2006 жылғы Ресейдің молдавиялық және грузин шараптарына салған тыйыны

Кіріспе

2006 жылғы наурыздың соңында Молдова мен Грузиядан Ресейге шарап әкелуге тыйым салынды, бұл бір жағынан Молдова Республикасы мен Грузия, екінші жағынан Ресей арасында дипломатиялық жанжалға әкелді. Екі елдегі шарап саудасы шарап экспортының 80-90% құрады. Ресейдің бас санитарлық инспекторы Геннадий Онищенко грузин және молдаван шараптарында ауыр металдар мен пестицидтер табылғанын, олардың шарап деп белгіленген жалған алкоголь өнімдері екенін мәлімдеді. Ресейдің тұтынушылар агенттігі Мәскеуде сатылатын грузин шараптарының 21 түрін тексеріп, 85,7%-ы санитарлық талаптарға сәйкес келмейтінін анықтады. Пестицидтер молдаван шараптарының 60%-ында және грузин шараптарының 44%-ында табылды. Бірақ молдавандық тарап ресейліктер ешқандай дәлел ұсынбағанын, ал әлемнің ондаған елдері молдаван шараптарын ешқандай мәселесіз импорттағанын мәлімдеді. Молдова бұл тыйымды экономикалық қысым деп бағалады. Кейін Грузияның жеті шарап зауыты мемлекеттік тексеруден кейін жалған шарап өндіргені анықталып жабылды. 2006 жылдың мамырында Грузияның қорғаныс министрі Ираклий Окруашвили: «Көптеген [грузин] шарап өндірушілер Ресейге жалған шарап экспорттады, себебі Ресей – тіпті қоқыс та сата алатын нарық» деді. Окруашвили Ресейдің грузин шараптарын импорттауға тыйым салуы Тбилиси үшін күтпеген жайт болмағанын айтты. Грузиядағы шарап сатудың 80% Ресейге тиесілі болды, ал тыйым индустрияға ауыр соққы берді. Грузин өндірушілер шараптардың жиі жалған екенін мойындады. Тыйым салуға дейін Грузия үкіметі Грузиядағы бірнеше сынақ зертханаларын жапты, ал бірнеше шарап зауыты өнімдерін құтылуға мәжбүр болды. Мемлекеттік тексеруден кейін Грузияның жеті шарап зауыты жалған шарап өндіргені анықталып жабылды. Батыс баспасөздерінің мәліметінше, Грузияда Ресей нарығына арналған жалған шарап өндіру соңғы он жылдағы үлкен бизнеске айналған. Шарап импортына тыйым салу екі ел арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына орай келді. Бұл айырмашылықтар Грузиядағы Роза революциясы және НАТО/Еуропаға бағытталған қозғалыстар, сондай-ақ Приднестровье мәселесінде Ресей мен Молдованың ұстанымдарының өзгешелігіне байланысты болды. Бір жыл бұрын Ресей Думасы Молдованың Ресейге қарсы саясат ұстанатынын ескеріп, Молдовадан шарап импортына тыйым салуды талап еткен. ЕО сыртқы қатынастар жөніндегі комиссары Бенита Ферреро Вальднер ЕО Молдоваға қарсы «эмбарго» деп атаған жағдайға алаңдап отырғанын, бірақ Ресей Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі болмағандықтан, ЕО ешқандай шара қолдана алмайтынын мәлімдеді. НАТО Парламенттік Ассамблеясының президенті Пьер Леллуш грузин өнімдеріне Ресейдің тыйым салғанына қатты алаңдаушылық білдірді. 2006 жылдың 5-6 мамыр аралығында Ресей үкіметі Грузияның екі танымал бренді – Боржоми және Набеглави минералды суларын импорттауға тыйым салды. Үкімет бұл судың тазалық стандарттарына сай келмейтініне байланысты денсаулыққа қауіп төндіретінін мәлімдеді. Грузия үкіметі бұл шараны шарап эмбаргосының кеңейтілуі және елдің батысқа бағытталған саясаты үшін жазалау мақсатындағы саяси науқанның бір бөлігі деп жауап берді. Грузия президенті Михаил Саакашвили бұл мәлімдемені 1-4 мамыр аралығында Литваның Вильнюс қаласында өткен, сондай-ақ үш Балтық мемлекеттерінің, Польша, Украина, Молдова, Румыния, Болгария президенттері мен АҚШ вице-президенті Ричард Чейни қатысқан ортақ көршілікке арналған конференцияда қайталады. Грузия мен Молдовадағы шараптарға, Боржоми мен Набеглави минералды суларына Ресейден басқа ешбір елде тыйым салынбаған немесе шектеу қойылмаған. Ресейлік сарапшылардың бірі «Боржомиге» Ресей тарапынан тыйым салынғанын сынады. Алкогольге тыйым салу Ресей мен Грузия үкіметі арасындағы шиеленісті күшейтті. 2008 жылғы Оңтүстік Осетия соғысы сол жылдың соңында болды. Соғыстан кейін Грузия бірнеше посткеңестік елдердің блогы – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығынан (ТМД) шықты. 2013 жылы грузин шараптары 50-ден астам елге сатылды, оның ішінде Украина Ресейдің тыйым салғаннан кейін негізгі нарыққа айналды. Бірақ кейіннен Грузияның экспорттық көлемі күрт төмендеп, тыйым салынғанға дейінгі көлемінің үштен бір бөлігіне дейін жетті.

The 2006 Russian import ban of Moldovan and Georgian wines began in late March 2006 and created a diplomatic conflict between the Republic of Moldova and Georgia on the one hand and Russia on the other. Wine trade with Russia was responsible for 80 90% of the total wine exports in both countries. The Chief Sanitary Inspector of Russia Gennadiy Onishchenko claimed that heavy metals and pesticides had been found in Georgian and Moldovan wines and that they were falsified alcoholic products labeled as wines. The Russian Consumer Agency claimed that it had examined 21 sorts of Georgian wine sold in Moscow and concluded that 85.7% did not comply with sanitary requirements. Pesticides were supposedly discovered in 60% samples of Moldovan and 44% samples of Georgian wine. However, the Moldovans claimed that no proof was provided by the Russians and that dozens of countries across the world imported Moldovan wines without any reported problems. Moldova argued that the ban amounted to economic blackmail. Seven Georgian wineries were later closed down after the government revision revealed that they had produced falsified wine. In May 2006, Georgian Defense Minister Irakli Okruashvili stated that "many [Georgian] wine producers exported falsified wine to Russia, because Russia is a market where you can sell even turds". Okruashvili thought that Russia's decision to ban the import of Georgian wines "was not a surprise" for Tbilisi. Russia accounted for 80% of Georgian wine sales, and the ban was a major blow to the industry. Georgian producers swiftly admitted that wines were regularly faked. Prior to the ban, the Georgian government closed down several testing laboratories in Georgia, and several wineries were made to dump their product. Seven Georgian wineries were closed down after the government revision revealed that they had produced falsified wine. Production of falsified wine in Georgia for the rapidly expanding Russian market had been "big business for the last decade" according to the Western press. The ban on wine imports came at a time of worsening relations between the countries. The differences involved the Rose Revolution and pro NATO/pro EU moves in Georgia and a divergence of the Russian and Moldovan positions regarding the future of Transnistria. A year earlier, the Russian Duma had demanded a ban on Moldovan wine imports, because Moldova was considered to pursue anti Russian policies. EU's external relations commissioner Benita Ferrero Waldner stated that the EU was worried about what she called an "embargo" against Moldova, but the EU couldn't take any measures since Russia was not a member of the World Trade Organization. The president of NATO Parliamentary Assembly Pierre Lellouche also said that he was deeply concerned about the Russian ban on Georgian products. From 5 May to 6 May 2006, the Russian government also banned the import of Borjomi (Боржоми, ) and Nabeglavi (Набеглави, ), two popular brands of Georgian mineral water. The government claimed that it was a health hazard since it failed to meet water purity standards. The Georgian government responded by stating that the action was an expansion of the wine embargo and a part of a political campaign to punish the country for pro Western policies, a claim President Mikheil Saakashvili of Georgia reiterated at the Conference on Common Vision for Common Neighborhood held in Vilnius, Lithuania, from May 1 to 4, and attended also by the presidents of the three Baltic states, Poland, Ukraine, Moldova, Romania, Bulgaria and the United States Vice President Richard Cheney. Neither the Georgian or Moldovan wines nor the Borjomi or Nabeglavi mineral waters had been banned nor restricted in any other country besides Russia. One Russian expert has also criticized the Russian ban on "Borjomi". The drink ban appeared to exacerbate tensions between Russia and the Government of Georgia. The 2008 South Ossetia war would occur later that year. Following the conflict, Georgia also withdrew from the Commonwealth of Independent States (CIS), a bloc of several post Soviet countries. In 2013, Georgian wines were sold in over 50 countries, including Ukraine, which became the key market after the Russian ban. However, sales later fell sharply, to about one third of what Georgia exported prior to the ban.

Грузия шараптарының Ресей нарығына қайта оралуы

2013 жылдың басында Мәскеуде Ресей және Грузия үкіметтері мен шарап өндірушілер арасында келіссөздер өтті. Ресей Грузиядағы шамамен 60 шарап өндіру кәсіпорнына инспекторлар жіберуге келісті. Грузия үкіметіндегі сарапшының сөзіне сәйкес, жергілікті шарап өнімдері 2013 жылы Ресей нарығына оралу мүмкіндігіне ие болды, ал ел 2015 жылы шарап өндірісін 50%-ға арттыруды жоспарлап отыр, бұл тыйымнан бұрынғы деңгейге жуықтайды. Дегенмен, Ресейдегі шарап саласының мамандары грузин шараптарына Ресейде сұраныс шектеулі болады деп күтті, олардың нарық үлесі шамамен 1% құрайды, ал тыйым салынғанға дейін 10% болған. Басты себебі – 2006 жылдан бері нарықта бәсекелестік күшейді, көптеген жергілікті, Батыс Еуропалық және Оңтүстік Америкалық шарап брендтері пайда болды, әсіресе орташа баға сегментінде. Тыйым 2013 жылдың соңына қарай күштен шығарылды.