайнсеттия" деп белгілі болды, ал одан бұрын "мексикалық жалын гүлі" немесе "боялған жапырақ" деп аталған. Олар жартылай мәңгі жасыл, әдетте қыс айларында көптеген жапырақтарын қырып тастайды. Пуайнсеттия гүлдері көзге түспейді. Олар циатиялардың ішінде топталған (әр жапырақ шоғырының ортасында орналасқан немесе жалған гүлдер деп аталатын кішкентай сары құрылымдар). Жабайы пуайнсеттияның тозаңдануы туралы мәліметтер жоқ, бірақ кейде аралар циатияларды мейірімді түрде басып өтеді.
The poinsettia (/p//ɔɪ//n/'/s//ɛ//t//(//i//)//ə/; Euphorbia pulcherrima) is a commercially important flowering plant species of the diverse spurge family Euphorbiaceae. Indigenous to Mexico and Central America, the poinsettia was first described by Europeans in 1834. It is particularly well known for its red and green foliage and is widely used in Christmas floral displays. It derives its common English name from Joel Roberts Poinsett, the first United States minister to Mexico, who is credited with introducing the plant to the US in the 1820s. Poinsettias are shrubs or small trees, with heights of Though often stated to be highly toxic, the poinsettia is not dangerous Klotzsch credited Carl Ludwig Willdenow with the species name "pulcherrima", and the authority is given as Willd. ex Klotzsch. The holotype had been collected in Mexico during an 1803–1804 expedition by Alexander von Humboldt and Aimé Bonpland. It was known by the common name "poinsettia" as early as 1836, Prior to poinsettia, it was known as "Mexican flame flower" or "painted leaf". Semi evergreen, they generally lose most of their leaves during winter. The flowers of the poinsettia are unassuming. They are grouped within the cyathia (small yellow structures found in the center of each leaf bunch, or false flowers). Nothing is known about pollination in wild poinsettias, though wasps are noted to occasionally visit the cyathia.
Химиялық құрамы
Пулхеррол және пульхеррил ацетаты оның латексінің құрамына кіреді. Тритерпендер өсімдіктің жер үсті бөліктерінде, оның ішінде латексі мен жапырақтарында табылады. Осы тритерпеноидтық құрылымдардың бірі Альцгеймер ауруына қарсы биологиялық белсенділігі зерттелуде.
Pulcherrol and pulcherryl acetate are among the components of its latex. Triterpenes are found in aerial parts of the plant, including its latex and leaves. One such triterpenoid skeleton is being investigated for its anti Alzheimer's disease bioactivity.
Уыттылық
Пойнсеттияның адамдар мен басқа жануарларға зиянды екені жөнінде көпшілік арасында қате пікір бар. 1944 жылы бұл өсімдік Х.Р. Арнольдтың «Гавайидің улы өсімдіктері» атты кітабына осы негізде енгізілді. Арнольд кейінірек бұл әңгіменің әңгіме екенін және пойнсеттияның улы екеніне дәлел жоқ екенін мойындаса да, өсімдік өлімге себеп болуы мүмкін деген ой қалыптасты. 1970 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы «бір пойнсеттия жапырағы баланы өлтіре алады» деген қате ақпаратты жариялады, ал 1980 жылы Солтүстік Каролина штатының бір округіндегі зейнеткерлер үйлеріне осы күдікті уыттылық себепті кіруіне тыйым салынды. Егеуқұйрықтарға пойнсеттияның улы дозасын анықтауға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды, тіпті 500 жапыраққа тең немесе шырынына жуық доза қолданылғаннан кейін де. Балалар немесе үй жануарлары өсімдіктің кез келген бөлігін жұтса, көбінесе ешқандай әсері болмайды, бірақ жұтқан жағдайда құсық, іш кешіру немесе іш қату тудыруы мүмкін. Өсімдікпен тікелей байланыс кейбір адамдарда теріге бөртпе тудыруы мүмкін. 1985-1992 жылдар аралығында Американың Улануды бақылау орталықтарына жасалған 20 000-нан астам қоңырау бойынша жүргізілген сараптама көрсеткендей, пойнсеттияға байланысты бірде-бір өлім дерегі тіркелген жоқ. Қоңыраулардың 92,4%-ында ешқандай әсер байқалмады, ал 3,4%-ында «аздаған қолайсыздық» деп сипатталатын жеңіл әсерлер тіркелді. Ол кейбір адамдар тобында астма мен аллергиялық ринитті тудыруы мүмкін.
Poinsettias are popularly, though incorrectly, said to be toxic to humans and other animals. In 1944, the plant was included in H. R. Arnold's book Poisonous Plants of Hawaii on this premise. Though Arnold later admitted that the story was hearsay and that poinsettias were not proven to be poisonous, the plant was thus thought deadly. In 1970 the US Food and Drug Administration published a newsletter stating erroneously that "one poinsettia leaf can kill a child", and in 1980 they were prohibited from nursing homes in a county in North Carolina due to this supposed toxicity. An attempt to determine a poisonous dose of poinsettia to rats failed, even after reaching experimental doses equivalent to consuming 500 leaves, or nearly of sap. Contact with any part of the plant by children or pets often has no effect, though it may cause nausea, diarrhea, or vomiting if swallowed. External exposure to the plant may result in a skin rash for some. A survey of more than 20,000 calls to the American Association of Poison Control Centers from 1985–1992 related to poinsettia exposure showed no fatalities. In 92.4% of calls, there was no effect from exposure, and in 3.4% of calls there were minor effects, defined as "minimally bothersome". It can induce asthma and allergic rhinitis in certain groups of people.
Өсіру
Ацтектер алғаш рет пуансеттияны өсірген. АҚШ-та өсіру 1820 жылдары дипломат Джоэл Робертс Пуайнсетт өсімдіктердің бір бөлігін Оңтүстік Каролинадағы жылыжайларына жіберген кезде басталды. Оның сол жерден таралуы туралы нақты мәліметтер көбінесе расталмайды, бірақ 1829 жылы Пенсильвания бау-бақша қоғамының Филадельфия гүл көрмесінде полковник Роберт Карр оны көрсетті. Карр оны "Мексиканың АҚШ-тың министрі мырза Пуайнсет Бартрам коллекциясына сыйлаған, жарқын қызыл жапырақтары немесе гүл жапырақтары бар жаңа Эуфорбия" деп сипаттады. АҚШ-та жыл сайын шамамен 70 миллион пуансеттия алты апта ішінде сатылады, оның құны 250 миллион АҚШ долларына жетеді. Пуэрто-Рикода, пуансеттияны жылыжайларда кеңінен өсіретін елде, бұл саланың жылдық құны 5 миллион долларды құрайды. АҚШ-та патенттелген 100-ден астам пуансеттия сорттары бар. Көп гүлді өсімдіктерге қажетті қосымша қасиекті бүйректерді өндіру үшін фитоплазма инфекциясы қолданылады, оның белгілері қасиекті бүйректердің көбеюін қамтиды. Фитоплазманың қасиекті бүйректердің өсуіндегі рөлін анықтағаны үшін USDA Ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу қызметінің Инг Мин Лиге есеп беріледі.
The Aztecs were the first to cultivate poinsettias. Cultivation in the US began when diplomat Joel Roberts Poinsett sent some of the plants back to his greenhouses in South Carolina in the 1820s. Specific details about its spread from there are largely unverifiable, but it was exhibited at the Pennsylvania Horticultural Society's 1829 Philadelphia Flower Show by Colonel Robert Carr. Carr described it as "a new Euphorbia with bright scarlet bracts or floral leaves, presented to the Bartram Collection by Mr. Poinsett, United States Minister of Mexico." Each year in the US, approximately 70 million poinsettias are sold in a period of six weeks, at a value of US$250 million. In Puerto Rico, where poinsettias are grown extensively in greenhouses, the industry is valued at $5 million annually. There are over 100 cultivated varieties of poinsettia that have been patented in the US. To produce extra axillary buds that are necessary for plants containing multiple flowers, a phytoplasma infection—whose symptoms include the proliferation of axillary buds—is used. The discovery of the role phytoplasmas play in the growth of axillary buds is credited to Ing Ming Lee of the USDA Agricultural Research Service.
Америка өнеркәсібі
Альберт Эке 1900 жылы Германиядан Лос-Анджелеске көшіп келіп, Игл-Рок ауданында сүт фермасы мен жеміс бағын ашты. Ол бұл өсімдікке қызығушылық танытып, оны көшедегі сату орындарынан сатты. Оның ұлы Пол Эке қалталау (жабысдау) техникасын жетілдірді, бірақ өсімдік пен Рождество мерекесі арасындағы байланысты нығайтуда үшінші буын – Пол Эке кіші жауапкершілік тартты. 1990 жылға дейін Эке отбасы, 1923 жылы өз қызметін Калифорния штатының Энсинитас қаласына көшірген, пуансеттияға дерлік монополия құрды, себебі олардың өсімдіктерін әлдеқайда тартымды ететін арнайы техникаға ие болды. Олар екі түрлі пуансеттияны қалталау арқылы толық, тығыз өсімдік өндірді. Пуансеттия өздігінен өссе, көбінесе ашық, жабайы түрге айналады. Экелердің әдісі әрбір көшеттің бұтақтануына мүмкіндік берді, нәтижесінде бұтақты өсімдік пайда болды. 1980 жылдардың соңында университет ғалымы Джон Доул бұрын тек Экелерге ғана белгілі болған қалталау әдісін (сирек, тығыз бұтақталған сорттарды жиі таралған, азырақ бұтақталған сорттарға қалталау) ашты және оны жариялады. Бұл Латын Америкасындағы арзан еңбек күшін пайдаланатын бәсекелестердің өркендеуіне жағдай жасады. Қазір Пол Эке III басқаратын Эке отбасының бизнесі АҚШ-та өсімдік өндіруді тоқтатты, бірақ 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, олар әлі де ішкі нарықтың 70 пайызын және әлемдік нарықтың 50 пайызын қамтыды.
Albert Ecke emigrated from Germany to Los Angeles in 1900, opening a dairy and orchard in the Eagle Rock area. He became intrigued by the plant and sold them from street stands. His son, Paul Ecke, developed the grafting technique, but it was the third generation of Eckes, Paul Ecke Jr., who was responsible for advancing the association between the plant and Christmas. Until the 1990s, the Ecke family, who had moved their operation to Encinitas, California, in 1923, had a virtual monopoly on poinsettias owing to a technique that made their plants much more attractive. They produced a fuller, more compact plant by grafting two varieties of poinsettia together. A poinsettia left to grow on its own will naturally take an open, somewhat weedy look. The Eckes' technique made it possible to get every seedling to branch, resulting in a bushier plant. In the late 1980s, university researcher John Dole discovered the grafting method (grafting rarer densely branched cultivars onto more common sparsely branched cultivars) previously known only to the Eckes and published it. This allowed competitors to flourish, particularly those using low cost labor in Latin America. The Ecke family's business, now led by Paul Ecke III, decided to stop producing plants in the US, but as of 2008, they still served about 70 percent of the domestic market and 50 percent of the worldwide market.
Аурулар
Пуанечциялар бірнеше ауруға ұшырайды, көбінесе саңырауқұлақтық, бірақ бактериялық және паразиттік аурулар да болады. Пуанечцияның көбеюіне жағдай жасау, кейбір аурулардың дамуына көмектеседі. Парниктік пуанечция өсіруде кездесетін саңырауқұлақтық ауруларға Питиум тамыр шіруі, Ризоктония тамыр және сабақ шіруі, қара тамыр шіруі, қабыршақтану, ұнтақты күйе және Ботритис шөбі жатады. Бактериялық ауруларға бактериялық жұмсақ шіру және бактериялық жара жатады, ал вирустық ауру – Пуанечция мозаика вирусы. Пуанечция бұтағын тудыратын фитоплазмамен жұғу, керісінше қалаулы, себебі ол өсімдіктерді қысқа және гүлдері көп болып өсуіне мүмкіндік береді. Бұл экономикалық тиімді әсер ететін алғашқы танымал фитоплазма.
Poinsettias are susceptible to several diseases, mostly fungal, but also bacterial and parasitic. Conditions that promote poinsettia propagation also favor certain diseases. Fungal diseases affecting greenhouse poinsettia operations include Pythium root rot, Rhizoctonia root and stem rot, black root rot, scab, powdery mildew, and Botrytis blight. Bacterial diseases include bacterial soft rot and bacterial canker, while a viral disease is Poinsettia mosaic virus. Infection by poinsettia branch inducing phytoplasma is actually desirable, as it keeps the plants shorter with more flowers. It is the first known phytoplasma that has economically advantageous effects.