Жаңа Зеландия жануарлары: сүтқоректілердің аздығы, құстар мен бауырыштардың бірегей әртүрлілігі. Киви, моа, туатара сияқты эндемик түрлер туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жаңа Зеландияның жануарлар түрлері
Animal species of New Zealand
Жаңа Зеландияның жануарлары, оның биотасының бір бөлігі, ерекше тарихқа ие. Адамдар келгенге дейін, шамамен 900 жыл бұрын, елде сүтқоректілердің көп бөлігі болмады, тек жүзуге шамасы келгендері (итбалықтар, теңіз арыстандары және жағалаудан киттер мен дельфиндер) немесе ұша алатындары (жарқанаттар) ғана кездесті. Дегенмен, Миоцен дәуірінде бұл жерде құрлықтағы Сент-Батан сүтқоректісі болғандығы мәлім, яғни арал басқа құрлықтардан бөлінген кезден бері сүтқоректілердің болғанын көрсетеді. Сүтқоректілердің жоқтығы басқа елдерде сүтқоректілермен толған экологиялық орындарды жәндіктер немесе құстар басып алғанын білдіреді, нәтижесінде киви, века, моа (қазір жойылған), такахе және какапо сияқты ұшпайтын құстардың саны ерекше көп. Хищниктердің аздығынан, тіпті жарғанаттар да уақытының көп бөлігін жерде өткізеді. Сонымен қатар, 60-қа жуық кесіртке түрі (кек және скинк – 30-дан), бақаның төрт түрі (барлығы сирек кездесетін және жойылу қаупі бар) және туатара (кесірткеге ұқсайтын, бірақ ерекше тектік белгілері бар жорғалаушы) бар. Жаңа Зеландияның кейбір көбелектері эндемик, ал көптеген түрлері әкелінген, сондай-ақ көбелектердің кейбір түрлері Жаңа Зеландияға мезгіл-мезгіл көшіп келеді. Австралиялық бояулы ханым көбелегі Австралиядағы күшті көші-қон кезінде Австралиядан Жаңа Зеландияға көшіп келетіні белгілі.
The animals of New Zealand, part of its biota, have an unusual history because, before the arrival of humans, less than 900 years ago, the country was mostly free of mammals, except those that could swim there (seals, sea lions, and, off shore, whales and dolphins) or fly there (bats). However, as recently as the Miocene, it was home to the terrestrial Saint Bathans mammal, implying that mammals had been present since the island had broken away from other landmasses. The absence of mammals meant that all of the ecological niches occupied by mammals elsewhere were occupied instead by either insects or birds, leading to an unusually large number of flightless birds, including the kiwi, the weka, the moa (now extinct), the takahē, and the kākāpō. Because of the lack of predators, even bats spend most of their time on the ground. There are also about 60 species of lizard (30 each of gecko and skink), four species of frog (all rare and endangered), and the tuatara (reptiles resembling lizards but with a distinct lineage). Some butterflies of New Zealand are endemic, while many species have been introduced and some species of butterflies periodically migrate to New Zealand. The Australian painted lady has been known to migrate from Australia to New Zealand in times of strong migration in Australia.
Инвазивті түрлер
Адамдар алғаш рет Тынық мұхиты аралдары арқылы, 1300 жылға дейін бірнеше толқындарда келді, олармен бірге полинезиялық тышқан (киоре) және үй жануарларын әкелді. Кейін еуропалықтар шошқаларды, күзендерді, жоталарды, егеуқұйрықтарды, тышқандарды, мысықтарды, қойларды, сиырларды және көптеген басқа сүтқоректілерді әкелді. Олардың ішінде тышқандар, күзендер, мысықтар, жоталар және иттер Жаңа Зеландияның фаунасына елеулі зиян келтірді, кейбір түрлердің жойылуына себеп болды. Австралиядан тері өнеркәсібі үшін бұғыларды, ал Еуропадан аң аулау үшін аңшылық мақсатында әкелді, екеуі де көптеген құстардың ормандық мекенжайына зиян келтірді. Соңғы жылдары көптеген үлкен және кіші аралдардан опоссумдарды, тышқандарды, күзендерді және басқа сүтқоректілерді алып тастауға сәтті күш-жігер жұмсалды, осы жерлерді адамдар келгенге дейінгі жағдайға жақындату мақсатында. Мысалы, Капити аралынан 30 тонна өлі опоссум шығарылды. Сол сияқты, материктегі таңдалған жерлерде де осындай түрлерді бақылауға тырысуда. Әрі қадам ретінде, материктегі белгілі бір қорықтарда жыртқыштарға қарсы қоршаулардың ішінде сүтқоректілерді жою арқылы экологиялық аралдар құрылып жатыр. Мысалы, Веллингтон қаласындағы Зеландия, онда сүтқоректілерге қарсы қоршау орнатылғаннан кейін шамамен бір тонна өлі опоссум алынып тасталды, және Маунтауатари қалпына келтіру жобасы.
Humans first arrived via the Pacific islands, in several waves at some time before 1300 AD, bringing with them the Polynesian rat (kiore) and the domesticated dog. Europeans later brought pigs, ferrets, stoats, mice, rats, dogs, cats, sheep, cattle, and many other mammals. Of these, the rats, ferrets, cats, stoats and dogs have all seriously impacted the New Zealand fauna, driving some species to extinction. Brushtail possums were introduced from Australia for a fur industry, and deer from Europe as game animals, both seriously damaging the forest habitat of many birds. In recent years, successful efforts have been made to remove possums, rats, ferrets, and other mammals from many large and small offshore islands in an effort to return these places to something more closely resembling their pre human state. An estimated 30 tons of dead possums were removed from Kapiti Island, for example. Similarly, efforts are being made to control such species in selected locations on the mainland. In a further step, in certain mainland reserves mammals are being eliminated within predator proof fences creating ecological islands. Examples are Zealandia in Wellington city, from which about a ton of dead possums was removed after the installation of a mammal proof fence, and the Maungatautari Restoration Project.