Кіріспе
2002 жылғы көрнекі роман. Utawarerumono (うたわれるもの) – Leaf компаниясы жасаған жапондық ересектерге арналған тактикалық ролевой ойын, ол 2002 жылдың сәуір айында Microsoft Windows үшін шығарылды. Кейін PlayStation 2, PlayStation Portable, PlayStation 4 және PlayStation Vita платформаларына көшірілді. 2002 жылғы бастапқы нұсқасынан кейінгі шығарылымдарда ол Utawarerumono: Prelude to the Fallen (うたわれるもの 散りゆく者への子守唄) деген толық атаумен белгілі. Ойын Жапонияда үлкен жетістікке жетті және содан бері көптеген басқа медиа форматтарына бейімделді, оның ішінде бірнеше аниме сериалы, драмалық CD-лер, интернет-радио бағдарламалары және манга. PlayStation 3, PlayStation 4 және PlayStation Vita үшін жасалған Utawarerumono: Mask of Deception атты жалғасы 2015 жылдың қыркүйегінде Жапонияда, ал 2017 жылдың мамырында бүкіл әлемде жарық көрді. Трилогияның соңғы бөлімі Utawarerumono: Mask of Truth деп аталды, ол 2016 жылдың қыркүйегінде Жапонияда, ал бір жылдан кейін бүкіл әлемде шықты. Ал 2021 жылдың қаңтарында алғашқы ойынның жаңартылған нұсқасының PC порты жарық көрді. Тамсофт жасаған Utawarerumono: Zan атты hack and slash ойыны, Mask of Deception оқиғаларына негізделген, 2018 жылдың қыркүйегінде Жапонияда PlayStation 4 үшін, ал 2019 жылдың қыркүйегінде бүкіл әлемде шықты. "Mask of Truth" оқиғаларын қамтитын Utawarerumono: Zan 2 атты жалғасы 2021 жылдың шілдесінде Жапонияда PlayStation 4 және PlayStation 5 үшін жарық көрді. Tose жасаған Utawarerumono: Lost Flag атты тегін мобильдік ойын 2019 жылдың қарашасында iOS және Android үшін Жапонияда шықты, ол франшизаның барлық элементтерін қамтиды. Серияның 20 жылдығына арналған жаңа ойын Monochrome Mobius: Rights and Wrongs Forgotten деп аталды, ол Жапонияда PlayStation 4 және PlayStation 5 үшін, ал бүкіл әлемде Microsoft Windows үшін 2022 жылдың 17 қарашасында жарық көрді.
Utawarerumono (うたわれるもの) is a Japanese adult tactical role playing visual novel developed by Leaf, which released in April 2002 for Microsoft Windows. It was ported to the PlayStation 2, PlayStation Portable, PlayStation 4 and PlayStation Vita. In releases subsequent to the initial 2002 version, it is known by its more specific title Utawarerumono: Prelude to the Fallen (うたわれるもの 散りゆく者への子守唄). The game was highly successful in Japan and has since been adapted into a wide variety of other media, including several anime series, drama CDs, and Internet radio programs, and manga. A sequel for the PlayStation 3, PlayStation 4 and PlayStation Vita titled Utawarerumono: Mask of Deception was released in Japan in September 2015, and worldwide in May 2017. The final chapter of the trilogy, titled Utawarerumono: Mask of Truth, was released in Japan in September 2016, and worldwide a year later. and a PC port of the remake of the first followed in January 2021. A spin off hack and slash game developed by Tamsoft titled Utawarerumono: Zan, based on the events from Mask of Deception, was released in Japan in September 2018 for the PlayStation 4, and worldwide in September 2019. A sequel titled Utawarerumono: Zan 2 covering the events from Mask of Truth was released in Japan in July 2021 for the PlayStation 4 and PlayStation 5. A free to play mobile game developed by Tose, titled Utawarerumono: Lost Flag, was released in November 2019 in Japan for iOS and Android, incorporating elements from throughout the franchise. A new game commemorating the 20th anniversary of the series titled Monochrome Mobius: Rights and Wrongs Forgotten was released in Japan for PlayStation 4 and PlayStation 5, and worldwide for Microsoft Windows on November 17, 2022.
Ойын процесі
Utawarerumono ойынының көп бөлігі ойын экранында пайда болатын мәтінді оқып өтуге кетеді, бұл мәтін басты кейіпкердің көзқарасынан айтылған диалог немесе баяндама болып табылады. Кейде ойыншы "шешім қабылдау" нүктесіне жетеді және бір немесе бірнеше нұсқаның ішінде таңдау жасай алады. Көптеген басқа визуалды романдардан өзгеше, бұл таңдаулар оқиғаның нәтижесіне әсер етпейді, бірақ оқиғалардың қандай ретпен орындалатынына ықпал етеді. Utawarerumono сонымен қатар кезекпен жүзеге асырылатын тактикалық рөлдік ойынның ұрыс жүйесіне ие, онда ойыншы кейіпкерлерді шаршы тор арқылы жылжытып, мақсаттарға жетеді – бұл белгілі бір сандағы жауларды жеңу немесе кейіпкерлердің біреуін немесе барлығын белгілі бір орынға жеткізу болуы мүмкін. Әр кейіпкердің кезегінде ойыншы кейіпкердің қозғалуын, шабуылдауын немесе сиқыр қолдануын таңдай алады, бірақ қозғалу мен шабуылдауды ғана белгіленген ретпен орындауға болады. Кейіпкер жауға шабуыл жасағанда, ойыншы экрандағы сары шеңбер жоғалмас бұрын, шабуылдарды күшейтуге мүмкіндік алады. Ойыншы кейіпкердің шабуылына қоса алатын шабуылдардың саны кейіпкердің ағымдағы "техника" дағдысына байланысты, ал максималды саны кейіпкерге қарай өзгереді. Кейіпкер белгілі бір шабуылдар санына жеткеннен кейін, егер олардың қажетті қабілеттері болса, арнайы аяқтау шабуылын орындайды. Кейіпкерлер жауларды жеңіп, шайқасқа қатысқанда, олар өздерінің қабілеттерін арттыру үшін қолданылатын ұрыс ұпайларын жинақтайды. Ойын басында ойыншыға төрт қиындық деңгейі ұсынылады, бұл шайқастардың қиындығына әсер етеді. Ойынды бір рет аяқтағаннан кейін ойыншыға тағы екі қиын деңгей таңдауға беріледі және диалогты өткізіп жіберу мүмкіндігі туады.
Сюжет
Utawarerumono – бұл маскалы басты кейіпкер Хакуоволо туралы әңгіме. Бір күні оны екі қыз бен олардың әжесі өздерінің ауылына жақын орманнан табады. Ол ауыр жарақат алған және жақында есін жоғалтқаны анықталады, сондықтан олар оны үйлеріне алып, жазылғанша күтім көрсетеді. Хакуоволо тез арада олардың ауылына қабылданып, олармен бірге тұрады, бірақ көп ұзамай осы ауылдың тұрғындары зорлық-зомбылыққа ұшырап, жерді билейтін ашкөз үкімдардың ықпалында екенін біледі. Осы әрекеттер апатқа ұласқанда, Хакуоволо көтеріліс бастап, ескі елдің құлынан туған жаңа мемлекеттің тағына отырады. Жаңа мемлекетке оның өмірін сақтап қалған екі қыздың әжесінің құрметіне Тускүр деген ат беріледі. Билікті алып, бекіткеннен кейін Хакуоволо бейбітшілікті сақтаудың қиын екенін түсінеді және өз елі мен халқының тыныштығын қорғау үшін көптеген қанды шайқастарға қатысады. Соңынан Хакуоволо басқа елдер мен тайпалардан батыр жауынгерлермен кездесіп, оларды өсіп келе жатқан отбасына қабылдайды. Уақыт өте келе, қуаныш пен қиындықтар да келеді, бірақ Хакуоволо басшылық еткендіктен, қалғандары болашаққа сеніммен қарайды. Әңгіменің жанры бастапқыда Айна тайпасының мәдениетіне негізделген фантастикалық стильде, бірақ кейін ғылыми фантастикалық тақырыптар дамытылады. Алғашында бұл әлемде сиқырлы жандар мен жаңа адам түрлері бар қиял әлемі сияқты көрінеді, бірақ кейін ол Жердің шалқар болашағында өтетіні анықталады.
Кейіпкерлер
Utawarerumono-да әр түрлі әлеуметтік топтан шыққан көптеген кейіпкерлер бар. Басты кейіпкерлердің бәрі еркек кейіпкер Хакуоволомен байланысты, ол орманнан жаралы күйінде табылған, шешілмейтін маска киген және естелігінен айырылған адам. Ол – харизматикалық тұлға, соғысқа келгенде, өз маңына адамдарды біріктіре алатын күші бар. Көтеріліске басшылық етіп, құрметке ие болғаннан кейін Хакуоволо жаңа құрылған Тускур мемлекетін басқаруға келеді. Тускур Эрурудың әжесінің құрметіне аталған. Эруру – дәріханада оқып жатқан емші, ол Хакуоволоға хатшы, тіпті анасы сияқты көмектеседі. Ол әсіресе кіші әпкесі Аруруға қатты қамқорлық көрсетеді. Аруру – ұялшақ, тым жас қыз, көбінесе сөйлегенде бір-екі сөз ғана айтады. Орман құдайы Мутикапа өлтірілгеннен кейін Аруру жолбарыстың баласын өзінің баласы сияқты бағады, оған Мукуру деп ат қояды, ал бала оның отбасын өз отбасысы деп санайды. Тускур құрылғаннан кейін Хакуоволоның туы астында тағы да көп жауынгерлер жиналады. Біріншісі – екі жүзді қылышпен соққы беретін, бұрынғы қарақшы Оборо. Дорри мен Гура – оның екі садақшы егіз қызметшілері. Обороның Юзуха есімді кіші әпкесі бар, ол туғаннан бері белгісіз аурумен ауырып, көбінесе төсекке жатып қалады. Хакуоволоға қосылатын келесі адам – Бенави, ол тыныш және логикалық мінезге ие күшті жауынгер, бірақ Хакуоволо әкімшілік міндеттерін орындамағанда көбінесе ашуланады. Бенавидің оң қолы – Куру, оның күші Оборонікімен тең. Хакуово үшін күресетін мықты әйелдер де бар. Қанатты Онкамиямукай тайпасының Ультуриі елдің игілігі үшін жіберілген діни қызметкер ретінде Тускурға келеді. Ол және оның кіші әпкесі Камиу, ол Ультуридің тобымен Тускурға жолаушы ретінде келеді, тіпті өздерінің мистикалық халқының арасында да ерекше сиқырлы қабілеттерге ие. Құлдыққа түскен Қарулау атты жауынгерді кеме апатынан кейін табады, ол оны тұтқын ұстаған сарбаздарды қырғаннан кейін. Хакуоволо оған мейірімділік танытып, оның ісіне қосылады, бірақ мойнындағы үлкен шынжырды естелік ретінде сақтайды. Қарулау тек оған ғана қолдануға болатын, өте ауыр қара қылыш алып жүреді және шарапқа құмар. Түкка, асыл жанды Эвенкурага тайпасынан, алдымен Хакуоволоға қарсы тұруға алданды, бірақ алдамшылық ашылғаннан кейін оған қосылады және оның бұрынғы билеушісі Орикаканды амбициялы жаулап алушы Ниве өлтіреді. Тоука Хакуоволоны қорғайды, оның қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Оның қатал мінезі көбінесе өзінің табиғи ұқыпсыздығына өкініп жатады, бірақ кейде оның жұмсақ жағы да көрінеді.
Даму
Вашими Цутому Utawarerumono Windows ойынының режиссері болды, Наоя Шимокава продюсерлік жасады, ал Суга Мунемицу сценарийді жоспарлады. Ама Цуюки түпнұсқа кейіпкерлер дизайнын жасады, ал Мацуока Джуня, Такахиро Йонемура және Шинья Ишикава музыкасын жазды. Utawarerumono сериясы Leaf және Aquaplus компанияларының күшімен 2002 жылдың 26 сәуірінде Windows платформасы үшін жапондық видео ойын ретінде бастау алды. Кейін 2003 жылдың 12 желтоқсанында DVD-ROM нұсқасы жарық көрді. Ойынның сюжеті сызықтық болды және дауыстық актёрлік болған жоқ, ал ойынның бастапқы нұсқасы Жапониядан тыс елдерде шығарылмады, бірақ оған жанкүйерлер жасаған аударма патчы бар. Flight Plan (Summon Night сериясынан) жасаған жаңа шайқас жүйесімен жабдықталған PlayStation 2 порты, Utawarerumono: Prelude to the Fallen (うたわれるもの 散りゆく者への子守唄) атауымен Sting компаниясымен әзірленді және 2006 жылдың 26 қазанында Жапонияда жарық көрді. Бұл порт толық дауыстық актёрлік пен бірнеше жақсартуларды ұсынды, соның ішінде жаңа сюжеттік желі, ал түпнұсқа PC нұсқасында болған ересектерге арналған графикалық элементтер мен көріністер алынып тасталды, ойын 15 жастан асқандарға арналды деп белгіленді. Ойынның PlayStation Portable нұсқасы Utawarerumono Portable 2009 жылдың 28 мамырында шығарылды. PlayStation 4 және PlayStation Vita платформалары үшін қайта жасалған, сондай-ақ Utawarerumono: Prelude to the Fallen деп аталатын нұсқа 2018 жылдың 26 сәуірінде Жапонияда, ал 2020 жылдың мамыр айында батыс елдерінде NIS America компаниясы шығарды. Windows порты Shiravune компаниясымен 2021 жылдың 22 қаңтарында жарияланды. Минакути Такаси салған Utawarerumono Chiriyuku Mono e no Komoriuta атты екінші манга сериясы ASCII Media Works-тің Dengeki Maoh журналында 2007 жылдың желтоқсанынан 2010 жылдың қазанына дейін жарияланды. Үш танкобон жинағы 2009 жылдың 27 қаңтарынан 2010 жылдың 27 қарашасына дейін Dengeki Comics баспасы арқылы шығарылды. Аро салған бір томдық манга ASCII Media Works-тің Dengeki G's Festival! комикс журналының 2008 жылғы маусымдық санында жарияланды. DNA Media Comics Utawarerumono үшін екі комикс антология сериясын шығарды. Бірінші антология сериясы, Utawarerumono Comic Anthology деген жалпы атаумен, 2002 жылдың тамызынан 2006 жылдың қарашасына дейін шыққан үш томнан (оның ішінде арнайы басылым) тұрады. "Utawarerumono Chiriyuku Mono e no Komoriuta Comic Anthology" атты жеті томдық антология сериясы 2007 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін DNA Media Comics баспасынан жарық көрді. Ohzora Shuppan бес томдық "Utawarerurmono Anthology Comics" комикс антология сериясын шығарды, ол 2002 жылдың тамызынан 2003 жылдың наурызына дейін олардың Twin Heart Comics баспасы арқылы жарық көрді. Game Comics Utawarerumono атты тағы бір антология сериясы 2002 жылдың тамызы мен қазаны аралығында екі томдық түрінде La Porte баспасынан шықты.
Аниме
Utawarerumono анимесі Жапонияда 2006 жылдың 3 сәуірінен 25 қыркүйегіне дейін көрсетілді және 26 сериядан тұрады. 2006 жылдың 23 тамызында аниме DVD-сі шыққанда, шамамен жеті минуттық қысқа омейк эпизоды да қосылды. Аниме сериясы үшін екі тақырыптық музыка пайдаланылады: бір ашылу және екі аяқталу. Бірінші жиырма бес эпизодтың ашылу тақырыбы – Суарадан "Musōka", ал бірінші аяқталу тақырыбы – Эри Кавайдан "Madoromi no Rinne", соңғы эпизодтың екінші аяқталу тақырыбы – Суарадан "Kimi ga Tame". Utawarerumono анимесінің Солтүстік Америкадағы құқықтарын бастапқыда ADV Films 109,201 долларға сатып алды, ол 2006 жылдың 1 тамызынан бастап бүкіл серияның толық DVD-ін шығарды. 2008 жылдың шілдесінде Funimation Utawarerumono лицензиясының (және бұрын ADV-ға тиесілі басқа атаулардың) оларға берілгенін хабарлады. Аниме жасаушылары үш эпизодтан тұратын Utawarerumono түпнұсқа бейне анимациялық сериясын жасады. Бұл эпизодтар телесериалда көрсетілмеген ойынның қосымша оқиғаларына арналған. Бірінші OVA 2009 жылдың 5 маусымында жарық көрді. OVA-ның ашылу тақырыбы – Суарадан "Adamant Faith", ал аяқталу тақырыбы – Рене Уэхарадан "Yume no Tsuzuki". Бірінші OVA-да эпизод негізінен Ультуридің Ниу шабуылынан құтқарылған баламен қарым-қатынасына және оның баласын басқа отбасына беруден бас тартуына, тіпті достарына шабуыл жасауына дейін баяндалады. Екінші OVA 2009 жылдың 23 желтоқсанында жарық көрді. Үшінші OVA 2010 жылдың 23 маусымында жарық көрді. Utawarerumono: The False Faces аниме адаптациясы 2015 жылдың 7 маусымында жарияланды. Оны White Fox компаниясы жасады, режиссері – Китаро Мотонага, сценарийді бақылаушы – Такамицу Коно, кейіпкерлер дизайнын бейімдеген – Масахико Наката, ал музыка авторы – Наоя Шимокава мен Aquaplus. Сериал 2015 жылдың 3 қазанынан 2016 жылдың 26 наурызына дейін көрсетілді және Crunchyroll арнасында трансляцияланды. Суара "Fuantei na Kamisama" және "Ten Kakeru Hoshi" ашылу әндерін, сондай-ақ "Yumekaotsutsuka" және "Hoshi Kudaru Sora Aogimite" аяқталу әндерін орындады. 2021 жылы Sony Pictures Television, Funimation-ның бас компаниясы, Crunchyroll-ді сатып алғаннан кейін, Utawarerumono: The False Faces, бірнеше Sentai атауларымен бірге, 2022 жылдың 31 наурызында Crunchyroll стриминг қызметінен алынып тасталды. 2018 жылдың 26 сәуірінде Utawarerumono: Tuskur kōjo no Karei Naru Hibi түпнұсқа анимесі Utawarerumono: Prelude to the Fallen премиум жинағының PS4/Vita қайта жасалуымен бірге жарық көрді. White Fox аниме жасау үшін қайта оралды. 2019 жылдың 19 қазанында Utawarerumono: Mask of Truth аниме адаптациясы жарияланды. 2021 жылдың қарашасында оның White Fox компаниясы түсірген телесериал адаптациясы екені белгілі болды, режиссері – Кеничи Кавамура, сценарий авторы – Ицуки Йокояма, кейіпкерлер дизайны мен бас анимация директоры – Масахико Наката, ал музыка авторы – Aquaplus. 28 эпизодтан тұратын сериал 2022 жылдың 3 шілдесінен 25 желтоқсанына дейін Токио MX және BS11 арналарында көрсетілді, ал алғашқы екі эпизод бірден көрсетілді. Ашылу әнінің тақырыбы – "Hito Nanda", ал аяқталу әнінің тақырыбы – "Hyakunichisō", екеуін де Суара орындады. Crunchyroll сериалға лицензия берді.
Драмалық дисктер мен радио бағдарламалары
Анимеге негізделген төрт драмалық дискіні Lantis баспасы шығарды және King Records компаниясы таратты. Бірінші драмалық диск 2006 жылдың 26 шілдесінде, екіншісі 2006 жылдың 6 желтоқсанында, үшіншісі 2007 жылдың 21 ақпанында, ал төртіншісі 2007 жылдың 23 мамырында қосымша басылым ретінде жарық көрді. Utawarerumono Radio деп аталатын алғашқы интернет-радио бағдарламасы 2006 жылдың 7 шілдесінен 2007 жылдың 2 шілдесіне дейін Oto Izumi радиостанциясында эфирге шықты. Барлығы 51 хабарлама таратылды, сондай-ақ қосымша бір басылым да болды. Ол әр жұма сайын Radio Kansai интернет-станциясында көрсетіліп, 2006 жылдың 6 қазанынан 2007 жылдың 30 наурызына дейін эфирде болды. Хидака Шигеки радио бағдарламасын жүргізді. Imagica Imageworks Utawarerumono Radio радио дискілерін шығарды. "Утаварерумонодағы Веб-Раджио Эруру но ко Хея" деп аталатын тағы бір интернет-радио бағдарламасы 2009 жылдың 16 сәуірінен 2010 жылдың 17 маусымына дейін Oto Izumi радиостанциясында эфирге шықты. Ол әр екінші бейсенбіде эфирде болды. Радио бағдарламасын да Хидака Шигеки жүргізді. Utawarerumono радиосының Веб-Радио Эруру но Кобея дискілерін Frontier Works баспасы шығарды.
Басқа медиа
Сериал кейіпкерлеріне негізделген сегіз жұмсақ ойыншық 2005 жылы қысқа мерзімге Жапонияда қолжетімді болды және оларды НЛО ұстағыш кран автоматтарынан және бірнеше хобби дүкендерінен алуға болады. Бастапқы Windows ойыны жарық көргеннен кейін кейбір гашапон фигуркалары да шығарылды, оның ішінде боялмаған нұсқалар және кейбір фигуралардың сирек ересектерге арналған нұсқалары бар еді. Кез келген Utawarerumono тауарларының халықаралық нарықта қолжетімділігі өте шектеулі, бірақ 2005 жылы Жапонияда (әсіресе Акихабарада) жаңа және коллекционерлік Utawarerumono тауарлары әлі де кеңінен қолжетімді болды. 2004 жылдың 28 наурызында Leaf компаниясы Utawarerumono кейіпкерлері мен сюжетіне негізделген Windows платформасы үшін изометриялық перспективадағы шайқас ойынын шығарды. Ойынның ресми сайтынан жүктеуге болатын жаңарту ойынға қосымша кейіпкерлерді қосады. Utawarerumono кейіпкерлерін Aquapazza: Aquaplus Dream Match ойынында да ойнауға болады, бұл Aquaplus компаниясы жасаған және әртүрлі Leaf ойындарынан кейіпкерлерді қамтитын шайқас ойыны.
Қабылдау
Жапонияда ұлттық деңгейде сатылатын ең көп сатылған 50 бисёдзё ойынының жарты айлық тізімінде Utawarerumono ойынының Windows нұсқасы 2004 жылғы сәуір айының соңғы екі аптасында бірінші орынды иеленді. Ойынның PlayStation нұсқасы төрт күн ішінде 82 000 данадан астам сатылды. Dengeki G's Magazine журналының 2007 жылғы тамыздағы сауалнамасында Utawarerumono оқырмандар тарапынан ең қызықты бисёдзё ойындарының 15-і деп танылды, бұл көрсеткіш Kimi ga Nozomu Eien ойынымен бірдей болды. Mania.com сайтында Utawarerumono анимесінің DVD жинағының алты томы Крис Бевериджпен қаралып, бағаланды. Ол бірінші томға «B+» бағасын берді және аниме туралы былай деді: «Бес эпизодтың барысында сериал мені одан сайын қызықтырды, мен толығымен оған еніп кеттім және келесі томды ғана емес, барлық томдарды бірден алуды қаладым. Бұл эпизодтар тез арада қызығушылықты күшейтетін эпизодтарға айналды және үлкен оқиғаның алғашқы тарауы ретінде өте жақсы және қызықты жұмыс жасады». Сондай-ақ, ол екінші және үшінші томдарға «B+», төртінші томға «A−», ал бесінші және алтыншы томдарға «A» бағасын берді. Анимеге THEM Anime Reviews сайтынан Стиг Хогсет оң пікір берді, ол: «Өте керемет фантастикалық туынды. Мен оның ешкімді көңіліне қапа қылмайтынына сенемін» деді. Ол Utawarerumono ойынына бес жұлдыздың төртеуін берді. Тактикалық рөлдік ойын жанрындағы визуалды романның жалғасы Utawarerumono: Mask of Deception 2015 жылғы 24 қыркүйекте 100 000 данадан астам көлемде таратылды және PS3, PS4 және PS Vita платформаларында Жапонияда шығарылғаннан кейін алғашқы аптада 55 580 физикалық сауда нүктесінде сатылды. Famitsu ойынға 32/40 бағасын берді. Батыста, Utawarerumono: Mask of Deception және Utawarerumono: Mask of Truth сияқты жалғастырушылардың PC нұсқалары 2020 жылғы қаңтарда Steam платформасында ең көп сатылған жаңа өнімдердің қатарына кірді.