Кіріспе

Англияның графтығы, рәсімді графтық

Солтүстік Йоркшир – Англияның Йоркшир және Хамбер, сондай-ақ Солтүстік-Шығыс аймақтарындағы рәсімді графтық. Ол солтүстікте Дарем графтығымен, шығыста Солтүстік теңізімен, оңтүстік-шығыста Йоркширдің Шығыс аймағымен, оңтүстікте Оңтүстік Йоркширмен, оңтүстік-батыста Батыс Йоркширмен, ал батыста Камбрия және Ланкаширмен шектеседі. Нортэллертон – графтықтың орталығы. Жер аумағы бойынша Англиядағы ең үлкен графтық, оның ауданы 8 654 км² және 2021 жылы халық саны 1 158 816 адамды құрады. Ең ірі елді мекендер – солтүстік-шығыстағы Миддлсбро (148 215) және оңтүстіктегі Йорк қаласы (141 685). Миддлсбро Тиссид қалалық аймағының бөлігі болып табылады, ол Дарем графтығына дейін созылады және 2011 жылы 376 663 адамды қамтыды. Графтықтың қалған бөлігі ауылдық, ал ең ірі қалалар – Харрогейт (75 515) және Скарборо (59 505). Жергілікті басқару үшін графтық төрт бірыңғай әкімшілік аймақтан тұрады: Миддлсбро, Солтүстік Йоркшир, Редкар және Кливленд, Йорк, сондай-ақ бесінші аймақтың – Стоктон-он-Тис бөлігінен. Йорк және Солтүстік Йоркширдің жергілікті билік органдары сол аттас біріктірілген биліктің құрамына кіреді, ал қалған үш аймақтың жергілікті билік органдары Тис аңғарының біріктірілген билігіне кіреді. Бұл графтық тарихи түрде Йоркширдің бір бөлігі болған. Графтықтың орталығында кең жазық орналасқан, солтүстікте Моубрей, ал оңтүстікте Йорк алқабы деп аталады. Солтүстік Йоркширдің таулы аймағы шығыста жатыр, ал оның оңтүстігінде Пикеринг алқабы Говард тауларымен негізгі жазықтан бөлінген. Графтықтың батысында Йоркшир Дойлз орналасқан, бұл Оуз/Ур өзенінің бастауы мен оның көптеген салаларын қамтитын кең таулы аймақ. Олар оңтүстіктегі Хамбер сағасына жеткенге дейін графтықтың көп бөлігін кесіп өтеді. Дойлз аймағында графтықтың ең биік нүктесі – Уорнсайд тауы да орналасқан.

Тарих

Солтүстік Йоркшир 1974 жылғы 1 сәуірде 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңның нәтижесінде құрылды. Ол Солтүстік Йоркширдің көп бөлігін, сондай-ақ Батыс Йоркширдің солтүстік бөліктерін, Йоркширдің солтүстік және шығыс бөліктерін, сонымен қатар бұрынғы Йорк қалалық округінің аумағын қамтыды. Нортхеллертон, Солтүстік Ридингтің бұрынғы округтік қаласы болғандықтан, Солтүстік Йоркширдің округтік қаласы атанды. 1993 жылы округ толығымен Йоркшир және Хамбер аймағының құрамына енді. Бұрынғы Солтүстік Ридингтің бір бөлігі болған кейбір аудандар жиырма екі жыл бойы (1974-1996 жылдар) Кливленд графтығында болды және 1993 жылдан бастап Солтүстік-Шығыс аймағына қосылды. 1996 жылғы 1 сәуірде бұл аудандар (Миддлсбро, Редкар және Кливленд, сондай-ақ Тис өзенінің оңтүстігіндегі Стоктон округі) салтанатты округтің құрамына жеке бірыңғай биліктер ретінде кірді. Бұл аудандар Солтүстік-Шығыс Англия аймағында қалады. Сондай-ақ 1996 жылғы 1 сәуірде Йорк қаласының округтік емес ауданы және округтік емес графтықтың (Хаксби және жақын маңдағы ауылдық жерлер) бөлігі Йорк қаласының бірыңғай билігіне айналды. 2023 жылғы 1 сәуірде округтік емес графтық бірыңғай билікке трансформацияланды. Бұл сегіз кеңесті таратуға және округтік кеңестің өкілеттіктерін аудандық кеңес функцияларын орындауға дейін кеңейтуге мүмкіндік берді. Йорк және Солтүстік Йоркширдің біріккен билігі алғашқы отырысын 2024 жылғы 22 қаңтарда өткізіп, 2024 жылғы 1 ақпанда өкілеттіктерін қабылдады, ал алғашқы мэр 2024 жылғы мамырда сайлануы тиіс.

География

Солтүстік Йоркширдің геологиясы оның ландшафтында жақсы көрінеді. Аймақтың ішінде Солтүстік Йоркширдің құрғақ далалары мен Йоркшир Долиналарының көп бөлігі орналасқан, бұл Англия мен Уэльстегі ұлттық паркілер деп танылған он бір аймақтың екеуі. Солтүстік Йоркширдің құрғақ далалары шығыста, ал Пеннин таулары арасында жатыр. Ең биік нүктесі – Камбрия шекарасындағы Уорнсайд. Аймақтың солтүстік-шығысындағы ерекше төбе – Розберри Топпинг. Солтүстік Йоркширде бірнеше ірі өзендер бар. Тиз өзені ең солтүстікке қарай ағып, төмен ағысында Солтүстік Йоркшир мен Дарем графтығының арасындағы шекараның бөлігін құрайды және Редкар маңындағы Солтүстік теңізіне жеткенше Тиздейл арқылы шығысқа қарай ағады. Йоркшир Долиналары округтың көптеген ірі өзендерінің бастауы болып табылады, оның ішінде Эйр, Лун, Риббл, Свайл, Ур және Уорф өзендері бар. Эйр, Свайл және Уорф өзендері Уре/Уз өзенінің салалары болып табылады, ол Ұлыбританиядағы ең ұзын өзендердің алтыншысы. Өзен Ұлы Оусберн ауылының төменгі жағында Оузе Гиллбекпен кездескенше Уре деп аталады, содан кейін Оузеге айналып, Гуль маңында округтен шығып, Хамбер сағасына құяды. Солтүстік Йоркширдің құрғақ далалары бірнеше өзендердің су жиналатын алабы болып табылады: Ярма мен Инглеби Барвик арасындағы Тизге қарай солтүстікке ағатын Левен; Эск өзені тікелей Уитбиде Солтүстік теңізіне құяды, ал Рай өзені (кейіннен Малтон қаласында Дервентке айналады) оңтүстікке қарай ағып, Гульде Оуз өзеніне қосылады.

Қалалық ауылға көгалданған белдеу

Солтүстік Йоркшир графтығының оңтүстігінде жасыл белдеудің шағын бөлігі орналасқан, ол Солтүстік және Батыс Йоркшир шекаралары бойындағы көршілес Лидс қалалық аймағын қоршап тұрады. Ол шығысқа қарай Хьюби, Киркби Оверблоу және Фоллифут сияқты кішкентай елді мекендерді қамтиды, содан кейін Харрогейт және Кнаресборо қалалары арасындағы кеңістікті жауып, осы қалаларды бөлек ұстауға көмектеседі. Белдеу Йоркшир Дейлс ұлттық паркінің және Ниддердейл AONB-нің оңтүстік жағымен жалғасады. Ол Селби ауданының батыс бөлігіне дейін созылып, Тадкастер және Балнеге жетеді. Белдеу алғаш рет 1950-ші жылдары белгіленген. Йорк қаласының айналасында тәуелсіз белдеу аймағы бар, ол Хаксби және Даннингтон сияқты бірнеше шеткі елді мекендерді қорғауға мүмкіндік береді, және ол да айналасындағы аудандарға дейін созылады.

Климат

Солтүстік Йоркширде Ұлыбританияның көп бөлігі сияқты, қоңыржай мұхиттық климат басым. Аймақ ішінде климаттың айқын айырмашылықтары бар. Жоғарғы Пеннин таулары суарктикалық климатқа жақын, ал Моубрей аңғары дерлік жартылай шөлейтті климатқа ие. Жалпы алғанда, округ шығысқа қарай орналасқандықтан, Ұлыбритания бойынша орташа жауын-шашын мөлшерінен төмен болады. Солтүстік Йоркширдің ішінде Пеннин тауларының жоғарғы бөліктері Англияның ең ылғалды аймақтарының біріне жатса, Моубрей аңғарының ең құрғақ бөліктері Ұлыбританиядағы ең құрғақ жерлердің қатарында. Жазғы температуралар орташадан жоғары, шамамен 22°C. Ең жоғары температура 28°C дейін көтеріледі, ал ыстық толқындар кезінде 30°C-тан да асуы мүмкін. Қысқы температуралар орташадан төмен, орташа ең төменгі температура 1°C. Қар мен тұман аймақтың географиялық орналасуына байланысты болуы мүмкін. Солтүстік Йоркширдің Моор және Пеннин тауларында жылына орташа есеппен 45-75 күн қар жауады. Күн сәулесі жағалау аймағында ең көп, жылына шамамен 1650 сағатқа жетеді. Аймақтың батыс бөлігіне қарай күн сәулесінің мөлшері азаяды, ал Пеннин тауларында жылына 1250 сағат тіркеледі.

Бірлескен органдар

Йорк қаласы кеңесі мен Солтүстік Йоркшир кеңесі 2024 жылдың ақпан айында Йорк және Солтүстік Йоркшир біріккен билігін құрды. Алғашқы тікелей сайланған әкімді сайлау 2024 жылдың мамыр айында өтеді. Солтүстік Йоркшир кеңесі де, біріккен билік те Солтүстік Аллертон қаласындағы округтік әкімшілік ғимаратынан басқарылады. Тиз аңғарының біріккен билігі 2016 жылы бес бірлік әкімшілік ауданымен құрылды: Миддлсбро, Редкар және Кливленд, Солтүстік Йоркширге қарасты екі округ, Стоктон-он-Тис (Англияда бірегей, Солтүстік Йоркшир және Дурхам округі арасында бөлінген), Хартлпул және Дурхам округіне қарасты Дарлингтон округі.

Пандемияның әсері

Ағымдағы жылдары ауданда жұмыссыздық деңгейі дәстүрлі түрде төмен болды, бірақ COVID-19 пандемиясынан туындаған карантиндер мен саяхат шектеулері 2020 жылдың көп бөлігінде және 2021 жылға дейін экономикаға теріс әсер етті. Ұлыбритания үкіметі 2021 жылдың ақпан айының басында "Ұлыбританиядағы бизнеске дағдарыстан өтуіне көмектесу үшін бұрын-соңды болмаған деңгейде қолдау көрсетуді" жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2021 жылдың 1 наурызында жарияланған есепте Солтүстік Йоркширдегі жұмыссыздық деңгейінің "соңғы 5 жылдағы ең жоғары деңгейге жеткені, ал 25 жасқа дейінгілер жиі жұмыс орындарынан айырылған" делінген. Йорк қаласында карантин кезеңінде жұмыссыздық жоғары болды. Йорк пен Солтүстік Йоркширдің жергілікті кәсіпкерлік серіктестігі жүргізген талдау 2020 жылдың тамызында "ең орынды сценарий бойынша Йоркте 13 835 жұмыс орны жоғалып, қаланың жұмыссыздық деңгейі 14,5%-ға жетеді" деген болжам жасады. Кейбір сыншылар бұл мәселенің бір бөлігі "ұзақ мерзімді экономикалық жоспардың есебінен дамыған туризм саласына артық сенім артудан" туындағанын айтты. 2020 жылдың маусым айының ортасындағы есепте пандемияға байланысты шектеулердің салдарынан жұмыссыздық өткен жылмен салыстырғанда 114 пайызға өскені хабарланды. Пандемияға байланысты шектеулер жеңілдетілгеннен кейін ауданда туризмнің өсуі күтілуде. Күтілетін өсімнің бір себебі – вет дәрігер Джеймс Эрриот туралы, табысты кітап сериясына негізделген "All Creatures Great and Small" телесериалының эфирге шығуы; түсірілімдер көбінесе Йоркшир Дейлс ұлттық паркінде жүргізілді. Шоу Ұлыбританияда 2020 жылдың қыркүйегінде, ал АҚШ-та 2021 жылдың басында көрсетілді. Бір дереккөздің мәліметінше, 2020 жылдың қыркүйек айының соңына қарай Йоркширдің веб-сайттарына кіру саны күрт өскен.

Көпірлер

Солтүстік Йоркширде көптеген көпірлер бар, олар Йорк көпірлері сияқты топтастырылған, немесе Тиз төмендігіндегі Тиз өзені үстіндегі көпірлер. Көптегендері автомобильдік көпірлер, теміржол виадуктары немесе жаяу өткелдер; мысалы, Йорктегі Лендал көпірі, Солтберн виадугі және Infinity көпірі. 1911 жылы ашылған Тиз Транспортер көпірі – Тиссидтің символы және әлемде сақталған санаулы транспортер көпірлерінің бірі. Ішкі аймақтарда, 1995 жылы ашылған Тиз бөгеті кешеніне су тасқынынан қорғайтын бөгет, автомобильдік көпір, жаяу өткел және баржа шлюзі кіреді. Уитби маңындағы Ларпул виадугі – қайта жаратылған теміржол виадугі (жаяу өткел), ол 1965 жылы Бичинг кесімдерінен зардап шекті, соның салдарынан байланыс жолы жабылды. Ол 1885 жылы ашылып, 1965 жылы жабылды, содан кейін қайта жаратылып, 2000 жылы қайта ашылды.

Темір жол

Шығыс жағалаудың негізгі желісі (ECML) округті екіге бөліп өтеді, сондай-ақ тоқтау пунктері бар. Аймақтағы жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын компаниялар: Лондонның солтүстік-шығыс темір жолы (LNER), Northern Rail, TransPennine Express және Grand Central. LNER және Grand Central ECML, Leeds Branch Line және Northallerton–Eaglescliffe Line желілерінде астанаға қызмет көрсетеді. LNER Йорк, Норталлертон және одан әрі Дарем графтығына немесе Тис аңғары желісіне дейін тоқтайды. Оператор округке дейін Лидс бағытына бұрылып, сондай-ақ Grand Central Йорк, Норталлертон және Эйглслиффте тоқтайды, содан кейін Дарем графтығындағы Дарем жағалау желісіне қарай жол жүзеге асырады. Northern округтегі қалған желілерді, оның ішінде Харрогейт желісі, Эйрдейл желісі және Йорк және Селби желілеріндегі жолаушылар қызметін қамтамасыз етеді, олардың алғашқы екеуі Metro билеттік аймағына кіреді. Northern бағытымен жұмыс істейтін қалған тармақ желілері: Скарбородан Халлға дейінгі Йоркшир жағалау желісі, арқылы Йорк-Скарборо желісі, Селби арқылы Халл-Йорк желісі, Миддлсбро арқылы Тиз аңғары желісі және Миддлсбродан Эск аңғары желісі. Соңғысы, бірақ әрине, ең маңыздысы – Сеттл-Карлайл желісі округтің батысынан өтеді, қызметтерді қайта Northern жүзеге асырады. Аудан 1960 жылдардағы Бичингтің қысқартуларынан қатты зардап шекті. , , , , және Уэнслидейл сияқты елді мекендер жолаушылар қызметін жоғалтты. Жабылып қалған маңызды желілер: Скарборо және Уитби темір жолы, Малтон және Дриффилд темір жолы және Рипон арқылы Норталлертон мен Харрогейт арасындағы екінші негізгі желі. Солтүстік Йоркширдегі мұралық темір жолдарға: 1973 жылы ашылған Солтүстік Йоркшир Моорс темір жолы; Йорк маңындағы Дервент аңғарының жеңіл темір жолы; және Эмбсей мен Болтон Аббидің бу темір жолы кіреді. 2003 жылы жұмысын бастаған Wensleydale темір жолы бұрынғы тек жүк тасымалына арналған желі бойымен қызмет көрсетеді. Орта мерзімді мақсат – Network Rail-мен келісімге қол жеткізілгеннен кейін ECML-дегі Норталлертон станциясына дейін қызмет көрсету. Ұзақ мерзімді перспективада мақсат – Settle Carlisle желісіне дейін батысқа қарай толық желіні қайта жаңарту. Йорк темір жол станциясы округтегі ең ірі станция болып табылады, онда 11 платформа бар және өзі де танымал туристік орын. Станция Ұлттық теміржол мұражайына тікелей іргелес орналасқан.

Ауа

Округтің өзінде ірі әуежайлар жоқ, бірақ жақын орналасқан әуежайлардың қатарында Тизсайд халықаралық (Дарлингтон), Ньюкасл және Лидс Брэдфорд әуежайлары бар.

Университеттер

Тизсайд университетінің бас кампусы Миддлсбродада орналасқан, ал Йорк қаласында Йорк университетінің және Йорк Сент-Джон университетінің бас кампустары бар. Сонымен қатар, округте екі қосымша кампус табар: CU Scarborough, Ковентри университетінің кампусы, және Торнаби-он-Тис қаласындағы Дархам университетінің Королева кампусы.

Жаңалықтар мен БАҚ

Аудан төрт негізгі хабар тарату мұнарасы арқылы жер үсті теледидар сигналын қабылдайды. Bilsdale Mast мұнарасы округтің солтүстігінде, округтегі Хелмсли маңынан хабар таратады; BBC Солтүстік-Шығыс және Камбрия, ITV Tyne Tees және BBC Radio Tees арналарын қамтамасыз етеді. Emley Moor Mast мұнарасы округтің оңтүстігінде, Сельби мен Рипон немесе Нортхеллертон мен Тирск арасында, Батыс Йоркширден хабар таратады. Oliver's Mount Mast мұнарасы Скарборо және Файли қалаларын, BBC Yorkshire, ITV Yorkshire және BBC Radio York арналарын қамтиды. Сеттл және округтің қиыр батысы Ланкаширдегі Winter Hill Mast мұнарасынан BBC Radio Lancashire, BBC North West және ITV Granada арналары арқылы қызмет алады.

Крикет

Йоркшир графтығының крикет клубы Солтүстік Марино Роудта, Скарборо қаласында бірнеше ойын өткізеді, сондай-ақ Ричмондта 2-ші XI командасының ойындары да болады. Rock It Ball атты допты ойын осы графтықта дамыған.

Жарыс

Солтүстік Йоркширде Кэттерик Бридж, Редкар, Рипон, Тирск және Йорк сияқты бірнеше жарыс жолдары бар. Сонымен қатар, Крофт трассасы – бір автокөлік жарысы трассасы; бұл трассада Британдық Туринг Кар Чемпионаты, Британдық Супербайк және Пикап Трак Расинг жарыс серияларының жарыстары өткізіледі, ал Оливер Маунтта (Скарборо) бір мотоцикл жарысы трассасы орналасқан.