Кіріспе

Нидерландыда туған комикс

Нидерланд комикстері – Нидерландыда жасалған комикстер. Нидерланд тілінде осы өнер түрінің ең көп қолданылатын атауы – "стрип" ("стрипверхал" – "стрип оқиғасы" деген сөздің қысқартылған түрі, бірақ ескіше "билдверхал" – "суретті оқиға" деген сөз де кейде, әсіресе ресми мәтіндерде және тақырыпқа арналған зерттемелерде қолданылады), ал "комикс" сөзі көбінесе жұмсақ мұқабалы, американдық үлгідегі комикс форматы мен оның туындыларын – әдетте аудармадағы АҚШ супергеройлерінің материалдарын білдіреді. Голланд тілінде осы формат үшін қабылданған ағылшын сөзін қолдану ағылшын тіліндегі мәтіндерде жаңсақтық тудыруы мүмкін. Нидерланды Фландриямен ортақ тілде болғандықтан, көптеген бельгиялық және франко-бельгиялық комикстер де онда жарияланды, соңғылары аудармада. Бірақ француз тіліндегі басылымдар әдетте голланд/фламанд тілдеріне аударылса, керісінше – голланд/фламанд тіліндегі басылымдар француз тіліне сирек аударылады, мүмкін Фландрия/Нидерланды мен Валония/Францияның мәдениеттерінің өзгешелігіне байланысты. Сол сияқты, фламанд комикстері Нидерландыда да, нидерланд комикстері Фландрияда да, кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда, аса танымал емес, әсіресе Вилли Вандерстееннің "Суске ен Виске" (Spike and Suzy) туындысы екі елде де бірдей танымал. Сонымен қатар, голланд/фламанд комикстеріндегі мәдени ерекшеліктер осы комикстердің француз тіліндегі әріптестеріне қарағанда басқа тілдерге аударылуын азайтады, Бельгияның екі тілділігіне байланысты француз тілінен кейбір аудармалар жасалғанмен.

Алғашқы мысалдар

Голландия комикстері, көптеген еуропалық комикстер сияқты, ортағасырлық қолжазбалардағы прототиптік алғыштарын табады, олар көбінесе мәтінмен қоса тізбектелген суреттерді пайдаланған, ал кейде тіпті жазулар үшін сөз тізбектерін де қолданған. "Маннекеспринтендер" ("кішкентай адамдардың суреттері") де ертедегі алғышарттар болып табылады, олар әдетте христиан қасиеттерінің өмірін немесе нақылдары бейнелейді. Дегенмен, 1880-ші, 1890-шы, 1900-шы және 1910-шы жылдардағы голланд комикстерінің көп бөлігі голланд саясаты мен қоғамы туралы сатирикалық иллюстрациялар мен карикатуралар немесе жастарға арналған нұсқаулық әңгімелерден тұрды.

Соғыс аралығы: Голландия комиксінің шынайы бастамасы

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін алғашқы голланд комикстері жарық көрді. Көптеген голланд газеттері мен журналдары қазір танымал американдық, британдық және француз комикстерінің аудармаларын импорттады, мысалы, The Katzenjammer Kids (Jongens van Stavast деп аударылған), Руперт Bear (Bruintje Beer деп аударылған), Perry and the Rinkydinks (Sjors деп аударылған), Mickey Mouse (Mikkie Muis деп аударылған) және Billy Bimbo және Peter Porker (Jopie Slim және Dikkie Bigmans деп аударылған) – барлығы бірден табысқа ие болды. Нәтижесінде голланд газеттері голланд суретшілерін өз комикстерін жасауға жалдауға кірісті. Ең танымалдарының қатарында: Yoebje en Achmed ("Yoebje және Ахмед") (1919) және Tripje en Liezebertha (1923), Bulletje en Boonestaak ("Bulletje және Boonestaak", 1922–1937) – голланд жазушысы А. М. Де Йонг пен суретші Джордж ван Раемдонк, шын мәнінде фламанд тегінен және соғыстан қашқан бельгиялық босқын, ол өзінің комиксін Нидерландыда жасаған болса да, алғашқы фламанд комиксінің суретшісі саналады, және Gerrit Th. Ротман мен Арий Плейсиер. Осы комикстердің ішінде Bulletje en Boonestaak ең көп аудармаға ие болды, ол неміс тіліне (1924) және француз тіліне (1926) аударылған алғашқы голланд комиксі болды. Сонымен қатар, ол билікке қарсы мінез-құлық, жиі жалаңаш, зорлық-зомбылық және құсу сияқты әдепсіз әзіл-қалжыңдарға байланысты моральдық сақшылардың наразылығын тудырды. 1930 жылдары П. Коэненнің "De Lotgevallen van Pijpje Drop" ("Пиджье Дроптың басынан өткендері") (1930), Хармсен ван дер Бектің "Flipje" (1935) және Жак Гросманның Gijsje Goochem шығармалары жарық көрді. 1932 жылы Франс Пиет Wo Wang en Simmy деп аталатын газет комиксін жасады, ол оның сәтті сериясы Sjors en Sjimmie (1938) алдындағы нұсқасы болды. Пиет өзінің кейіпкері Sjors-ты тікелей Мартин Бреннердің Perry and the Rinkydinks комиксінен алынған Перриге негіздеді. Осы дәуірдегі ең танымал голланд комиксі Луи Рамекерс пен Клинге Дуренбостың Flippie Flink (1933) болды. Сахналық қойылым жасалды, актер Флиппи рөлін ойнап, жүздеген балаларды көшеде қарсы алды. Сондай-ақ Мартен Тундердің ықпалды Tom Poes (Том Пасс) (1941–1986, газет комиксі ретінде) комиксі жарық көрді. Вилли Смит пен Герман Ломанның Tijs Wijs de Torenwachter (1940–1942) және Вим Мюльдиктің Sneeuwvlok de Eskimo (1942–1944) комикстері сол кезде сахналық пьесаларға бейімделді, бірақ бүгінгі күні мүлдем ұмытылған. Голландияның ең табысты және өнімді комикс студиясы 1945 жылы Мартен Тундер қайта атаған nl болды, ол соғыс жылдарында комикстер мен анимациялық мультфильмдер жасады. Сондай-ақ, олар қысқа өмір сүрген Tom Poes Weekblad (Том Пасс апталығы, 1947–1951) комикс журналын шығарды. Toonder Studio's өзінің атауын атаған адаммен құрылмаған, бірақ оның шығу тегі 1930 жылдары еврей австриялық босқын Фриц Готтсман құрған Diana Edition агенттігінде, онда Тундер 1939 жылы жұмыс істей бастады. Готтсман соғыс кезінде жасырынып, 1941 жылдан бастап компанияны сол кездегі серіктесі Тундердің қамқорлығына қалдырды, бірақ кейін тұтқындалып, Маутхаузен-Гузен концлагерінде қайтыс болды, де-факто компанияны Тундерге қалдырды, ол соғыс жылдарында компанияны қазіргі күйіне жеткізіп, оны өз атымен атады. Toonder Studio's соғыстан бұрын немесе соғыс кезінде туған голланд комик таланттарының жемісті өсіру орны болды, өйткені олардың көпшілігі мансабын сол компанияда бастады, соның ішінде Lo Hartog van Banda, Thé Tjong Khing, Dick Matena және Piet Wijn сияқты есімдер бар. Тіпті ұлы Ханс Г. Крессе студияда ресми түрде жұмыс істемегенмен, өзінің мансабын соғыс кезінде компаниямен тығыз ынтымақтастықпен бастады және "Stichting Hans G. Kresse" (2009 жылға дейін жеке голланд комикстерінің жұмысына арналған жалғыз ұйым), содан кейін оған "Stichting Jan Kruis Museum" қосылды. Негізінен (отбасылық) мұрагерлер мен жанашыр мамандар басқаратын екі қор әр екі суретшінің мәдени мұрасын сақтау мақсатында – олардың түпнұсқалық өнер коллекцияларын сақтау мен сақтаудан басқа – әртүрлі мәдени мекемелерде тұрақты түрде көрмелер ұйымдастырады, мысалы, биографиялар мен сирек, белгісіз және бұрын жарияланбаған шығармалардың библиографиялық кітап басылымдарын шығарады, сондай-ақ екі комик суретші мен олардың жұмысы туралы хабарлауға қызығушылық танытқан БАҚ-қа ақпарат және суреттер береді. Алайда Крессе қоры өзінің ресми "Eric de Noorman" веб-сайты жабылып қалғаннан кейін 2018 жылы өз қызметін қысқартқан көрінеді. Голланд танымалдығындағы Том Поустың және Оливер Б. Боммельдің үлгісі голланд коллекционері Пим Остерхерт болды, оның Тоудер материалдарының ең үлкен жеке коллекцияларының бірі бар. Остерхерт өзінің Зотервудтағы үйін адал музейге айналдыруды шешті, оның ашылуын 1998 жылы Тундердің ұлы голланд комик сахнасының түлектері мен жергілікті билік өкілдерінің қатысуымен өткізді және Toonder Compagnie толық қолдауын алды. Жақсы танымал музей, кеңейтілген және 2017 жылға дейін бар болды, Остерхерт өзінің қызметін жартылай тұрақты жаңалықтар бюлетені мен анықтамалық кітаптарды шығарумен, сондай-ақ саяхат лекцияларымен кеңейтті. Екі суретшінің негізгі жұмыстары үшін олардың екі тиісті қоры 1970 жылдың ортасынан бастап голланд комик сахнасындағы маңызды тұлға nl-мен тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істейді, оның Uitgeverij Panda баспасы (Тоундердің туындысының бірінен аталған, бірақ компания логотипінде осы атаумен жануар бейнеленген) осы шығармалардың библиографиялық/библиофильдік шектеулі "интегралды" басылымдарын шығарып, естелік сақтауға көмектеседі. Питер Кунның Kapitein Rob комиксі Тундер мен Крессе комикстері сияқты сол кезде танымал болғанымен, ол үшінші "голланд ұлы" болмады және ол және оның кейіпкері 2020 жылға қарай ұмытылған, тек ең ескі буын еске алады. Бірақ жақында nl комикс баспасы 2021 жылдан бастап толық Kapitein Rob сериясын қайта басып шығарды, осы ностальгияны пайдаланды.

1946 ж. Француз-белгиялық комикстің пайда болуы

Том Поес Уикблад журналы, Голландияның дәстүрлі мәтіндік комикстерін ұсынатын, бастауынан-ақ Бельгиялық апталық бәсекелестері Куифье және Роббедус (blad) журналдарымен, тиісінше Le Lombard және Dupuis баспаларынан шыққан, күресуге мәжбүр болды. Олар 1946/1947 жылдардың айналымында елде қолжетімді болды. Француз тіліндегі «Тинтин» (1946–1993, екі тілді басылымдарға да қатысты) және «Спиру» (1938, голланд тіліндегі нұсқасы 2005 жылы жабылды) журналдарының өзгесіз голланд тіліндегі нұсқалары голланд оқырмандарын көп ұзамай Франко-Бельгиялық банди-дезинье деп аталатын құбылыспен таныстырды, соның нәтижесінде оларды сөздік көпіршіктермен комикстермен қайта таныстырды. Бұл комикстер формат ретінде біртіндеп, бірақ тұрақты түрде танымалдылығын арттырды, әсіресе соғысқа дейін және соғыстан кейін туған оқырмандар арасында, 1960 жылдардан бастап голланд комиксшілерінің жаңа буынына елеулі әсер етті. Роббедус және Куифье 1945–1950 жылдары таныстырылған барлық басқа замандастарынан, соның ішінде Том Поес Уикбладтан, олардың барлығы қазір тек комикс тарихшыларына ғана белгілі. Эрвин, Эрик де Нурманның ұлы (1969–1973) және ең бастысы, оның танымал nl (Үнді кітаптары, 1972–2001, соңғы том авторының қазасынан кейін жарық көрді), оның көптеген басқа жұмыстарынан айырмашылығы, бірнеше – яғни бір немесе екіден астам – тілге аударылды, соның ішінде ағылшын тілі, британдық Methuen Publishing баспасы 1975 жылы Ұлыбритания нарығы үшін алғашқы екі томды жариялады. Тағы бір мысал – Пит Вийн, ол 1947 жылы Тоундер студиясы үшін мәтіндік комикстер жасап мансабын бастады, оның ішінде аталған Конинг Холлевейн комиксі де бар, бірақ ол Франко-Бельгиялық дәстүрде голланд Disney Studios үшін жасаған Douwe Dabbert (1971–2001) арқылы халықаралық деңгейде танымал болды. Голланд оқырмандары Куифье арқылы 1948 жылдан 1959 жылға дейін Suske en Wiske комиксімен танысты және осы комикс Голландияның ең танымал комикстерінің біріне айналу жолын бастады.

1948 ж.: Дағдарыс

1948 жылдың соңы голланд комикс әлемі үшін шешуші сәт болды. Голландияның Білім министрі Тео Рюттен 1948 жылдың 19 қазанындағы ресми хатын 1948 жылдың 25 қазанындағы Het Parool газетінің санында жариялады. Хатында ол білім беру мекемелері мен жергілікті билік органдарына тікелей үндеп, комикстерді тыйым салуды ұсынды, нақтырақ айтқанда, төменде аталған "beeldromans" комикстерін. Ол былай деді: "Бұл кітапшалар, суреттермен бірге мәтіннен тұрады, көбінесе сенсациялық сипатқа ие және ешқандай құндылығы жоқ. Бұл романдарды басып шығарушыларға, жариялаушыларға немесе таратушыларға қарсы заңмен күресу мүмкін емес, сондай-ақ оларға қағаз бермеу арқылы да ештеңеге қол жеткізе алмайсыз, себебі бұл басылымдарға қажетті қағаз еркін саудада қолжетімді", - деді ол. Бұл ата-аналардың, мұғалімдердің және мемлекеттік қызметкерлердің, тіпті полиция қызметкерлерінің комикстерді кездестірген жерде тәркілеп, жою міндеті екенін білдіреді. Ол былай қосты: "Мүмкін, қажетсіз болса да, мектеп қызметкерлеріне студенттердің комикстерді мектепке әкелмеуі немесе оларды достарымен бөліспеуі қажет екенін еске салып беруге болады. Жағдай осыны талап етсе, студенттерге бұл әдебиеттің тым үстірттігі және олардың назарына лайық көптеген кітаптар туралы айтылуы керек". Бір айдан аспайтын уақыттан кейін, 19 қарашада 16 жасар қыз Enkhuizen қаласында 15 жасар жігіті тарапынан қорқынышты жағдайда өлтірілді. Жігіт оны пойыз жолына байлап, келе жатқан пойызбен қағыстырған. Бастапқыда қыңыр болған полиция кейіннен екеуінің де Рюттеннің хатындағы сипаттамасына сәйкес келетін комикстерді жақсы оқығанын анықтады. Оқиғаға реакция мемлекеттік бастамалар емес, спонтанды халықтық жауап болды. Нидерландыдағы оқиғаның салдарына қарамастан, голланд билігі Франция, Германия және Канада сияқты комикстерге қатысты шектеуші заңдарды қабылдаудан немесе агенттіктер құрудан бас тартты. Бұл елдер дәл сол уақытта комикстерге байланысты ұқсас оқиғаға тап болды, тіпті бұрынғы екі елде Нидерланды мен Канада сияқты комикстерге байланысты оқиғалар болған жоқ. Бұл оқиғаға байланысты моральдық үрейдің тез басылуына байланысты болды, себебі De Telegraaf газеті оқиғадан кейін бірнеше аптадан кейін комикстерді қайта жариялауды бастады. Дегенмен, Тоондер Том Поэстің толыққанды авторы болғаннан кейін, оның голланд тіліндегі шеберлігі сыншылар тарапынан жақсы голланд әдебиеті ретінде танылды. Бұл Оливер Боммельдің (сериалды "Гер Боммель" – "Мырза Боммель" деп атап, кейінгі шарлы комикстерде басты кейіпкер ретінде алмастырған соншалықты танымал тұлға) бірнеше қайталанатын сөздерінің голланд тіліне енуімен де расталды, мысалы, "Als U begrijpt wat ik bedoel" ("Не айтқым келсе, соны түсінесіз") және "Als U mij wilt verschonen" ("Мені кешіріңіз"). Бұл консервативті білім берушілердің мақұлдауына ие болды және 1948/49 жылғы тазартудан Тоондердің студиялық өнімдерінің босатылуына себеп болды. Олар тек Тоондердің мәтіндік комикстерін қайта жариялайды, оның кейінгі шарлы комикстерін (комикс емес) Revue және Дональд Дак журналдарына арналған, соның ішінде Том Поусті, Тоондер канонынан тыс деп санайды. Бұл ұстаным Гаагада орналасқан Literatuurmuseum (Голландияның ресми, мемлекеттік әдебиет мұражайы) ресми веб-сайтында көрініс тапты және ресмиленді, онда тек оның мәтіндік комикстеріне назар аударылады. Неміс билігі тарапынан тыйым салынған Микки Маус Дисней комиксінің орнын толтыру мақсатымен жасалған, оның "жартылай қорғалған" әдебиет мәртебесі Том Поус пен Оливер Б. Боммельдің голланд комикс тарихындағы ең ұзақ газеттік мәтіндік комиксі болуына ықпал етті. Бұл 1960 жылдардың ортасы мен соңына дейін, мәтіндік комикс форматына сұраныс азайған кезде (бірнеше Гер Боммель мәтіндік шарлы комикстер бір мезгілде журналдарда жарық көрген кезде) тоқтатылды. De Telegraaf газетінде жарияланған, 1941 жылдың наурызынан 1986 жылға дейін, соғыстың соңғы алты айындағы екі қысқа үзілістен басқа (газетке нацистердің араласуы күшейген кезде) және жоғарыда айтылғандай, 1948 жылғы екінші, одан да қысқа үзілістен басқа үздіксіз жарияланды. Бір қызығы, Годфрид Боманс голланд әдебиетінде белгілі тұлға болса да, оның "De Avonturen van Pa Pinkelman" (қазіргі таңда ұмытылған) дәл осындай мәртебеге ие болған жоқ. Том Поустың "ресми" әдебиетке көтерілуі голланд әдебиеті мен голланд комикс әлемінің арасында Тоондердің туындыларына "рухани меншік" үшін ондаған жылдар бойы соғыс тудырды, ол 1980 жылдардың соңында Нидерландыда "графикалық роман" ағылшынша сөзі қабылданғаннан кейін ғана басылды, бұл екі тарапқа да қанағаттанарлық болды. "Графикалық роман" голланд тіліне "Beeldroman" деп аударылады, бұл сөз 1940 жылдардағы голланд комиксінің әдеттегі форматын білдірді, ол 1948 жылғы тазартудан зардап шекті және жойылды. Бұл комикс өнері тұрғысынан мәселеге қарауға мүмкіндік берді. Дегенмен, Том Поустың әдеби мәртебесі де құнымен келді. Тоондер голланд тілінің күрделіліктерін толыққанды пайдаланды, тіпті жаңа сөздерді ойлап тапты, бұл оның туындыларының шақыруы Еуропаның голланд тіліндегі бөлігімен шектелді, себебі шетел тілдеріне аудару оның мәні мен ерекшеліктерін жоғалтпайынша қиын болды. Бұл француз тілі сияқты роман тілдері үшін ерекше маңызды болды, онда Тоондердің туындыларының аудармалары өте сирек кездеседі, ал герман тілдері, соның ішінде Тоондердің соғыстан бұрынғы саяхаттары кезінде ағылшын тілін үйренгендіктен, британдық нарық үшін бірнеше түпнұсқа Том Пусс әңгімелерін жазғандықтан, және әсіресе скандинавиялық тілдер, грамматикалық ұқсастығына байланысты. Голландтың екі ұлы суретшісінің ішінде Ганс Г. Крессе көбірек аударылды, бірақ голланд мәдени билігі тарапынан жиі қанағаттандырылмады.

1950-1960 жылдар: қалпына келтіру

1948 жылғы дүрбелеңнен кейін голландиялық комикс әлемі бастапқыда "салауатты" импортқа сүйенді, өздерінің Toonder Studios өндірістерінен және қысқа мерзімді тоқтатылғаннан кейін таратылуын қайта бастаған Robbedoes және Kuifje журналдарынан басқа, 1952 жылы ең танымал голландиялық комикс журналының тұсаукесері болды, ол кезде Дональд Дак өзінің алғашқы голланд тіліндегі санын жариялады. Ол Toonder Studio-мен алғашқы бірлесе отырып, тез арада ұлттық мекемеге айналды және Дисней комикстерінен басқа, бұрынғы Toonder Studio суретшілерінің Том Роп және Пит Вийн сияқты комикстер сериясын жариялады. Дуу Дабберт голландиялық комикстердің үлкен табыстарының біріне айналды. Дональд Дақтың салдарынан америкалық комикстер де елде қайта пайда болды. 1956 жылы National Periodical Publications (кейін DC Comics) жергілікті филиал ашқанда, ол өзінің комикстерін голландиялық тілге аудару және таратуға жауапты болды. Бастапқыда Classics Nederland деп аталатын (кейіннен Williams Nederland деп қайта аталды), Нидерланды өзінің алғашқы арнайы комикс кітаптар баспасын алды, бірақ компания бастапқыда негізінен "қауіпсіз" серияларды жариялаумен басталғандықтан, елде әлі де бар сезімталдыққа назар аударылды. Ең көрнектісі - Classics Illustrated-тің аударылған нұсқасы, содан кейін голландтық еншілес компанияға бастапқыда атау берілді. Соғыстан бұрынғы танымалдылығын қайтарып (Франция мен Бельгиядан айырмашылығы, онда американдық комикстер қайта оралуға үлгермеді, Диснейдің өндірісінен басқа), әсіресе 1960 жылдардың ортасынан 1970 жылдардың басына дейін, ортаға қатысты көзқарастар жеңілдегеннен кейін, серияға аз тәрбиелеуші сипаттағы комикстер қосылғаннан кейін, американдық стильдегі комикстер аударма бойынша 1970 жылдардың аяғында модадан шығып, Франко-Бельгия стилі комикстері танымалдығынан айтарлықтай айрылды, олар өздерінің туған елдері мен аудармаларында, сонымен қатар компанияның құлдырауына әкелді. Дегенмен 1948 жылғы оқиғадан кейін голландиялық комикстің сақтық жолының үлгісі - 1950 жылдардың басында lt=Taptoe (1953-2016) және nl (1953) журналдарының пайда болуы. Екеуі де соғыс алдындағы католик мектептерінің журналдарын қайта жасады, кейіннен Jippo (1974-1984) пайда болды, олардың барлығы да білім беру сипаты мен католик дінінде негізделген, жасөспірімге дейінгі бастауыш мектеп жастарына бағытталған және сол кезде бүкіл елдегі мектептерде, әсіресе елдің оңтүстігіндегі католиктерде кеңінен таралған. Француздық басылымдар сияқты, журналдарда көптеген комикстер болды, бірақ бастапқыда мәтіндік комикс форматында, бірақ Fleurus басылымдарынан айырмашылығы, олар өздерінің мансабын сөздік шар форматында бастау үшін жергілікті комик таланттарына баспалдақ болды. Вилли Лохман, Пит Вийн, Ян Стиман, Ян Крюис, нл, Геррит де Ягер, Джост Сварте және нл (Toonder Studio-да шәкірт болғаннан кейін осы дәуірде басталған өте аз әйел комикстердің бірі) ақырында ұмытылған суретшілер жасаған мәтіндік комикстер форматын алмастырды. Дик Матена, Пол Тенг және Питер де Смет 2017 жылға дейін Оки әлі де бар, бірақ оның голландиялық комикстің сахнасындағы рөлі ойналғаннан кейін, олардың кейінірек келген көптеген ізбасарларына қарама-қайшы. Алайда, осы рухани жаңғыру басылымдарының сапында, католикалық журналдардың рухани жаңғыру сипаты жоқ жасөспірім оқырмандарына арналған алғашқы таза голландтық бастама комик журналдар пайда болды, оның ішінде lt=Sjors van de Rebellenclub (1950-1976, бастапқыда негізінен британдық комикстер болды, бірақ бастапқыдан голландтық шығармалар кірді, мысалы nl және әсіресе журналға есімі берілген Франс Пиеттің титулдық кейіпкері, кейінірек уақыт өткенде католикалық журналдар үшін бастаған суретшілердің шығармаларымен қосылды, әсіресе Ян Стенман, Ян Круис және Пэтти Клейн), lt=Fix & Foxi (1959-1966; негізінен неміс тіліндегі басылымның аударма нұсқасы болса да) Дональд Дукке неміс тіліндегі жауап ол голланд оқырмандарына соғыстан кейінгі француз комикстерімен танысуға алғашқы мүмкіндік берді. Sjors-та жарияланған ең танымал сериалдардың бірі британдық комикс сериясы Триган империясы болды, оның суретшісі Дон Лоуренс (осы уақытқа дейін голландиялық комикс әлемінде бұрын-соңды болмаған Франк Хэмпсон дәстүрінде өзінің сериясын түстермен тікелей жасайды) голландиялық комикс әлемінде әлі де маңызды рөл атқарған жоқ. Сондай-ақ, Arend апталық журналы (1955-1956) айтылды, онда Хэмпсонның Dan Dare шығармасы Daan Durf ретінде ішінара жарияланды), ол қазіргі британдық комик журналдың аударылған нұсқасы болды. Бірақ бұл lt=Tina журналы (1967), сондай-ақ бастапқыда британдық журнал Princess Tina-ның аудармасы болды, бірақ бастапқы басылымнан айырмашылығы, бастапқыда түсті орындалды, ол британдық шабыттанған журналдардың ең танымал журналы болды, өйткені ол қыздар журналы болды, ол көптеген комикстерді жариялады, әсіресе британдық шығу тегінен (бірақ ол көбінесе анонимді испандық Fleetway студияларының суретшілерімен салынған), Sjors журналы сияқты бастапқыда. Бұл журнал голланд комикстерінің жас буыны үшін олардың шығармаларына жемісті платформа болды, Pep сонымен қатар тәжірибелі Ханс Г. Крессеге оның екінші комикстер мансабы үшін орын берді. Журналға бастапқыдан бері қосылған Крессе журналдың редакторына және қысқа прозалық әңгімелеріне, сондай-ақ журналдың басылымдарына иллюстрациялар жасады, ал кейінірек журналдың басқа суретшілерінің есебінен журналдың мұқабаларын жасады, сонымен қатар өзінің ерте журналдық комикстер сериясын жасады. сөздік шар форматында (оның Zorro (1964-1967) ең танымал болды), ол бұрын мәтіндік комикс форматында танымал болған. Asterix суретшілерімен бірге Крессе Pep журналдың өмірге келгеніне бірнеше жыл өткеннен кейін жүзеге асырған радикалды формулалық өзгерістен аман қалған аз ғана журнал суретшілерінің бірі болды, және ол журнал үшін жасаған негізгі сериялардың арасында жоғарыда аталған Видок және Эрвин, Эрик де Норманның ұлы (Эрик де Норманның ұлы Эрвинге арналған спин-офф сериясы) болды. Журналдағы қызметі кезінде Крессе американдық индейкалардың тағдырына қызығушылық танытып, осы тақырыпта бір реттік комикстер сериясын жасады, еуропалықтардың американдық индейкаларға тарихи қатысымен наразылығын білдірді, оның ішінде Matho Tonga, Minimic-тің кек алуы (екеуі де 1970), Mangas Coloradas: Кек алу шөлі (1971-72) және Wetamo: Pocasset сиқыры (1972-73). Осы процесте Крессе комикстерде бұрын қанағаттандырылмаған, қанағаттандырылмаған қанды қатыгез немесе сондай-ақ шынайы емес "асыл жабайы" ретінде бейнеленген американдық индейканың көрінісін көрсете білді. Осылайша Крессе швейцариялық Дериб (Buddy Longway, Celui qui est né deux fois), француз Мишель Блан Дюмон және Лора сияқты суретшілердің алға басушысы болды.

1970-1980 жылдар: гүлдену кезеңі

Ересектерге арналған комикс журналдары саласында «Лени әпкем таныстырады!» (1970–1978), «Modern Papier» (1971–1972) және «De Vrije Balloen» (1975–1983) ең белгілілері болды. 2004 жылы елде Гронинген қаласында «Нидерланды комикс мұражайы» ашылды.

Мәтіндік комикстер мен ұзын түстілер

Бұл Нидерландыға ғана тән формат емес, бірақ бір кезде онда соншалықты кең таралған болатын ki, "Hollandse мектебі" деген атауға ие болды. Мәтіндік комикстер – суреттердің астында оқиғаны баяндайтын мәтін блогы бар суреттер тізбегінен тұрады. Осы форматтағы танымал голланд сериялары: Bulletje en Boonestaak, Tom Puss, Oliver B. Bumble, Kapitein Rob, Eric de Noorman, Panda, De Avonturen van Pa Pinkelman және Paulus the woodgnome. Бұл комикстер газеттерде алдымен жарияланып, кейін жиналып, пішіні үшін "oblongs" деп аталатын кішкентай тіктөртбұрышты кітапшалар түрінде қолжетімді болды. Кейде оны қағаздың көлденең бағдарына байланысты "итальяндық формат" деп те атады (кітапшаның ені биіктігінен артық). Oblongs 1940-шы жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында Нидерландта ең жақсы кезеңін басынан өткерді, әсіресе Tom Poes, Kapitein Rob және Erik de Noorman. 2017 жылға қарай Нидерланд газеттері әлі де комикстерді жариялап келеді, бірақ қазір тек сөйлеу тізбегі форматында және бұрынғыдан әлдеқайда аз көлемде. Сондықтан oblong форматы әлі де белгіленген кітап форматы ретінде қолданылады (жоғарыда аталған Toonder-дің De Bezige Bij басылымдары сияқты), егер комикс осы форматта жариялануға шешім қабылданса. Бірақ мұндай жағдай әрқашан бола бермейді, алайда ол комикстік формат ретінде әлдеқайда танымал альбом форматқа қарағанда толыққанды жойылды. Комикстік формат ретінде мәтіндік комикстер 1960-шы жылдардың ортасына қарай жылдам құлдырады, бірақ бұл формат газеттерде (оның гүлденген кезеңі) біраз уақытқа созылды, себебі голланд оқырмандарына соғыстан кейінгі фламанд, франко-бельгиялық, американдық және британдық импорт арқылы таныс болған сөйлеу тізбегі комикстерінің танымаллығы артты, олар Donald Duck, Sjors және әсіресе Pep сияқты журналдарда аудармада жарияланды. Тіпті Мартен Тундер және Ханс Г. Крессе сияқты голланд классиктері де 1970-ші жылдардың басында өздерінің негізгі туындылары – Tom Poes және Eric de Noorman (кейінгі сериялардағы кейіпкерлерге көбірек назар аударылғандықтан, титулдық кейіпкердің ұлы Эрвин деп қайта аталды) үшін сөйлеу тізбегі форматына көшті, олардың мәтіндік комикстер форматында жеткен абыройы зор болды.

Суретті романдар ("Белдроман")

Екінші дүниежүзілік соғыста қағаз тапшылығынан туған формат. Кітапшалар кішкентай (шамамен темекі қорапшасының мөлшерінде) болады және әдетте әр бетіне бір сурет салынады. Осы форматтағы алғашқы, ең танымал, ең ұзаққа созылған және соңғы серия – Дик Бос, соның арқасында "Дик Бос кітапшасы" (Dick Bos boekje) осы форматтың синониміне айналды. Осы оқиғалардың көптегені әрекетке толы, зорлық-зомбылыққа толы қылмыстық детективтер еді, онда адамдар жаман жігіттерді сабап тастайды. Шындығында, осы форматты 1948 жылғы 19 қазандағы хатында Министр Тео Рюттен бағыттап, 1948 жылғы қарашадағы Энхуизендегі оқиғадан кейін бұқаралық ақпарат құралдарындағы шуды қоздырды. Адамдар зорлық-зомбылық мазмұнына наразылық білдіріп, "зорлық-зомбылыққа" толы голланд комикстерін кінәлі деп тапты, нәтижесінде комикстердің барлық саласына шабуыл жасады. Голланд комикстері оқиғадан кейін қалпына келтіруге тырысқанмен, "билдроман" одан кейінгі тазалаудан аман қалмады, бұл жанрдың соңына салды. Бірақ бір ерекшелік болды: жанрдың тағы бір атауын шығарған Дик Бос баспасы билікті Мазуренің туындысына ерекше рұхсат беруге көндірді, өйткені оның кейіпкері жекпе-жек өнерін тек билік органдарының қызметінде пайдаланды және осылайша "жақсы жігіт" атанды.

Комик журналдар ("Стрип-блэд")

Голландиялық комикс журналдарындағы мұқабалар журналдың қалған бөлігімен бірдей қағаздан жасалатын, олар көбінесе бірнеше қысқа әңгімелермен және/немесе ұзақ әңгімелердің бөлімдерімен антология сияқты болып келген. Көптеген осы әңгімелер жинақталып, төменде аталған альбом форматында қайта басылды. Журналдарда голландтық материал мен шетелден әкелінген оқиғалардың араласуы жиі кездесетін, бірақ қазіргі кезде Тина, (жаңа) Эппо және StripGlossy сияқты сақталған журналдар негізінен жергілікті туындыларды ұсынады. Батыс Еуропаның комикстерді оқуында болғандай, комикс журналдарының форматы 1950-1960 жылдардағы өркендеуден кейін, 1970 жылдардың екінші жартысынан бастап танымалдылығын жоғалта бастады, барлық комикс журналдарының таралымының үнемі төмендеуі осының көрсеткіші болды. Альбом форматының 1970 жылдардың басындағы сәттілігі, шын мәнінде, осы құлдыраудың бір себебі болды, себебі оқырмандар өздерінің таңдауларын толық көлемде алуды артық қалай бастады, ал жанкүйерлер сүйікті сериялары үшін екі рет төлеуге бұрынғыдан да азырақ ынталанды, өйткені олар енді міндетті түрде журналда жарияланғаннан кейін альбомдар түрінде шығарылатын. Бас редактор Дирк Снодиджк 1999 жылы өзінің журналы Striparazzi – Эппо журналының соңғы жаңартылуы – жабылып қалғанда айтқандай: «Жастар бұрынғыдан да көп алаңдаулы. Дегенмен, комикс журналының ең үлкен бәсекелесі – комикс альбомы. Біз өзіміз үшін қабір қаздық. Жылдар өте келе альбомдардың саны көбейді. Оқырмандар ақшаларын журналдарға емес, альбомдарға жұмсауды қалайды». Сонымен қатар, комикс құбылысы үнемі кеңейіп келе жатқан басқа уақытты өткізу мүмкіндіктерімен, ең алдымен теледидар және үй медиа форматтарымен, кейіннен цифрлық дәуірдің әртүрлі өнімдері мен қызметтерімен күресуге мәжбүр болды. Соңғы 40 жылдағы экономикалық дағдарыстар комикс журналының жағдайын одан әрі нашарлатты. Бұл тенденцияның мысалы – Wham, Titanic, MYX сияқты журналдардың өте қысқа ғұмыры, 1970 жылдардың соңында құрылған түпнұсқа Эппо журналын жаңартуға жасалған әртүрлі әрекеттер, сондай-ақ голланд тіліндегі ең ұзақ өмір сүрген комикс журналдарының бірі – Robbedoes журналының жабылуы болды. Журнал 2005 жылы тоқтатылғанда, таралымы Фландрия мен Нидерланды үшін жазылым арқылы ғана 2000-3000 данаға дейін төмендеді, баспагер соңғы жылдары газет стендтерінде сату үшін дистрибьютор таба алмады, тіпті оларды нидерландтық "leesmap" компаниялары өз таңдауларынан алып тастады. Ескі голланд тіліндегі комикс журналдарының ішінде Дональд Дак осы құлдырау кезеңінде өзінің орнын сақтауға ең сәттілік танытты, бұл оның "leesmap" компанияларының таңдауындағы үздіксіз орнының арқасында болды, бірақ оның таралымы да 2000 жылдан бастап күрт төмендеді, бұл жас ұрпақтың өсуімен қатар, сонымен қатар "leesmap" танымалдығының төмендеуіне де байланысты. Басқа ұзақ жылдар бойы сақталған Тина журналы баспагер Oberon компаниясымен фин медиа конгломераты Sanoma компаниясына сатылды, ол журналдың форматын таза комикс журналынан жасөспірім қыздарға арналған мақалалар мен редакциялық материалдарды қамтитын гибридке өзгертті, комикстер енді екінші орында болды, нәтижесінде журнал қазіргі қыздар үшін маңыздырақ болды. Дегенмен, Дональд Дак сияқты, Тина да осы себептерге байланысты таралымының төмендеуіне тап болды.

"Лизмап" құбылысы

1960 жылдардың басында "nl" немесе "Leesportefeuille" деп аталатын голландтық тарату құбылысы пайда болды, ол ағылшын тілінде шамамен "Оқу портфелі" деп аударылады. Бұл құбылыс қоғамдық кітапхана жүйесін еске түсіріп, бірнеше апталық журналдарды қамтитын, папкаға жиналған – сондықтан "портфель" немесе "карта" (екеуі де "портфель" деп аударылады) атауын алды. Журналдарды үйге жеткізіп, жинап алу үшін арнайы "Bladenman" ("журналшы", жаңадан ойлап табылған жұмыс) журналды несиеге беру компаниясында жұмыс істейтін, портфельге әдетте бір-екі ондаған журналдар сол кездегі голландтық үй шаруашылығының құрамына сәйкес, атап айтқанда, әке, ана және балалар бойынша жиналатын. Бұл формат Нидерландыда өте танымал болды, ол бірнеше онжылдықтар бойы голландтық үйлерде және күту бөлмелерінде негізгі болып қалды, өйткені бұл үй шаруашылықтары жеке журналдарға жазылуға қарағанда өте төмен бағамен бір мезгілде көптеген журналдарға жазыла алатындығын білдірді және жеке журналдарға жазылуға дайын емес немесе дайын емес үй шаруашылықтары үшін шешім болды. Жазылу ақысы ең соңғы журналдар үшін ең жоғары болды, бірақ олар қартайған сайын азайды – жасы бойынша жазылушылар үшін жастық нұсқа ұсынылды. Үй шаруашылығының балаларын ескере отырып, қай компаниядан шыққандарына қарамастан, барлық оқу портфельдерінде стандартты түрде төрт комикстік журнал болды: Дональд Дак өте (өскелеңге дейінгі) жас, қыздар үшін Тина және Robbedoes және Kuifje (әдетте елдің оңтүстігіндегі католиктер үшін) немесе Pep және Sjors (әдетте елдің солтүстігіндегі протестанттар үшін) ұлдар үшін, бірақ авторлық құқық себептері бойынша соңғы екі жұптасудың басқа комбинациясы болмады. Бұл айтылған және голландиялық комикс ғалымдары жиі назардан тыс қалдырған "Leesmap" құбылысы, оның кең таралуынан, голландтық комикс сахнасы үшін өте маңызды болды, өйткені ол франко-бельгиялық рухтандырылған комикстер әлеміне бүкіл ұрпақтарды енгізді, егер ол тек жеке журналдарға жазылу және/немесе газет дүкендерінің сатылуына ғана сүйенсе, ол нарыққа ену мүмкін емес еді, және бұл процесте 1948 жылғы оқиғаның көп бөлігі бұқаралық ақпарат құралдарының жағымсыз әсерін жойды. Бұл құбылыс әлі де елде өте танымал, бірақ 1960-1980 жылдары болғандай емес, және Нидерланды тілінде әлі де бар Тина және Дональд Дак журналдарының маңызды себебі және Куифье мен Роббидос журналдарының ұзақ уақыт бойы сақталуының басты себебі, 1980 жылдан бастап төмендеуге ұмтылуға қарамастан, "leesmap" компанияларының сенімді айналымдары. Соңғы екі журнал 1975 жылы Sjors және Pep біріктіріліп, Eppo-ға қосылған кезде ұзақ өмір сүрді, өйткені олардың баспагерлері үш жыл бұрын біріктірілген болатын. "Leesmap" компанияларының көпшілігі үй ішіндегі балаларға арналған төрт комиксті журналдарды енгізу үлгісін бұзуға қарсы болғандықтан, олар бұдан былай Robbedoes және Kuifje-мен жалғастыруды шешті, 1993 жылы Kuifje-нің өзі жойылғанға дейін, Robbedoes-ті алып тастаумен аяқталды. Ол 2005 жылға дейін өз бетінше журналдар таңдауынан да қалды. Голландиялық журналдардың "оқу картасында" өз орнын жоғалтып жатқанын олардың таралым сандары көрсетеді: Sjors және Pep 1974 жылы тираждары 156,172 және 128,824 дана болды, Eppo 1977 жылы бір жыл бұрын 197,069 данамен күрт төмендеді. Қазіргі уақытта Тина және Дональд Дак журналдары "оқу карталарына" кіретін жалғыз комикс журналдары болып табылады, әсіресе қылмыс, соғыс, вестерн және қыздар үшін және аздап романтикалық жанрлар, олар негізінен итальяндық, испандық немесе британдық студиялық суретшілер жасаған. 1960 жылдардағы мәдени өзгерістерге сәйкес және оқиғалардың ирониялық бұрылысында, Bloederige verhalen, Hessa немесе Wallestein het monster сияқты негізінен итальяндық тектес (мысалы, Edifumetto баспасынан шыққандар, олардың басылымдары Фернандо Каркупино немесе Алессандро Биффинганди сияқты суретшілермен бірге шығарылған) және сол баспагерлер өздерінің негізгі басылымдарымен бірге жариялаған, танымалдылығының бірдей өлшемімен бөліскен, бейне романдарынан әлдеқайда графикалық және айқын болып, форматта кекпен оралды. 1980 жылдардың басында массалық комикстер модадан шығып, бірнеше жылдан кейін олардың жаңалық факторы VHS видеотаспасының келуінен кейін жойылғаннан кейін пайда болды. Текс Уиллер, оның бастапқы шығарылымы, оларды целлюлозалық комикстерден ажырату үшін сәл үлкен өлшемде, сәл берік жұмсақ қаптамалармен орындалды, алайда жақында қайта оралды, бірақ қазір нағыз альбом формасында. Кітап форматы ретінде комикстің қалта кітабы барлық ірі комикс баспагерлері өздерінің кейбір басылымдары үшін қолданылып келеді және қолданылуда, әдетте жоғары сапалы және түсті, бірақ олар альбом форматымен салыстырғанда сирек, голландтық Disney Studios шығарған басылымдарды қоспағанда. Бұл нақты формат үшін арнайы комикстер жасаған жергілікті суретшілердің есімдері белгілі емес, голландтық Disney Studios-та жұмыс істейтін (анонимді) суретшілерді қоспағанда.

Комикстер альбомы ("Stripboeken" немесе "Stripalbums")

"Стрипальбум" шамамен A4 қағаз форматында – дәстүрлі 48 беттік немесе, сирек кездесетін 64 беттік – 1930 жылдардың басында бельгиялық комикстер әлемінде, Кастерман баспасының алғашқы "Les Aventures de Tintin" (Куифже) альбомдарымен пайда болды, ал соғыстан кейін көп ұзамай Нидерландыға, бастапқыда фламандтық импорт ретінде, әсіресе Кастерман мен Дупуиден әкелінді. Голланд баспалары Spaarnestad және De Geïllustreerde Pers (аудармалық комикстер үшін Amsterdam Boek таңбасымен) 1960 жылдардың ортасынан бастап өз комикс альбомдарын шығара бастады, аударма импорттарымен қатар, "Sjors" және "Pep" журналдарында жарияланған жергілікті туындыларын да жариялады. Альбом өндірісі 1969-1970 жылдары Le Lombard голланд тіліндегі альбомдарды шығаруға кіріскенде күшейді, он жылдан астам уақыт бойы Нидерланды үшін голланд баспасы/дистрибьюторы nl-ге лицензия берілді (1973-1975 жылдар аралығында шведтік Semic Press-тің сәтсіз голланд бөлімшесіне қысқа мерзімге), ал 1972 жылы екі голланд баспасының комикс бөлімдері біріктірілгеннен кейін жаңа құрылған арнайы комикс баспасы Uitgeverij Oberon BV-ге шоғырланды, бұл Голландиядағы негізгі еуропалық комикстер үшін бірінші, франко-бельгиялық әріптестеріне ұқсас және Classics Lectuur-ден кейін елдің екінші арнайы комикс баспасы болды. Осы процесте Oberon француздық Dargaud альбомдарының (Фландрия үшін Lombard) голландтық лицензияланған баспашысы болды, олардың 1973-1975 жылдардағы Semic Press-пен қысқа уақыттық қарым-қатынасынан кейін, олардың "Pilote" комикстері "Pep" журналында жарияланғандықтан, бұрынғыдай Amsterdam Boek-ке альбом жариялауға лицензия бергендей, өз қадамдарын қайталады. Lombard және Dargaud-тың альбом шығару үшін голландтық немесе голланд негізді баспагерлермен келісуі керек болды, тікелей шығармай, бұл сол кездегі авторлық құқық заңдарына байланысты болды, себебі Еуропалық бірыңғай нарық әлі құрылмаған еді, сонымен қатар, салыстырмалы түрде жаңа келгендердің халықаралық дистрибуциялық желілері болмады, бұл франкофондық нарықтағы тығыз ынтымақтастығын түсіндіреді. Ал ескі және қалыптасқан баспагерлер Dupuis және Casterman (екеуі де бастапқыда кітап баспагерлері) заңдылықтарды айналып өту үшін Нидерландының Ситтард (Uitgeverij Dupuis NV) және Дронтен (Casterman Nederland BV) қалаларында жергілікті еншілес компаниялар құрды, олар 1993 жылдың басында бірыңғай нарық пайда болғаннан кейін бірден таратылды. Бұрын Lombard және Dargaud Бенилюкс шартының ережелерін пайдаланып, он жыл бұрын голландтық серіктестерімен байланысты жойды, Бельгия, Нидерланды және Люксембургті қамтитын бірыңғай нарықтың алдын ала шарты, Dargaud Бельгия астанасы Брюссельде Dargaud Benelux NV (голланд) / SA (француз, Dargaud француз баспасы болғандықтан) еншілес компаниясын құрды, бұл Lombard орналасқан жері, қазір француздық холдинг Média Participations сатып алып, кейін біріктіргеннен кейін Dargaud Lombard NV / SA деп аталады. Дегенмен, 1970-1980 жылдары еліміздегі басым альбом баспагерлері Oberon және төрт франко-бельгиялық баспагерлер болды, сол кезде комикстер журналы "Stripschrift" тілшілері оларды "The Big Five" деп атады. Дегенмен, қазіргі заманғы комикстер альбомы ретінде танылатын ең алғашқы шығарылымдар, ертедегі Тинтин альбомдарынан үлгі алғандай, Кастерманнан да, Дупуиден де импортталған емес, керісінше, 1930 жылдардың ортасынан бастап "Sjors & Sjimmie" комикстер альбомдарын шығара бастаған Spaarnestad-тың туындылары болды. Spaarnestad альбомдарын Oberon-ға айналуға дейін көбінесе қатты мұқабамен шығарды, бұл De Geïllustreerde Pers-тен ерекшеленді, содан кейін жұмсақ мұқаба форматы ондаған жылдар бойы голланд альбомдарының стандарты болды. Көптеген жарияланған комикстер қазір альбом форматында шығарылады, франко-бельгиялық әріптестері сияқты, қазір Нидерландыда шығарылатын альбомдардың көпшілігі әлі де соңғыларының аудармалары болып табылады. 48 беттік формат әлі де қалыпты болса да, еуропалық стильдегі графикалық романдар үшін беттер санынан тыс шығарылымдар, олардың франко-бельгиялық әріптестері сияқты, жиі кездеседі. Комикстердің басым басылым форматына айналған альбомдар 1970 жылдардың соңынан бастап кітаптарға балама ретінде қарастырылды, комикстер альбомдары да ISBN нөмірлерін ала бастады, олардың мәртебесі он жылдан кейін қатты мұқабалы комикстер альбомдарының қабылдануымен нығайтылды, бұл франко-бельгиялық альбом стандарты, бұрынғы голланд альбом стандарты – жұмсақ мұқаба форматымен қатар, тұтынушылар үшін таңдау опциясы болды. Журналдардан айырмашылығы, оларда шығарылған күні болмайды және олар көбінесе қайта басылады. Серияның бөлігі болған жағдайда, олар белгілі бір хронологиялық тәртіпті сақтайды және осылайша жинауға болады. Франко-бельгиялық комикстер әлемінде болғандай, жаңа туындылардың басым көпшілігі журналда бұрын жарияланбастан тікелей альбом форматында шығарылады, себебі журналдағы сериялық басылым форматы оқырмандардың талғамдары мен қалауларының өзгеруіне және басқа да әлеуметтік-экономикалық себептерге байланысты күрт төмендеді. Еуропалық комикстер зерттеушілері американдықтар бастапқыда "graphic novel" терминін олардың стандартты 32 беттік комикстер форматынан өзгеше нәрсені сипаттау үшін қолданғанын байқады, яғни формат ретінде барлық еуропалық үлкен, ұзақ комикстер альбомдары, мазмұнына қарамастан, американдықтар үшін осы атауға жатады.

Ағымдағы жағдай

Қазіргі уақытта Нидерланд нарығы фрагменттелген: импорт, шағын баспалар, қайта басылымдар, онлайн комикстер, Дональд Дак және балалар үшін соңғы трендтер бар. 1960-1980 жылдардағы бірнеше көрнекті суретшілер әлі де белсенді, өнер түрі тірі және серпінді, «серпінді» дегеніміз – саясат пен қоғамға ашық түрде қатысу, бірақ қазіргі уақытта мұндай комикстер көбінесе жариялану үшін шағын баспаларға тәуелді. Нидерландта комикстер өнері ретінде 1948 жылғы оқиғаның ұзақ көлеңкесінен толыққанды құтыла алмады (Ханко Колк төменде келтірген 2016 жылғы ескертуін қараңыз), тіпті оқиғаның себептері мен салдары қазіргі замандағы адамдардың есінен шығып кеткен. Сондықтан ол «Le Neuvième Art» деп аталатын мәртебеге ие бола алмады, бұл мәртебе оның оңтүстік көршілері – Бельгия мен Францияда комикстерге берілген, сондай-ақ мәдени билік органдары тарапынан ресми танылмады. Мартен Тундер мен Джост Сварте шығармалары белгілі бір дәрежеде ерекшеленді, өйткені екеуі де корольдік орденмен марапатталды, бірақ тек (суреттелген) әдебиет және бейнелеу өнері үшін (оның жорамалдарына қайшы келмейтін болса), комикстер үшін емес, немесе жалпы нидерланд қоғамында осындай деңгейде бағаланды. Мұның мысалы – 1983 жылдан 1993 жылға дейін Нидерланд теледидарында көрсетілген «Wordt Vervolgd» (телебағдарламасы) телесериалы (осы аттас 1980-1990 жылдардағы графикалық роман журналымен ешқандай байланысы жоқ). Оның жасаушылары (оның ішінде нидерландтық комикс зерттеушісі Кис де Бри) комикстерге арналған маңызды, ересектерге арналған бағдарлама жасауды көздеген, бірақ AVRO телеарнасы оны тездетіп балалар бағдарламасына айналдырып, комикстерден мультфильмдерге назар аударды. Сонымен қатар, «Stripmuseum» – Брюссельдегі беделді «Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal» орталығына Нидерландтың жауабы ретінде құрылған – 2014 жылы қиындыққа тап болды, банкроттық пен жабылу қаупі туды, жабылу күні 2014 жылдың 1 мамырына белгіленді. «Stripmuseum» Бельгиялық әріптесінің қарастырылған келушілер санына жақындамады (жыл сайын 50 000-нан кем және 200 000-ға дейін). Музейдің жабылуы жергілікті билік органдарынан түскен соңғы сәттегі қаржылық көмек арқасында үш жылға шегерілді, бірақ 2017 жылы мұражай басқа мекемелермен бөлісетін кішігірім ғимаратқа көшуге міндеттелді. Сонымен қатар, 1970-1980 жылдардағы өркендеуден кейін 2000 жылдан бастап комикстер журналдары мен комикстер сататын дүкендердің саны айтарлықтай азайды, бұл нидерландтық комикстер таланттарының дамуы мен жариялану мүмкіндіктерін шектеді, комикстердің авторлары Ханко Колк пен Жан Марк ван Тол 2008 жылғы 27 қыркүйекте «NRC Handelsblad» газетінде жарияланған шұғыл ашық хатында ескерткендей. Бұл тенденцияға әлеуметтік-экономикалық факторлар ықпал еткенімен, 2007-2011 жылдардағы Ұлы дағдарыс ең айқын себебі болды. Мәдениет органдары комикстерге қатысуға құлшынбаса да, олар Рюттеннің 1948 жылғы жарлығын ресми түрде жойған жоқ. Біршама жартылай жүрекпен жасалған әрекет болғанымен және ел ауыр экономикалық дағдарыста болғандықтан, ол бастапқыда екі жылдық уақытша шара ретінде қарастырылды, бірақ Пос (Колкпен бірлесіп) оған берілген уақыт ішінде Нидерландта алғашқы және жалғыз «Комикстер дизайны» оқу курсын ашты. «nl» сурет академиясындағы (бірақ Бельгиядағы «Hogeschool Sint Lukas Brussel» оқу орнының беделді «Beeldverhaal» курсына қарағанда қарапайым болды). Бірақ ол басылымдарды дамыруға көмектесетін басқа агенттіктер мен мекемелердің көзқарасын өзгерте алмады, «Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek» Нидерландтағы ең маңызды кітап ұйымының күн тәртібіне «комикстерді» қоюға қол жеткізе алмады. 2012 жылы барлық мемлекеттік қолдау тоқтатылды; «Үкімет – сенімсіз серіктес», – деді Пос министрліктен босатылғаннан кейін, ал Колк 1948 жылғы оқиғаға сілтеме жасай отырып, «Комикстер 1950 жылдары мәдени ландшафттағы бұзық қаз болды. Ол әрқашан солай болып келді», – деді, бұл Франция мен Бельгиядағы жағдайдан түбегейлі өзгеше, онда комикстерге тиісті мәдени органдар тұрақты қолдау көрсетеді. Матена осы мәселеге қатысты наразылығын «Dick is boos» («Дик ашулы») деп аталатын 2014 жылғы теледокументальды фильмде білдірді.

Соңғы өзгерістер

Осыған байланысты голландиялық телеарналар «Wordt Vervolgd» үшін өтемақы төледі, кейде голландиялық комикстердің авторлары туралы, мысалы Питер Понтиак (VPRO, 2003 жылғы 8 қаңтар және Avrotros, 2014 жылғы 1 маусым), Дик Матена (NPO, 2014 жылғы 13 қараша) және Мартин Лодевик (NTR, 2015 жылғы 23 сәуір) туралы ересектерге арналған деректі фильмдер көрсетті. Дегенмен, Жан Марк ван Тол өзінің 2011 жылғы «Beeldverhaal» сериясымен «Wordt Vervolgd» идеясының авторларының телеарнаға арналған түсірілімдері үшін болған бастапқы көзқарасын іске асырды. Ол бұл серияны VPRO қоғамдық телеарнасы үшін, олардың әдеби «VPRO Boeken» сериясының спин-оффы ретінде өндіріп, ұсынды. 2011 жылдың 17 қазанынан 17 желтоқсанына дейін көрсетілген сериал он бес 35 минуттық апталық бөлімнен тұрды, ол Нидерландыдағы комикстер құбылысын, соның ішінде АҚШ және франко-бельгиялық комикстердің оған тигізген сыртқы әсерін екі бөлек бөлімде зерттейді. Бірақ, осы комикстерге қатысты деректі фильмдердің саны Франция мен Бельгияда көрсетілген фильмдер санымен салыстырғанда әлі де аз. 2016 жылдың ақпанында «Uitgeverij Personalia» баспасы «StripGlossy» тоқсандық журналын жарыққа шығарды. Журналдың атынан көрініп тұрғандай, ол голландиялық комикстердің жаңа және ескі таланттарына арналған, жылтыр өмір салты журналы ретінде жасалған, және ондаған жылдардан бері алғаш рет шығарылып, 2008 жылы Колк пен ван Тол білдірген алаңдаушылықты аздап жеңілдетті. Бұл оқиғалар үміт береді, бірақ 2017 жылы голландиялық комикстер әлемінің қайта жандануы туралы айту әлі ерте, себебі Ротердам комикстер мұражайы ашылғаннан кейін бір жыл өтпей, 2017 жылдың 25 шілдесінде банкротқа ұшырады.