Кіріспе
Жапондық бейнеойын, әдемі қыздарға бағытталған (жап. ギャルゲーム) – "әдемі қыздармен өзара әрекеттесуге бағытталған жапондық бейнеойынның түрі". Бишоджо ойындары "Өзіңнің таңдауыңмен оқиғаны жаса" кітаптарына ұқсас повествода, онда ойын оқиғаны баяндайды, бірақ ойыншы оқиғаның бағытын өзгерту үшін таңдау жасай алады.
A or gal game (ギャルゲーム) is "a type of Japanese video game centered on interactions with attractive girls". Bishōjo games are similar to Choose Your Own Adventure books in the way of narrative, in which the game tells a story but the player may make choices to change how the story flows.
1980 жылдар
Бишоджо ойындары Жапонияда жеке компьютерлердің пайда болуымен бірге пайда бола бастады. Жапонияда коммерциялық тұрғыда сатылған алғашқы бишоджо ойыны 1982 жылы Koei компаниясының Night Life ойыны болды. Алғашқы бишоджо ойындары аса танымал болған жоқ, олардың графикасы 16 түс немесе одан да аз түске шектелген. Жанрдың басындағы ойындардың көпшілігі порнографиялық сипатта болды. Jast компаниясының 1985 жылы шыққан "Теншитачи но гого" ойыны – қазіргі кездегі кездесулерді модельдеу ойындарының алға басушысы. Бұл ерте бишоджо ойындарының арасында бұрынғы ойындарда болмаған жаңалық пен сапалылық деңгейіне ие болды. Сондай-ақ, бұл заманауи аниме стиліндегі суреттерді алғаш рет пайдаланды: оның кейіпкерлерінің көздері өте үлкен, мұрны мен аузы өте кішкентай болғанмен, қалған дене пропорциялары қалыпты болды. Осындай ерекшеліктер бүгінгі таңда барлық бишоджо ойындарында кездеседі. 1985 жылға дейін қыздар көбінесе қалыпты пропорциялы ересектер немесе шамадан тыс өзгертілген балалар ретінде бейнеленген.
1990 жылдар
Индустрия біртіндеп жапондық аппараттық құрылғылардан DOS платформасына, ал кейін онжылдықта Windows-қа көшті. 90-шы жылдардың басында бисёдзё ойындары технологиялық тұрғыдан ең көп талап қоятын ойын түрлерінің бірі болудан (өйткені олардың егжей-тегжейлі 2D графикасы алғашқы компьютерлер стандарты бойынша үлкен сақтау көлемін қажет етті) ең аз талап қоятын түрлеріне айналды (олар сирек 3D графика қолданады). Сондықтан, қазіргі таңдағы бисёдзё ойын компанияларында бағдарламашылар емес, суретшілер мен жазушыларға көбірек қажеттілік бар. 90-шы жылдардың басында Жапонияда бисёдзё ойындарына деген көзқарас нашарлай бастады. 1989 жылы серийлі кісі өлтіруші Цутому Миядзаки тұтқындалды және ол лоликон мангасын тұтынушы екені анықталды, бұл порнографиялық мангаға, отакуларға және осыған ұқсас нәрселерге қарсы кеңінен наразылық тудырды. 1991 жылдың қарашасында орта мектеп оқушысы ересектерге арналған бисёдзё ойыны "Саори: Әдемі қыздар үйі" ойынын ұрлады, нәтижесінде ойын жасаушылар мен сатушыларға полиция бақылауы күшейді. Бірнеше префектуралар ойындарды әдепсіз деп танып, дүкендерден алып тастай бастады. Үкімет тарапынан мәжбүрлеп цензуралану қаупіне тап болғандықтан, 1992 жылы бисёдзё ойын индустриясы "Компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету этикалық комитеті" (жиі EOCS немесе Софу Рин деп қысқартылатын) құрды, ол қабылданатын мазмұн мен қаптамаға қатысты индустриялық ережелерді белгіледі. Бұл ұйым 1980-ші жылдардың "жабайы батысындағы" ең жағымсыз мазмұнды бақылауға алды. Осылайша, даулардан арылып, технологияның үнемі жақсаруының нәтижесінде 1990-шы жылдары бисёдзё ойын индустриясы он жылдық өркендеуді бастан кешірді. 1990-шы жылдардың алғашқы маңызды ойыны – 1994 жылы банкротқа жақын болған Konami компаниясы шығарған "Tokimeki Memorial" болды. Бұл ойын платоникалық танысу симуляторы ретінде Koei компаниясының "Night Life" ойынынан кейін бірінші ірі бисёдзё ойыны болды. 1999 жылы Visual Arts/Key компаниясы "Kanon" ойынын шығарды. Ойын жыныстық мазмұны бар тағы бір эроге болғанымен, ойыншылар басты кейіпкермен және "шынайы махаббаттың эмоционалдық сынақтары мен қиындықтарын" жеңу идеясымен байланыстыра бастады. PlayStation 2 нұсқасы жыныстық мазмұнды алып тастады және түпнұсқадан жақсы сатылды, нәтижесінде екі аниме адаптациясы жасалды. Бұл оқиға ELF компаниясының 1992 жылы шығарған "Dōkyūsei" ойынында орын алды. "Dōkyūsei" ойыны қыздармен танысу және оларды әуелендіруге бағытталған, танысу симуляциясы жанрының стандартты конвенцияларын қалыптастырды. "Tokimeki Memorial" ойыны, алғашқы танысу симуляторы, жақсы графика, толық дауыстау және рөлдік ойын жүйесі сияқты мүмкіндіктерге ие болды. Көбірек аудиторияға қолжетімді болу үшін, онда эротикалық элементтер болмады, оның орнына "романтикалық" атмосфера құруға тырысты. Sega компаниясының танымал бисёдзё ойын сериясы "Sakura Wars" де алғаш рет 1996 жылы Sega Saturn үшін жарық көрді. "Tokimeki Memorial" сияқты, онда эротикалық элементтер болмады. Алайда, оның ерекшелігі – ойында тек приключенческая элементтері ғана емес, сонымен қатар "Tactics Ogre" сияқты тактикалық ұрыс ойындарынан алынған ұрыс жүйесі де бар еді. 90-шы жылдардың соңынан бері негізгі бисёдзё ойындарында жақсы әңгіме айтуға басымдық берілуде. Бұл жағынан ерекше атауға лайық Лиф компаниясының 1997 жылы шығарған "To Heart" және Key компаниясының 1999 жылы шығарған "Kanon" ойындары. Олардың ойын процесі тек мәтінді қараудан тұрса да, олар жазу сапасы мен кейіпкерлерді сомдауының арқасында танымал болды. Екеуі де алғаш рет ЭВМ-де эротикалық көріністермен шығарылды, олар кейіннен консольдік нұсқаларында алынып тасталды.
2000 жылдар
Бишоджо ойын индустриясы 3D графикаға көшуге қарсылық көрсетті, себебі жақыннан қарағанда кейіпкерлердің пішіні бұрмаланып, көлемді болып көрінетін. 2001 жылы «Токимеки Мемориал 3» бұл тенденцияны бұзған алғашқы бишоджо ойыны болды. Дегенмен, төмен сатылым көрсеткіштері басқа компаниялардың дәстүрлі 2D графиканы ұстанғанын көрсетеді. Бүгінде индустрия өсіп, көптеген баспагерлер Windows платформасы үшін, оның ішінде тек жүктеу арқылы қолжетімді ойындарды шығарып жатыр. Азғындық көріністері аз және табысты болған ойындар консоль нарығына да қадам басып жатыр. 1990-шы жылдарда бишоджо ойындары үшін негізгі консольдер – Sega Saturn және Dreamcast болды. Соңғы кезде PlayStation 2 танымал болды, ал PlayStation Portable және Nintendo DS қол консольдері үшін шығарылатын ойындардың саны артып келеді. Консольдерге көшірілген ойындардан ересектерге арналған контент әдетте алынып тасталады.
Сипаттамалары
Бишоджо ойындары индустриясы аниме және жапон мангасы индустриясымен тығыз байланысты. Көптеген ойындар порнографиялық болғанымен, басым бөлігінде романтикалық жағдайлар мен ұсыныс беретін материалдар бар. Кейбір доджинси топтары бишоджо ойындарын жасайды, көбінесе мақсаты кейін нақты компания құру немесе индустриядағы ірі компаниялардың бірімен келісімшарт жасау болады. Бишоджо ойынында бағдарламалаудың қысқа мерзімі және салыстырмалы түрде аз мазмұн қажеттілігіне байланысты, бұл индустрияға кіруге кедергілер төмендеу, сондықтан жыл сайын ондаған жаңа компаниялар пайда болады. Индустрия табысының маңызды бөлігі мерчандайзингтен түседі. Жанкүйерлер көбінесе сүйікті ойындарындағы кейіпкерлерге деген адалдығымен ерекшеленеді және оларды бейнелейтін плакаттар, фигуркалар және аксессуарлар сияқты тауарларға жоғары баға төлеуге дайын. Бишоджо жанкүйерлеріне бағытталған тауарлар сатылатын бірнеше конвенциялар бар, мысалы, Токиодағы танымал доджинси базары Комикет. Бишоджо ойындарының көпшілігінде әйел кейіпкерлердің басым болуына байланысты, нарықтың көп бөлігін ерлер құрайды. Дегенмен, 2000 жылдан бастап кейбір әзірлеушілер өз нарығын кеңейте бастады, қыздарға арналған ойындар жасап, актерлік құрамында тартымды жігіттерді (бишонен) ұсынды. Бұл атаулардың ең танымал және коммерциялық сәттісі – Konami компаниясының Tokimeki Memorial Girl's Side (2002) эксперименті. Сонымен қатар, еркек-еркек гомосексуалды қатынастарды бейнелейтін шағын мөлшерде эротикалық ойындар (yaoi ойындары) пайда болды, олар yaoi анимесі мен мангасының параллель субмәдениетінен бастау алады. Әйел ойыншыларға арналған ойындар бишоджо ойындары деп аталынбайды, олар баспагерлер тарапынан кең ауқымды саяхат немесе симуляция жанрына жатқызылады және жанкүйерлер мен рецензенттер оларды отом ойындары немесе Boys' Love ойындары деп атайды.
Ойын процесі
Бишоджо ойын элементтері кез келген бейне ойында кездесуі мүмкін, ал бишоджо ойындарының геймплейі жанр ішінде әртүрлі болады. Дегенмен, жанрды анықтайтын негізгі формулалар бар. Бишоджо ойындарының негізгі сипаттамалары «Өзің таңда» кітаптарына ұқсас. Бишоджо ойынының негізгі көрінісі жоғарғы бөлігіндегі суреттен, төменгі бөлігіндегі мәтіндік бөлімнен және кейде жоғарыдағы екі аймақтың шетіне дейін созылатын тұрақты фоннан тұрады. Фондық суреттер әртүрлі сахналар үшін қайта пайдаланылады, ал айналадағы айырмашылықтарды анықтауға көмектесетін мәтіндік сипаттамалар қолданылады. Көптеген ойындарда ойыншы өзінің кейіпкерін көрмейді, оның орнына ойынды бірінші тұлғадан көреді. Сонымен қатар, кейбір ойындар атмосфераны күшейту үшін экранды дірілдету, жыпылықтатқыш эффектілер немесе қара экран сияқты әртүрлі техникаларды қолданады. Ойынның дыбыс эффектілері кейіпкердің есту қабілетін бейнелеу үшін де қолданылады. Бұл ойындардың кейіпкерлері шынайы емес және көбінесе бірнеше тұрақты бет-әлпеттермен, қимыл-қозғалыстармен және сирек көзге қадалумен шектеледі. Бұл екеуі де төменгі жағында көрсетілген мәтінмен сәйкес келеді және үнемі қайта пайдаланылады. Бұл ойындардың негізгі сюжеті ойыншы басқаратын, әртүрлі кейіпкерлермен, әсіресе әйелдермен әрекеттесетін еркек кейіпкерге бағытталған. Әрекеттесу бірнеше нүктеде жүреді, онда ойыншыға көбінесе маңызсыз сияқты көрінетін таңдаулар ұсынылады, ал өмірді өзгертетін таңдаулар сирек кездеседі. Бұл таңдаулар әртүрлі жақсы немесе жаман аяқтамаларға әкеледі (кейбір жаман аяқтамаларда болмаса), бір немесе бірнеше әйел кейіпкерлермен. Ойынды жеңу тек әртүрлі жақсы аяқтамаларды алуды ғана емес, кейде жаман аяқтамаларды да алуды білдіреді, өйткені мақсат – барлық бонус мазмұнын ашу. Сондықтан, бір аяқтаманы екі рет алу және жаңа мазмұнды ашпау осындай ойындарда жеңіліске әкеледі. Мысалы, Gals Panic – бұл классикалық Qix ойынының нұсқасы, ондағы мақсат – қыздың суретінің 75% немесе одан да көп бөлігін ашу. Money Idol Exchanger – Magical Drop сериясына ұқсас ойын (бұл ойын да бишоджо ойыны ретінде саналады). Кейбір жағдайларда, мысалы, Mahjong ойынында қыздардың суреттері шеберлік үшін жүлде ретінде қолданылады. Басқа ойындарда бишоджо элементі ойынға тығыз интеграцияланған: көптеген танысу симуляторларында мақсат – әйел кейіпкермен сөйлескен кезде олардың «махаббат деңгейін» арттыру үшін дұрыс әңгіме жолдарын таңдау. Бұл ойынның түрі рөлдік немесе приключенческая ойындарға ұқсайды. Көптегендері өте сызықтық және ерлерге арналған интерактивті романдық повестьтер (кейде визуалды роман деп аталады). Бишоджо ойындарының көпшілігі 2D форматта сақталады. Негізгі себебі – бишоджо ойындары пейзаждар емес, кейіпкерлерге бағытталған, сондықтан 2D бит карталары 3D модельдерге қарағанда жақсы көрінеді (жақыннан қарағанда 3D модельдер бұрышты болып көрінеді). Бұл жағдайда 3D модельдердің басты артықшылығы – тегіс және шынайы анимация, бірақ бұл көбінесе 3D кейіпкерлердің жетілмеген көрінісімен, сондай-ақ осы жұмыс үшін қосымша өндіріс шығындарымен тоқтатылады. Tokimeki Memorial 3 (2001) – барлық кейіпкерлері 3D модельдеумен жасалған алғашқы бишоджо ойыны, бірақ сату күткеннен төмен болды, бұл басқа әзірлеушілерді бишоджо ойындарын 2D-ден 3D-ге ауыстыру мүмкіндігінен айырды. Бишоджо ойындарының порнографиялық мазмұны Жапон индустриясындағы бейне ойындардың мазмұнын жіктеуді басқаратын Компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету этикалық ұйымы (EOCS) тарапынан реттеледі. Барлық консольдік ойындарда порнографияға тыйым салынған, ал компьютерлік ойындарға олардың мазмұнын жұртшылыққа ескертетін арнайы сыныптама беріледі. Сонымен қатар, барлық заңды жапон порнографиясында сияқты, ашық суреттер әдетте цензураланады, жапондық әдептілік заңдарын сақтау үшін жыныстық аймақтарда мозаикалар немесе жолақтар көрсетіледі. Порнографиялық бишоджо ойындары Батыс елдерінде көбінесе «хентай ойындары» деп аталады. Екі ең көп кездесетін орта бар: жапон орта мектептері және ортағасырлық атмосфералы, еуропалық қиял әлемі. Орта білім беру ортасында кейіпкерлер жапон мектеп формасын киеді, ал қиял әлеміндегі киімдер сиқыршылардың киімдерінен ханшайымның көйлектеріне дейін, сондай-ақ феялар мен мысық қыздар сияқты фантастикалық жаратылыстар да кездеседі. Ойын басқа ортада болса, ол басқа сәндік мүмкіндіктерді зерттейді. Мысалы, Pia Carrot ойыны мейрамханада өтеді, онда қыздар әсем официант формаларын киеді. Әйел кейіпкерлер көбінесе сүйкімді балалар сияқты мінез-құлық танытады, бұл жапон сленгінде «моэ» деп сипатталады, бұл бишоджо кейіпкерлерінде жиі ізделінетін қасиет. Дегенмен, EOCS барлық кәмелетке толмаған кейіпкерлер 18 жасқа толған деп белгіленуі керек деп талап етеді.
Ерлердің қатысуымен
Бишоджо ойындарындағы басты еркек кейіпкер көбінесе ойыншының өзін сол кейіпкермен теңестіруі үшін жасалады, осылайша ойыншы оқиғаны өзінің өмірінен өткен эпизодтей сезінеді. Көбінесе ойын басты кейіпкердің көзімен, бірінші жақта көрсетіледі. Бишоджо ойындары әйел кейіпкерлерге және олармен ойыншының қарым-қатынасына баса назар бергендіктен, еркек кейіпкерлер экранда аз көрінеді және ойыншыны бейнелейтін кейіпкер сирек пайда болады; егер оның суреті көрсетілсе, көбінесе оның беті экраннан тыс немесе жасырылып тұрады, тіпті оған дауыс та берілмейді. Кейде жыныстық сахналарда еркек бейнесі тек экранның бір жағынан кіретін мүшеге дейін шектеліп, басқа ешқандай бөлігі көрінбейді.
Тарату
Жапонияда бұл жанр өте танымал. 2005 жылы бишоджо ойындарының сатылымы Жапонияда өндірілген барлық бағдарламалық қамтамасының төрттен бір бөлігін құрады деп есептелді. Ай сайын шамамен 50 жаңа ойын шығарылады, немесе жылына 500-ге жуық. Жеке компьютерлерге арналған бишоджо ойындары көбінесе арнайы дүкендерде немесе 18 жастан асқан клиенттерге арналған бөлімдерде сатылады. Алайда, консольдік бишоджо ойындары, әдетте, ашық емес, басқа бейнеойындармен бірге сатылады. Қазіргі таңда ай сайын ондаған бишоджо ойындары шығарылуда, ал Жапониядағы барлық бейнеойын дүкендері осы ойындардың көптеген қорын ұстап тұрады. Ойындар бастапқыда Батыс нарығымен салыстырғанда қымбатқа сатылады, әрқайсысы 8000-нан 10000 иенге (шамамен 75-95 доллар) дейін, бірақ жақын арада қолданылған түрде арзанға алуға болады.
Батыс елдерінің ықпалы
Бишоджо ойындары Жапонияда консоль нарығы үшін жасалса, Батыста мұндай жағдай көбінесе байқалмайды, себебі бұл жанрға деген қызығушылық шамалы. Бұл ойындардың жетістігі негізінен аниме және манга индустрияларымен байланысты болған. Аудармалардың көп бөлігін құрайтын визуалды роман форматы көбінесе жалықтырады және нағыз ойын емес деп сынға ұшырайды. Дегенмен, бишоджо ойындары көрнекті элементтерге көп сүйенгендіктен, виртуалды шындық сияқты орталармен салыстырғанда, олардың сезімдік әсері төмендеу. Олардың орнына психологиялық бойдауға ден қойылады. Бұл ойындар Жапонияның танымал мәдениеті мен әлеуметтік құбылыстары негізінде құрылып, бойдау мен телеприсутность арқылы Батыс ойыншысына Жапонияда өмір сүрудің қандай екенін сезінуге көмектеседі. Temple университетінің Мэтью Т. Джонсы, Jast USA негізін қалаушы Питер Пэйннің сөзін келтіреді: «Ойын ішінде Жапонияның шағын бөлігіне қол жеткізесіз, оған тиісесіз – шынымен де ойын кейіпкерлері арқылы махаббат пен өмірді бастан өткергендей сезінесіз». Жапондық тұлғамен бірінші тұлғадағы аватарды пайдалану арқылы бишоджо ойындары, Джонстың айтуынша, саяхаттау мен тікелей қарым-қатынас арқылы мүмкін емес мәдени бойдаудың бесiншесiз құралын ұсынады. Бұл жапондық мәдениеттің жақыннан тануына мүмкіндік береді, ойын барысында таңдау жасау мүмкіндігін сақтай отырып, жапондық жеке басын қабылдауға болады. Сонымен қатар, кейбір ағылшын тіліндегі аудармалар жапондық ерекшеліктерді түсіндіру үшін түсіндірмелер немесе ойын ішіндегі мәтіндер ұсынады. Осы білімді бес негізгі санатқа бөлуге болады: тіл, мәдени оқиғалар, әңгімелер, медиа және жыныстық мәдениет. Тіл саласында, жиі қолданылатын жапон сөздері ойыншының сөздік қорының бір бөлігіне айналады. Сонымен қатар, жапон тіліндегі дауыстау ойыншыға тілдің құрылымын жақсырақ түсінуге көмектеседі. Одан бөлек, жапондық мерекелер сияқты маңызды мәдени оқиғалар бейнеленеді. Ойыншы Жапонияда белгілі дәстүрлі және батыс аңыздары мен әңгімелерін, сондай-ақ соңғыларының жапондық көзқараспен қалай қарастырылатынын біледі. Ойында Жапонияда танымал манга атаулары жиі еске алынады, ал ойын ойнаушылардың көпшілігі осы мангаларды оқыған. Соңында, жапондық жыныстық мәдениетке сүйіспеншілік қонақ үйлері, ішкі киім дүкендері және эротикалық моншалар сияқты институттар арқылы сілтеме жасалады.