Кіріспе

Норвегиялық жүзуші Александр Дейл Оен (; 21 мамыр 1985 – 30 сәуір 2012) – норвегиялық жүзуші. Ол Vestkantsvømmerne (1995–2010) және Bærumsvømmerne (2011–2012) клубтарында өнер көрсеткен. Дейл Оеннің 2008 жылғы Еуропа чемпионатындағы алтын медалі оны ірі халықаралық ұзақ қашықтықтағы чемпионатта медаль жеңген алғашқы норвегиялық ер адам етті. Дейл Оен халықаралық аренада 2005 жылы танымал болды, Су спорты түрлерінің әлем чемпионатында 100 метрлік қашықтықта жүзуде жетінші орын алды. Сол жылдың желтоқсан айында өткен Еуропа чемпионатында 100 метрлік қашықтықты 59,05 секундта жүзіп, төртінші орынға ие болды және жаңа скандинавиялық рекорд орнатты. Ол бұл қашықтықты 1 минуттан кем уақытта жүзіп өткен алғашқы норвегиялық болды. Екі айдан кейін Норвегияның қысқа қашықтықтағы чемпионатында ол бұл көрсеткішті 58,81 секундқа жеткізіп, сол жылғы әлемдік көрсеткішті жаңартты. 2012 жылдың 30 сәуірінде шамамен сағат 19:50-де Дейл Оен қонақүйінің ванна бөлмесінде есінен танып қалды, себебі оның жасы мен физикалық жағдайына қарамастан сирек кездесетін созылмалы, анықталмаған жүрек ишемиялық ауруынан зардап шеккен. Оны командаластарының бірі ванна бөлмесінен тапты және Дейл Оен Флагстафф медициналық орталығына жеткізілгенге дейін оған жансақтау шаралары көрсетілді. Сағат 21:00-де ол қайтыс болды. Дейл Оен қайтыс болған кезде Аризона штатындағы Флагстафф қаласында Норвегияның жүзу командасымен бірге жаттығу лагерінде болған.

Жарыстар

2006 жылы Шанхайда өткен FINA қысқа судан жүзу чемпионатында Дейл Оен Олег Лисогор мен Брентон Рикардтан кейін 100 метрге көксірекпен жүзуде қола медальді жеңіп алды, осылайша жүзуден әлем чемпионатында медальді жеңген алғашқы норвегиялық ер адам атанды. Төрт айдан соң ол 2006 жылғы Еуропа жүзу чемпионатында сәттілікке жетіп, 100 метрге көксірекпен жүзуде күміс медальді жеңіп алды және 1:00.63 нәтижесімен жаңа скандинавия рекордын орнатты. Дейл Оен өзінің алғашқы қысқа судан жүзу медалін 2006 жылы Хельсинкиде өткен қысқа судан жүзу Еуропа чемпионатында жеңіп алды, 100 метрге көксірекпен жүзуде екі украиналықтан кейін қола медальді алып, 58.70 уақытымен жеке рекордын жаңартты. 2007 жылғы әлем чемпионатында Дейл Оен іріктеу кезеңінде екінші орын алды (1:00.34 нәтижесімен тағы бір скандинавия рекордын орнатты) және жартылай финалда үшінші орын алды, бірақ финалда 1:01-ден асып кетті. Дейл Оен 2007 жылғы қысқа судан жүзу Еуропа чемпионатында да жартылай финалда финалдан жақсы нәтиже көрсетуді қайталады. Жартылай финалда 58.60 нәтижесін көрсетіп, жеке рекордын жаңартқан және екінші жылдам уақытты тіркеген Дейл Оен финалда 58.81 уақытымен бесінші орынға ие болды, алтын медаль иесінен 0.24 секунд қалып қойды. Алайда, Дейл Оен 2008 жылғы Еуропа чемпионатында үстемдік танытып, іріктеу кезеңінде 1:00.11 уақытын көрсетті, сондай-ақ іріктеу және жартылай финалда ең жылдам жүзіп, финалда 59.76 уақытын көрсетіп, Еуропа рекордын жаңартты және Хью Дубосктан 0.02 секундқа озып алтын медальді жеңіп алды. 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Дейл Оен Норвегияның жүзуден алғашқы Олимпиада медалін жеңіп алды, 100 метрге көксірекпен жүзу финалында екінші орынға ие болды. 2011 жылы Шанхайда өткен әлем чемпионатында Дейл Оен 100 метрге көксірекпен жүзуде 58.71 уақытымен алтын медальді жеңіп алды, Фабио Скоццолиден 0.71 секундқа озып кетті. Бұл Норвегияның жүзуден әлем чемпионатында жеңіп алған алғашқы алтын медалі болды.

Өлім

2012 жылдың 30 сәуірінде Дейл Оен Аризона штатының Флагстафф қаласындағы жаттығу лагерінде душ қабылдау кезінде құлап түсті. Оның командаластары оның ұзақ уақыт душта болғанын ойлап, есікті қағып, жарықты қосып-өшірген, бірақ жауап болмады. Содан кейін олар есікті бұзып, жедел жәрдем келгенге дейін жансақтау шараларын жасады. Дейл Оен ауруханаға жеткізілді, бірақ 26 жасында қайтыс болды. Алғашқы сараптама нәтижесі белгісіз болды, бірақ екінші сараптама көрсеткендей, Дейл Оен ауыр атеросклероздық жүрек тамырлары ауруынан зардап шеккен. Оның жүрек бұлшық етін қамтитын үш негізгі жүрек тамырының 90%-ға дейін атеросклероздық плактармен бітелгені, сондай-ақ жүрегінің үлкейгені және миокард инфаркті салдарынан қайтыс болғаны анықталды. Сараптама сонымен қатар оның өлімінен бірнеше ай бұрын бірнеше ұсақ жүрек шабуылдары болғанын көрсетті, бірақ олар дер кезінде анықталмаған. Ол қолға, иыққа, бетке және кеудеге таралатын ауырсынуды сезінген, бірақ бұл иық жарақатымен және нерв қысылуымен байланыстырылды. Дейл Оенде жүрек ауруына қатысты жалғыз қауіп факторы – «холестерин деңгейінің сәл жоғарылауы» және оның әкесінің 42 жасында белгісіз себеппен күрт қайтыс болғаны еді. Оның өлімі көптеген адамға 17 жыл бұрын 28 жасында жүрек тамырлары ауруынан қайтыс болған Сергей Гринковтың өлімін еске салды. Оның жаназасы 2012 жылдың 11 мамырында Норвегияның Ойгарден қаласында өтті.

Құрмет

2012 жылғы 2 тамызда венгр жүзушісі Даниель Гюрта, Лондонда өткен 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ерлер арасында 200 метрге кеудемен жүзуде жеңіс одісін жеңген, Доль Оеннің отбасына олардың достығын құрметтеу мақсатында алтын медалінің көшірмесін сыйға берді. Оңтүстік Африкалық Камерон ван дер Бург, ерлер арасында 100 метрге кеудемен жүзуде жеңіске жетіп, әлемдік рекордты жаңартқан, бұл жүзуді Доль Оенге арнады, себебі Доль Оен оның жақын досы және басты қарсыласы болған. Берген қаласындағы жаңа мемлекеттік бассейн оның құрметіне Александр Дейл Оен Арена (ADO Arena) деп аталды. Басқалармен қатар, Норвегия премьер-министрі Эрна Солберг 2014 жылы ADO Arena ашылуында сөз сөйлеп, Доль Оенді елдің ең ұлы спортшысы деп атады.