Кіріспе

Экологиялық арал – Жаңа Зеландияда және Австралияда жиі қолданылатын термин, ол қоршаған жерлерден табиғи немесе жасанды түрде оқшауланған жер аумағын (қажетті түрде нақты арал емес) білдіреді, онда үлкен, өзгеше экожүйе ішінде табиғи микроорта бар. Жаңа Зеландияда бұл термин ұлттық қорғалатын аумақтардың бірнеше түріне қатысты қолданылады. Жасанды экологиялық аралдарда (оларды материктік аралдар деп те атайды):
барлық жергілікті емес түрлер (кем дегенде жыртқыш түрлер) жойылған,
жергілікті түрлер қайта енгізіліп, күтілген, және
табиғи немесе жасанды шекара сақталып, жергілікті емес түрлердің қайтадан енуіне жол берілмейді. Басты мақсат – елдің экологиялық микрокосмосын адам пайда болғанға дейінгідей қалпына келтіру. Әдетте, бақыланатын қоғамдық қолжетімділік, ғылыми зерттеулер мен зерттеулерге мүмкіндік қарастырылады. Мынадай мақсаттармен орнатылған қоршау ішіндегі жерлер осы анықтамаға кірмейді:
шаруашылық жануарларын жабайы жыртқыштардан қорғау,
белгілі бір түрді белгілі бір жыртқыштардан қорғау,
тек шаруашылық жануарларын шығарып тастау,
жергілікті жануарларды ғана шығарып тастау (бірақ түрдің қалпына келтіру кезеңінде, мысалы, weka сияқты, кейбір жергілікті жануарларды шығарып тастау қажет болуы мүмкін).

Өмірбаян

Материктік аралдар туралы ұғым Жаңа Зеландияда қалыптасты және негізінен осы ел тарихының ерекше жағдайларынан туындады. Жаңа Зеландия миллиондаған жылдар бойы Австралия, Африка және Оңтүстік Американы қамтитын Гондвана суперконтинентінің бір бөлігі болды және ортақ флора мен фаунаға ие болды. Шамамен 70 миллион жыл бұрын Жаңа Зеландия Австралия, Оңтүстік Америка және Антарктидадан ертерек бөлініп шықты. Содан шамамен бес миллион жыл өткен соң, құс емес динозаврлар жаһандық түрде жойылды, бұл сүтқоректілерге үстемдік етуге жол ашты, бірақ Жаңа Зеландияда құрлықтағы сүтқоректілер болған жоқ (тек 3 түрі жартас қоңыздары мен мөртабандар болды). Сүтқоректілердің болмауынан құстар басымдыққа ие болды. Эволюциялық процестер өсімдіктер мен жануарлардың бірегей жиынтығын құрады, нәтижесінде Жаңа Зеландия құстар мекендейтін жерге айналды. Сүтқоректілердің жайылымдық бәсекесі болмағандықтан, құстар басқа жерлерде сүтқоректілердің қоныстанған орындарын иеленуге бейімделді. Аз ғана хищниктердің қаупіне байланысты, көптеген құстардың ұшу қажеттілігі болмады және көптеген түрлер ұшу қабілетін жойды. Құстар, бауырымен жорғалаушылар, өсімдіктер, жәндіктер және жартас қоңыздары, барлығы жер бетіндегі сүтқоректілердің болмауы кезінде эволюциялады және шетелдік түрлерге қарсы қорғаныс шаралары аз. Адамдардың қоныстануымен бірге көптеген сүтқоректілер мен құстарды әдейі немесе кездейсоқ түрде әкелді. Бұл жергілікті түрлерге зор зиян келтірді, олардың көптеген түрлері жойылды, ал қалғандарының саны мен ареалы азайды, кейбіреулері жойылудың алдында тұр. Көбінесе Тынық мұхитының егеуқырлары (Rattus exulans), Норвегия егеуқырлары (Rattus norveigucus), кеме егеуқырлары (Rattus rattus), мысықтар, тояқтар, сусарлар және құсқұйрықтар Жаңа Зеландияның құстарының, бауырымен жорғалаушылар мен жәндіктердің жергілікті түрлерінің төмендеуіне кінәлі деп есептелді. Жақындағы мәліметтерге сәйкес, тізімге қарақұйрықтар мен тышқандар да қосылды. Бұл түрлердің барлығы әртүрлі себептермен, соның ішінде байқаусызда әкелінді. Нәтижесі бірдей: олардың барлығы жергілікті жануарлардың азаюына себепкер болды. Опоссумдар мен бұғылар да орманға сондай әсер етті. Дегенмен, Жаңа Зеландияға көптеген жағалау аралдары да кіреді, олардың кейбіреулерінде құрлықта сирек кездесетін немесе жойылған түрлер қоныстанды, себебі әкелінген зиянкестер оларға жете алмады.

Шетел аралдары

Соңғы жүз жылда Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті және көптеген еріктілер бірлесіп, осы аралдардың кейбіреулерін әкелінген зиянды жануарлардан толық тазартудың және аралдарды қалпына келтірудің әлемдегі алғашқы әдістерін жасап, жетілдірді. Бұл, қауіп төңкерілген түрлерді қайта орналастыру үшін қауіпсіз мекендер құруға және оларды жойылудан сақтауға мүмкіндік берді. Бұл аралдар сондай-ақ сирек кездесетін түрлердің ареалын кеңейту үшін де пайдаланылады, осылайша бір аралдағы экологиялық апаттың түрдің толық жойылуына әкелмейді. Жыртқыштардың болмауынан көптеген түрлердің саны артып, аралдар түрлерді сақтау орталықтарына айналды, бұл кейбіреулерін басқа тазартылған аралдарда немесе тікелей материкте көбейту колонияларын құру үшін уақыт-уақыт алып шығуға мүмкіндік береді.