Кіріспе

Уэтерби – Лидс қаласындағы Батыс Йоркшир, Англиядағы сауда қаласы және азаматтық приход. Ол Батыс Йоркшир графтығының Солтүстік Йоркширмен шекарасына жақын орналасқан, Лидс қаласының орталығынан шамамен 19 км (12 миль), Йорктан 19 км (12 миль) және Харрогейттен 13 км (8 миль) қашықтықта жатыр. Қала Уорф өзенінің жағасында орналасқан және ғасырлар бойы Лондон мен Эдинбург арасындағы Ұлы Солтүстік жолындағы маңызды өтпелі пункт және аялдама болып келген. Уорф өзені арқылы салынған Уэтерби көпірі – қорғалатын ежелгі ескерткіш және II санаттағы архитектуралық құрылыс. Ескі Ұлы Солтүстік жолының бағыты қаладан өтеді, оның жол бойында орналасқандығының және Шотландиядан Лондонға мал айдау жолы болғандығының нәтижесінде, Уэтербиде көптеген саяхатшыларға арналған қонақ үйлер ашылған, олар бүгінге дейін қолданылып келеді. Қала Лидс қалалық кеңесінің Уэтерби бөлігінде және Элмет пен Ротвелл сайлау округінде орналасқан. 2018 жылы «Санди Таймс» газетінің Солтүстік Англиядағы өмір сүруге ең жақсы орындар туралы баяндамасында тізімделген.

Этимология

Уэзерби алғаш рет 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында Уедреби деп тіркелген. Атауының шығу тегі көне норвег тіліндегі veðr ("қасқырланған қошқар", жекеше жайының иелік түрі veðrar) және bý ("шаруашылық, ауыл") сөздерімен байланысты. Осылайша, бұл атау бұрын "қошқардың шаруашылығы" деген мағынаны білдірген.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Уэзерби Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Клоро Вапентактың (Споффорт приходының бір бөлігі ретінде) құрамына кірген. 12-13 ғасырларда Темплер орденіне, кейін Госпитальерлер орденіне Йоркширде жерлер мен мүліктер берілді. 1217 жылы Рибстон Паркінде жергілікті прецептория құрылды. 1240 жылы Генрих III патшаның жарғысымен Темплер рыцарларына Ветэрбиде (сол кезде Верреби деп аталған) бейсенбі күндері базар өткізу құқығы берілді, сондай-ақ әулие Яков апостол күніне арналған үш күндік жылдық жәрмеңкеге рұқсат берілді. 1318-1319 жылдары Солтүстік Англия шотландтардың көптеген шабуылдарына ұшырады. Баннокберн шайқасынан кейін Уэзерби өртеліп, көптеген адамдар тұтқындалды және қаза болды. Жолдың кіреберісіндегі көк тақтаға сәйкес, Скотт-Лейн 1318 жылы шотланд шабуылшыларының немесе 18 ғасырда Уэзербиді су беру орны ретінде пайдаланған малшылардың құрметіне аталған болуы мүмкін. 1644 жылы Англия азаматтық соғысы кезінде, Тадкастерге және Марстон Мурға аттанмас бұрын, парламентшілер екі күн Уэзербиде болды және шотландтармен күш біріктірді. Кочинг дәуірінің өркендеу кезеңінде Уэзербиде қырыққа дейін мейрамхана мен сырахана болды. 1786 жылы Уэзербиге алғашқы пошта вагоны келді.

Демография

Ұлыбританияның 2001 жылғы халық санағына сәйкес, Уэзербидің халқы 11 155 адамды, ал кеңейтілген Уэзерби округінің халқы 26 473 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағы кезінде қала халқы 10 772 адамға дейін азайды. Сол кезде бастап, қаланың жер көлемі едәуір өсті. Миклтвейттегі бір жобада 150 жаңа үй салынды, содан кейін тағы 20 үй қосылды, бұрынғы Motorworld, La Locanda мейрамханасы, Deighton Road автогаражы, Fields Works және мал базарында пәтерлер пайда болды. 2010 жылдардың соңында екі ірі жасыл алаңдағы тұрғын үйлерді салу жобасы басталды; біреуі Сэндбек ауданында, екіншісі Споффорт Хилл ауданында.

Экономика

Уорфдейл сыра қайнату зауыты соғыстар аралық кезеңде Окслидің минералды су фабрикасына айналды.

Қазіргі күн

Goldenfry, бастапқыда балық пен чипстер дүкені ретінде ашылған, бірақ қазір басқа өнімдерді де, соның ішінде Ұлыбританияның барлық супермаркеттері үшін өз бренді соусын шығарады, Sandbeck Way-де орналасқан. Inspirepac компаниясының Sandbeck Lane-де зауыты бар. ICC Group – 1998 жылы құрылған, көпұлтты Ұлыбританиялық IT-реселлері мен қызмет провайдері. ICC-нің бас кеңсесі Sandbeck Lane-де орналасқан. FTSE100 индексінің 10%-дан астам компанияларын қолдайды және HP/IBM және Dell өнімдерімен, сондай-ақ IT қызметтерін ұсынады. Farnell өзінің алғашқы зауытын 1956 жылы York Road индустриалды аймағында ашып, бұрынғы W. D. Nissen қаптамаларын жалға алды. 1963 жылы жаңа ғимарат қажет болды және Sandbeck индустриалды аймағына көшірілді. Сот-медициналық қызметтің Уэзербидегі зертханасы Sandbeck Way-де орналасқан еді. 2012 жылы жабылып, сөгілді, қазір сол жерде жаңа тұрғын үйлер салынған. HM Prison Wetherby York Road-та орналасқан. Horsefair орталығында Morrisons супермаркеті, Boots the Chemist, Superdrug, Card Factory және басқа да дүкендер бар. Ол 1970 жылдары салынған. 2002-2005 жылдары қайта жаңартылды, сол кезде Morrisons орталықты толығымен сатып алып, ескі Co-op дүкенін бұзып, 2003 жылы ашылған жаңа дүкен салдырды. Kwiksave жабылып, төртінші супермаркет – Sainsbury's болып қайта ашылды, ол Co-op, Marks & Spencer және ең ірісі – Morrisons супермаркеттерімен бәсекелеседі. 2017 жылы Sandbeck Lane-де Aldi дүкені ашылды. 2001 жылы мал базары жабылып, сөгілгеннен кейін, сол жерге Marks & Spencer азық-түлік дүкені салынды, оның үстінде пәтерлер орналасқан. 2008 жылдың тамызында MOTO компаниясы басқаратын Wetherby сервистік станциясы B1224 және A1(M) қиылысында ашылды. 2008 жылдың 1 қазанында Hallfield Lane-дегі денсаулық сақтау орталығын Элметтен парламент депутаты Колин Бургон ашты. Ол 2008 жылдың мамырында аяқталды және 2008 жылдың маусымынан бастап қызметтер көрсетіле бастады. Орталықта түрлі қызметтер бар, олардың ішінде: подология, физиотерапия және балалар клиникасы.

Көлік

1959 жылдан бері көптеген жылдар бойы қаланың айналма жолы Форте тобының Постхаус қонақ үйі жанындағы дөңгелек жолдан басталды. 1988 жылдың шілдесіне дейін A1 жолы 11,5 миллион фунт стерлинг сомасында ауыстырылды. 2004 жылдың 18 желтоқсанында айналма жолдың солтүстік бөлігі, 2003 жылдың тамызында басталған құрылыс жұмыстарынан кейін, Кирк Дейтонды айналып өтіп, A1(M) жолының жаңа бөлігіне ауыстырылды. Брамхэм мен Уэзерби арасындағы учаскені жаңарту 2007 жылдың шілдесінде басталды және 2009 жылы аяқталуы жоспарланған. A1 жолын жаңартуға Уэзерби Солтүстік түйісінде Wetherby Services сервистік бекетін салу кірді. Уэзербидегі A1(M) жолын жаңарту – автокөлік жолы стандартына біртіндеп жетілдірудің 50 жылдық тарихынан кейінгі соңғы даму болды. Жаңа жол қалаға кіретін және қаладан шығатын барлық бағыттарды A1(M) автожолымен байланыстырады. Базар алаңындағы Уэзерби автобус станциясы 1995 жылы қайта жаңартылды. 2007 жылы Базар алаңының жартылай жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдырылуынан кейін автобус станциясының сыйымдылығы төмендеді. Қызметтерді National Express автобус компаниясы, First West Yorkshire автобустары Roundhay арқылы Лидс қаласына, Harrogate Bus Company компаниясы Boston Spa және Seacroft арқылы Лидс қаласына, Spofforth арқылы Harrogate қаласына, Connexions автобустары Tockwith арқылы Harrogate және Йорк қалаларына, Eddie Brown компаниясы Bickerton қаласына, Arriva автобустары Garforth арқылы Wakefield қаласына, ал Sandla Transport компаниясы Knaresborough, Tadcaster және Otley қалаларына жүзеге асырады. Күнделікті жолаушылар ағыны 1634 адамды құрайды деп есептеледі. Уэзербиде Лидс, Харрогейт және Черч Фентон қалаларына қызмет көрсететін екі теміржол станциясы болды – Cross Gates–Wetherby және Harrogate–Church Fenton желілері бойынша. Бұл қызметтер 1964 жылдың 6 қаңтарында тоқтатылды, нәтижесінде Wetherby (Linton Road) және Wetherby (York Road) теміржол станциялары жабылды (Wetherby (York Road) станциясы 1902 жылы жолаушылар тасымалы үшін, ал 1964 жылы жүк тасымалы үшін жабылды). Бұл екі станция да Бичинг балтасы аясында жабылды. Ең жақын теміржол станциялары – Панал және Каттал станциялары. Ең жақын әуежай – Йедон қаласындағы Лидс Брэдфорд халықаралық әуежайы.

Білім

Ветэрбиде төрт бастауыш мектеп және бір гимназия, Ветэрби гимназиясы (бұрынғы Ветэрби орта заманауи мектебі) бар. Кроссли көшесіндегі бастауыш мектеп, Дейтон Гейтс бастауыш мектебі, Сент-Джозеф бастауыш мектебі және Сент-Джеймс C of E мектебі бар. Бостон Спа қаласында орналасқан, Ветэрбиге қызмет ететін тағы бір гимназия бар. Ветэрбидегі жергілікті колледж – Лидс қалалық колледжі.

Спорт

Қалада бірнеше спорттық клубтар бар: Уэзерби Атлетик АФК, Уэзерби Буллдогс РЛФК және Уэзерби РУФК, барлығы жоғары деңгейдегі әуесқойлар лигасына қатысады. Уэзерби Атлетик Батыс Йоркшир лигасында ойнайды. Клуб 1949 жылы құрылды, алдыңғы клуб Уэзерби Юнайтед ойыншылардың жетіспеуінен тарап кеткен соң пайда болды. Клубтың ойын алаңы Уэзерби Буллдогс РЛФК клубымен бірге Ингстегі жаңадан жөнделген жерде орналасқан. Үш рет Англия чемпионы атанған Лидс Юнайтедтің жаттығу базасы Уэзербидің шетінде орналасқан. Уэзерби Буллдогс регби лигасының командасы Уэзерби Атлетикпен бірге Ингсте ойнайды. Клуб Пеннин лигасының төртінші дивизионында ойнайды. Клуб 1983 жылы құрылды. 1997/98 маусымында Уэзерби бірде-бір ойынды ұтылмастан лига жеңімпазы атанды және Федерстон Роверстің Пост Офис Роуд алаңында өткен финалда «Ақ раушан» кубогын жеңіп алды. 1999 жылы клуб Йоркшир лигасының бірінші дивизионына көшті. Қаланың регби клубы Гранж Паркте Кирк Дейтон Рейнджерс жасөспірімдер футбол клубымен және қаланың крикет және боулинг клубтарымен бірге ойнайды, клубта өз клубы мен жарықтандырылған алаңдары бар. Уэзерби Крикет клубы Гранж Паркте ойнайды (Оңтүстік Уэзерби A1(M)/A661 қиылысына жақын). Олар Уэзерби лигасында және Уиксли кешкі лигасында ойнайды, құрамында U9-дан U17-ге дейінгі екі жас және ересек командасы бар. Уэзерби боулинг клубы 1986 жылы Гранж Парк спорт орталығында крикет клубы мен регби клубы арасында құрылды. Клубта тәжді және жалпақ жасыл алаңдар бар, сондай-ақ жарықтандырылған шағын лигада қатысады. Клубтың алты тәжді жасыл командасы (Харрогейт және Тадкастер лигаларында ойнайды) және үш жалпақ жасыл командасы бар. 2004 жылдың қазанында құрылған Уэзерби жүгірушілер клубы Уэзерби спорт қауымдастығында орналасқан, мүшелері 160-тан астам. Жасөспірімдер бөлімі Батыс Йоркширдің жеңіл атлетика және кросс-кантри лигаларында жарысады. Олар аймақ бойынша Харрогейт жол лигасы, Йоркшир Дейлс жарыс сериясы, Батыс Йоркшир кросс-кантри лигасы және кросс-кантри, таулы, жол жарыстары мен марафондарға қатысады. Клуб қыркүйек айының екінші жексенбісінде Уэзерби ат шабуында Уэзерби 10 км жүгіруін ұйымдастырады. Уэзерби гольф клубында 18 шұңқырлы гольф алаңы бар, ол Уэзерби Ингс бойындағы 9 шұңқырдан тұратын екі айналымда салынған, бұл жерде 100 жыл бұрын тік жарға қатысты жарыстар негізгі спорттық шара болып өткізілген. Алаңның ұзындығы шамамен 6700 ярд, бес түрлі тиісті орны бар. Уэзерби Кастлегарт теннис клубы 1904 жылдан бері қалада жұмыс істеп келеді. Лидстен Скарбороға дейінгі ұзақ қашықтықты жолмен жүруге арналған The White Rose Way қаладан өтеді. Уэзерби ат шабуы бастапқыда Ингсте орналасқан, кейін Йорк Роудқа көшірілді. Трасса оң жаққа бұрылатын сопақша пішіндес. Ат шабу трассасында үш трибуна бар, біреуі 1930 жылдары футбол стадионы стилінде салынған, екіншісі 1970 жылдары салынған екі қабатты орындықтармен жабдықталған, ал жаңа Миллениум трибунасы 1999 жылы ашылды, онда жаңа корпоративтік мүмкіндіктер бар. Уэзерби ат шабуы - Ұлы Йоркшир велосипед шарасының басталу орны, маусым айында Филиге жыл сайынғы 70 мильдік (113 км) саяхат ұйымдастырылады, ол 1984 жылдан бері қайырымдылыққа шамамен 2 миллион фунт стерлинг жинады.

Қылмыс пен құқық қорғау

Батыс Йоркшир полициясының ең жақын полиция бөлімі Бостон жолында.

Дін

Ветэрбиде бес шіркеу бар. Басты шіркеу Сент-Джеймске арналған, ал оның филиалы Church on the Corner Hallfield Lane көшесіндегі ескі зират қапшығында жиналады. Банк көшесінде методист шіркеуі, баптист шіркеуі және Құтқару Армиясының қауымдық шіркеуі орналасқан. Сент-Джозеф Рим-католик шіркеуінің ғимараты 1986 жылы ашылып, 1987 жылы архитектура саласындағы Лидс сыйлығына ие болды. Бардси және Сиклингхолл қалаларындағы екі кішкентай католик шіркеуі Ветэрби шіркеуіне қарасты, және олардың өз пасторлары жоқ. Баптист шіркеуі бастапқыда Англикан шіркеуі болып, Барлифилдс шіркеуі деп аталған. 2009 жылдың басында ол Ұлыбритания Баптисттер Одағының құрамына кірді. Алғашқыда ол Барлифилдс орталығында жиналған, бірақ 2009 жылдың қыркүйегінде Дейтон Гейтс мектебіне көшті.

Мәдениет және БАҚ

1989 жылы "Wetherby in Bloom" комитеті құрылды және қайырымдылық статусына ие болды. Қала 1999 жылы Entente Florale алтын сыйлығын және 2005 жылы International Communities in Bloom сыйлығын жеңіп алды. Ол 1998, 2002 және 2010 жылдары RHS Britain in Bloom бәйгесінде жетістікке жетті, сондай-ақ соңғы 15 жылда көптеген аймақтық алтын наградаларды иеленді. Жыл сайынғы Уэзерби өнер фестивалі Лидс қалалық кеңесі және Уэзерби қалалық кеңесінің демеушілігімен өткізіледі. Ол жергілікті топтарға өнер көрсетуге мүмкіндік жасайды және басқа орындаушылар мен өнер түрлерін тарту арқылы өнерді насихаттайды. Жергілікті газет – "Уэзерби Ньюс", ал "Лайфстайл" журналы – "Экселл" журналы. Жергілікті радиостанциялар – BBC Radio Leeds, Heart Yorkshire, Greatest Hits Radio Yorkshire, Capital Yorkshire және Tempo FM – Уэзербидің 100% еріктілермен басқарылатын қоғамдық радиостанциясы, студиялары Вестгейттегі ескі кеңес кеңселерiнде орналасқан. Жергілікті жаңалықтар мен телеарналар BBC Yorkshire және ITV Yorkshire Emley Moor TV таратушысы арқылы ұсынылады. Wetherby Film Theatre – Какстон көшесіндегі тәуелсіз меншік, дәстүрлі бір экранды кинотеатр, ол 1915 жылы кинотеатр ретінде ашылғанмен, кейбір уақыт бойы бинго және әлеуметтік клуб ретінде пайдаланылып, 1994 жылы қайта кинотеатр ретінде ашылды.

Тұрғын үй

1914 жылы Уэзербидегі 100 тұрғын үй тұруға жарамсыз деп танылды. Бұл және 1909 жылғы Тұрғын үй және қала құрылысы заңына сәйкес жасалған бұрынғы есептер көптеген «виллалар» салынуына әкелді. Парк Вилласы, Йорк Плейс, Гровенор Террасасы және Сандрингем Террасасы сияқты осы виллалардың көптеген сақталған мысалдары бар. Үй иелері оларды жалға беруде қиындыққа тап болды, себебі жалдағы ақысы тым жоғары болды, көптеген үйлер жылдар бойы бос тұрды. Бұл қаланың Бишопгейт аймағының бұзылуына да себеп болды. 1910 жылы шіркеу кеңесі тұрмыс деңгейін жақсарту және қылмысты азайту мақсатында көшелерді жарықтандыру бағдарламасын бастады. Бірақ, соғыстан кейінгі жылдары ғана Уэзербиде ірі тұрғын үйлер пайда бола бастады. 1940 жылдардан 1980 жылдарға дейін көптеген ірі үйлер бастапқыда жобаланып салынды. Жергілікті билік де, жеке сектор да Уэзербидегі үлкен үйге деген сұранысты қанағаттандыру үшін көптеген үйлер салды. Норман Эштонның «Эштонс» компаниясы Уэзербидегі тұрғын үйлердің көп бөлігіне, әсіресе Эйнсти, Холл Орчардс және Темплер Гарденс аймақтарында жауапты болды. Қаладағы тұрғын үйлердің көпшілігі осы жылдары салынған. Уэзербиде су жағалауындағы пентхаустар, кеңестік пәтерлер мен мезонеттер, үлкен жеке үйлер, кішкентай террасалар және ең көп кездесетін үш бөлмелі ХХ ғасырдың жартылай жеке үйлері сияқты тұрғын үйлердің алуан түрлері бар.

Қоғамдық үйлер

Уэзербидің алтын ғасырында қала орталығында он жеті паб болған. Қазір олардың тек он бірі ғана қалды, оның ішінде он әлі де ашық. Қаланың ең көне сақталған пабы – «Брансуик қонақ үйі» 2003 жылы жабылып, Харрис бары ретінде қайта ашылды, ал 2012 жылы «Энтерпрайз Иннс» компаниясы жөндеуден өткізгеннен кейін «Брансуик» деп қайта аталды. «Үш аяқ» пабы 2007 жылы жабылып, «bar Thr3» (Уэзербидегі алғашқы темекі тартпайтын паб) атанды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Ангел» пабы жақын маңдағы лагерьлерден неміс және итальяндық тұтқындарға қызмет көрсетті және қаладағы жалғыз паб болғандықтан, қандай да бір дауға себеп болды. «Ангел» 1910 жылы сатылып, «Сант-Анджело» итальяндық мейрамханасы мен балмұздақ дүкені болып қайта ашылды. Паб бірінші қабатта қайта жаңартылып, қаладағы ең танымал демалыс күндерінің біріне айналды. «Уэзерби Спорт Ассоциациясы» (WSA) 1999 жылы құрылды, бұл «Уэзерби Булдогс» және «Уэзерби Атлетик» командаларының бастамасы болды. Олар көп жылдар бойы өзен жағасындағы бетон бункерлерде ойнап, жергілікті пабтарда жиналатындықтан, өздеріне тиесілі «үй» қажеттігін сезінді. Соның нәтижесінде Лотерея/FA қаржыландырған Лодж-Лейн ғимараты салынды, ол бүгінде жергілікті қоғамдық орталық ретінде кеңінен қолданылуда. WSA – тіркелген қайырымдылық ұйымы, ол қаржылай қиындыққа тап болған Уэзербидегі спорттық клубтар мен қоғамдарға қоғамдық орталық ұсынады. WSA жылдар бойы дамып, «Уэзерби Булдогс» және «Уэзерби Атлетик» командаларымен қатар, қазір «Уэзерби Жүгірушілері», «Уэзерби Дөңгелекшілері», «Уэзерби Петанк», Әскери көліктер қоғамының жергілікті филиалы, «Уэзерби және аудандық балық аулау клубы», Пилатес, Зумба, «Уэзерби Парк Жүгіру», «Дімхана асыл тастары» және тағы да көптеген клубтарға үй иесі болып табылады. Гранж Паркте де осындай клуб бар, ол қаланың регби одағы, крикет және боулинг клубтарының мүшелеріне, сондай-ақ оның комитеті мен қауымдастығының мүшелеріне қызмет көрсетеді. Қаланың басты жұмысшылар клубы – «Уэзерби және аудандық әлеуметтік клубы» 70-ші жылдардың басында бұрынғы депутат Остин Митчелл ашқан Сэндбек өнеркәсіптік аймағында орналасқан. 2002 жылы ол өртеніп кетті. Жаңа клуб бұрынғы орнында қайта салынды. 2018 жылы әлеуметтік клуб жабылып, жаңа иелерімен «The Wetherby» атты паб және қоғамдық кеңістік ретінде қайта ашылды. 2020 жылғы COVID пандемиясы кезінде жабылып, 2021 жылға дейін жабық күйінде қалды. 2017 жылы сыра жасау Уэзербиге оралды, өйткені «Уэзерби сыра компаниясы» Йорк Роуд өнеркәсіптік аймағында ашылды. Сыра зауытының бары бейсенбіден жексенбіге дейін жұмыс істейді.