Оле Эйнар Бьёрндален: Биатлон королінің тарихы

Кіріспе

Норвегиялық биатлоншы (туған 1974)

Оле Эйнар Бьорндален (; туған 27 қаңтар 1974) – норвегиялық зейнеткер кәсіби биатлоншы және жаттықтырушы, көбінесе «Биатлонның патшасы» деген лақап атымен танылады. 13 қысқы Олимпиада ойынында жеңіп алған медальдарымен, ол 15 медаль жеңіп алған Марит Бьёргеннен кейін көп медаль иеленген спортшылар тізімінде екінші орында тұр. Сонымен қатар, ол барлық уақытта биатлоннан әлем чемпионаттарында ең табысты спортшы, ол 45 медаль жеңіп алған. 95 әлем кубогында жеңіске жеткен Бьорндален биатлон әлем кубогында барлық уақыттағы жеңістер саны бойынша бірінші орында тұр. Ол 1997–98, 2002–03, 2004–05, 2005–06, 2007–08 және 2008–09 жылдары жалпы әлем кубогының жеңімпазы атанды. 1992 жылы ол жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында алғашқы медалін жеңіп алды. Бір жыл өткен соң, 1993 жылы үш жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, бұрын Сергей Чепиков ғана қол жеткізген нәтиже, Бьорндален биатлон әлем кубогында дебют жасады. Оның үлкен жетістігі 1994 жылы Австрияның Бад-Гаштейн қаласында өткен спринттік жарыста әлем кубогының тұңғыш рет мәнерлеп жарысқа қатысуымен байланысты. Бьорндален алғаш рет Олимпиада ойындарына өз туған елі – Норвегияда өткен 1994 жылғы Лиллехаммер қысқы Олимпиадасында қатысты. Ол 1996 жылдың 11 қаңтарында Италияның Антольц-Антерсельва қаласында өткен жеке жарыста алғашқы маңызды жеңісін одіс етті. 2014 жылдың 20 ақпанында Бьорндален Халықаралық Олимпиада комитетінің атлеттер комиссиясына сегіз жылдық мерзімге сайланды. 2016 жылы ол осы лауазымынан кетіп, мансабын жалғастыруды жөн көрді.

Мансап

16 жасында Бьорндален спорттық мансабын жалғастыру үшін үйден кетіп, Гейлодағы спорт академиясында жаттығуға түсті. Алғашында ол шаңғы жарысы мен биатлонмен айналысты, бірақ бір жылдан кейін соңғысына көшті. 1993 жылы, 19 жасында, Бьорндален жасөспірімдер арасындағы биатлон әлем чемпионатында 4 алтын медальдің 3-ін жеңіп алып, көзге түсті. Бұл оның 1994 жылғы Олимпиада ойындарында Норвегия құрамасына ілігуіне мүмкіндік берді, тіпті бұрынғы еңбек еткен биатлоншы Эйрик Квалфосс есебінен. Аталған Олимпиадада Бьорндаленнің ең жақсы нәтижесі спринтте 28-орын болды. Бьорндален эстафеталық әлем кубогын 11 рет жеңіп алды: 1997–98, 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2015–16 және 2017–18 маусымдарында. Ол әлем кубогының эстафетасында 6 рет күміс жүлдегер атанды: 1996–97, 2006–07, 2008–09, 2011–12, 2012–13 және 2014–15 маусымдарында. Бьорндален 1998–99 және 2002–03 жылдары үшінші орынды иеленді. Жалпы, ол әлем кубогының эстафетасында 19 маусым бойы жүлделі орындарға көтерілді. Бьорндален аралас эстафетада әлем кубогын 4 рет жеңіп алды: 2012–13, 2013–14, 2014–15 және 2015–16 маусымдарында. Бьорндален (норвегиялық биатлон құрамасымен бірге) 10 рет ұлттар кубогын жеңіп алды: 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2004–05, 2007–08, 2008–09, 2010–11, 2013–14, 2014–15 және 2015–16 маусымдарында. Ол ұлттар кубогында 5 рет күміс жүлдегер атанды: 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2005–06 және 2012–13 жылдары. Ол 3 рет ұлттар кубогында қола жүлдегер атанды: 1996–97, 1997–98 және 2006–07 маусымдарында. Жалпы, ол ұлттар кубогында 18 рет жүлделі орындарға көтерілді. Ол бір қысқы Олимпиада ойындарында (2002 жылғы Солт-Лейк-Сити ойындары) барлық биатлондық жарыстарда жеңіске жеткен жалғыз биатлоншы. Бұл спринт, қуғын, жеке және эстафеталық жарыстарды қамтыды, соңғысы үш спортшымен бірге. Ол осы ойындарда ең табысты спортшы болды. Бұл оны бір ойында төрт алтын медальді жеңіп алған үшінші қысқы олимпиадашы етті, сонымен қатар бір ойында екіден астам алтын медальді жеңіп алған алғашқы биатлоншы болды. Сонымен қатар, ол өткен жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Олимпиадалық сынақ жарысында өткен үш жарыстың бәрінде де жеңіске жетті. Ол Норвегияның аралас эстафета командасының құрамында екінші алтын медальді жеңіп алып, Дэлиден озып кетті. Сонымен қатар, ол 20 алтын, 14 күміс және 11 қола медальді (биатлон тарихында кез келген спортшыдан көп) жеңіп алды, сондай-ақ биатлоннан 95 әлем кубогы жеңісі және шаңғы жарысынан 1 әлем кубогы жеңісі, биатлон жеке жарыстарында 179 жүлделі орын және шаңғы жарысында 3 жүлделі орын алды. Бьорндален сонымен қатар 1996–97 және 2008–09 маусымдары арасында рекордтық 13 мәрте қатарынан әлем кубогының жалпы есебінде үштіктің ішіне кірді. Бьорндален Норвегия чемпионатында 14 жеке алтын медальді жеңіп алды: биатлон, жазғы жарыстар: спринт (7) және қуғын (7). 2018 жылдың қаңтар айында Норвегия биатлонының спорттық директоры Арне Ботнан, Норвегия биатлоны қауымдастығының сол айдың 15-і күні Олимпиадалық құрамын жариялауға тиіс болғаннан кейін, Бьорндален әлем кубогының жарысында алтылыққа іліге алмағандықтан 2018 жылғы қысқы Олимпиадаға ілікпегенін мәлімдеді. Алайда, ол Дарья Домрачеваға қолдау көрсету үшін Белоруссияның Олимпиадалық делегациясының құрамында бапкер ретінде аккредиттелгеннен кейін Ойындарға барды. 2018 жылдың 3 сәуірінде Бьорндален спорттан кету туралы хабарлады, бұл оның жүрек соғуындағы бұзылыстардың кешегі маусымда бірнеше рет байқалғандығына байланысты болды. 2019 жылдың қыркүйегінде Бьорндален мен Домрачева Қытай биатлон құрамасының бас бапкері және әйелдер бапкері болып тағайындалды.

At the age of 16 Bjørndalen left home to pursue his sporting career at a sports academy in Geilo, where he initially trained in both cross country skiing and biathlon, although after one year there he decided to focus on the latter. In 1993, at the age of 19, Bjørndalen first came into focus by winning 3 out of 4 possible gold medals at the Junior Biathlon World Championships, which among other things led to him being chosen to represent Norway in the 1994 Olympics, at the cost of highly merited biathlete Eirik Kvalfoss. At those Games Bjørndalen's best finish was a 28th position in the sprint. Bjørndalen has won the relay world cup 11 times in the seasons: 1997–98, 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2003–04, 2004–05, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2015–16 and 2017–18. He has 6 times finished second in the world cup relay in: 1996–97, 2006–07, 2008–09, 2011–12, 2012–13 and 2014–15. Bjoerndalen also came in third place in 1998–99 and 2002–03. Altogether he has been on the podium 19 seasons in the world cup relay. Bjørndalen has won the mixed relay world cup 4 times. It happened in the seasons: 2012–13, 2013–14, 2014–15 and 2015–16. Bjørndalen has won (together with the Norwegian biathlon team) the nations cup ten times. It happened in the: 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2004–05, 2007–08, 2008–09, 2010–11, 2013–14, 2014–15 and 2015–16 season. Bjørndalen has also achieved five second places in the nations cup in the years: 1999–00, 2000–01, 2001–02, 2005–06 and 2012–13. He has finished in third place in the nations cup 3 times, in the: 1996–97, 1997–98 and 2006–07 season. In total he has finished 18 times at the podium in the nations cup for men. He is the only biathlete ever to win all biathlon events in a single Winter Olympics (2002 Salt Lake City Games). This encompassed the sprint, pursuit, individual, and relay events, the latter together with three other participants. He was the most successful competitor at these Games. This also made him only the third Winter Olympian to win four golds at one Games, and he was also the first biathlete to win more than two gold medals at a single Games. In addition, he had won all three competitions staged at the Olympic test event in Salt Lake City the previous year. before overtaking Dæhlie by winning his second gold of the Games as part of the Norwegian mixed relay team. He has also won 20 World Championship gold medals, 14 silver and 11 bronze (more than anybody in biathlon history), along with a record 95 World Cup victories in biathlon and 1 World Cup victory in cross country skiing, 179 podium finishes in biathlon individual races and 3 in cross country skiing. He also finished in the top three of the Overall World Cup rankings for a record thirteen successive seasons between the 1996–97 and 2008–09 seasons. Bjørndalen has also achieved 14 individual gold medals in the Norwegian Championship, biathlon, summer event: sprint (7) and pursuit (7). In January 2018 Arne Botnan, the sporting director for Norwegian biathlon, announced that Bjørndalen would not be selected for the 2018 Winter Olympics, after he failed to achieve the qualifying standard of a top six finish in a World Cup race before the Norwegian Biathlon Association was due to nominate its Olympic squad on the 15th of that month. However, he did travel to the Games after being accredited as part of the Belarusian Olympic delegation as a coach, in order to support Darya Domracheva. On 3 April 2018 Bjørndalen announced his retirement from competition, explaining that his form had been affected by heart murmurs several times during the previous season. In September 2019, Bjørndalen and Domracheva were appointed as head coach and women's coach respectively of the Chinese biathlon team.

Жеке өмір

Бьорндален Симострандадағы шаруа қожалығында өскен, бес баланың төртіншісі: оның ағаларының бірі – де біатлоншы Даг Бьорндален. Екеуі де 1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында Норвегия құрамасының ерлер эстафетасында күміс жүлде алды. 2016 жылдың 7 шілдесінде олар Норвегияның Сюсйен қаласында неке қиды. Олардың қызы Ксения 2016 жылдың 1 қазанында дүниеге келді. 2018 жылдың 3 сәуірінде Бьорндален биатлоннан қанағаттандырылғанын хабарлады. Бьорндален 2018 жылғы Пхенчхан Олимпиадасына Норвегия құрамасына ілікпегеннен кейін олимпиадалық карьерасын аяқтады, осылайша жетінші қысқы ойындарға қатысу мүмкіндігінен айырылды.

Бекіту

Оның шамамен жүзге жуық жекелеген Әлем Кубогындағы жеңісі Оле Бьорндаленді барлық уақыттағы ең көп жеңіске жеткен қысқы спортшыға айналдырады. Ол өзіне демеушілік ететін брендтер мен өнімдерге де сол күшті ынтасымен және жеңіс рухымен келеді. Оле Бьорндален ірі әрі танымал брендтермен ынтымақтасады. 2011 жылдан бері Certina-ның адал елшісі, ал 2015 жылдан бастап InstaForex бренд елшісі. Ол Madshus, Odlo және Casco сияқты спорттық жабдық брендтерін де насипдейді.

Марапаттар мен құрметтер

Оле Эйнар Бьорндален 1998 жылы Aftenposten алтын медаліне ие болды. Ол 2002 және 2014 жылдары Норвегияның жыл спортшысы атанды. Биатлон және шаңғы спортындағы жетістіктері үшін Бьорндален 2002 жылы Эгебергс Эресприс сыйлығын алды. Бьорндаленге 2002 жылы Феарнлидің олимпиадалық құрметті сыйлығы табысталды. Ол 2002 жылы Халықаралық спорттық баспасөз қауымдастығы тарапынан жылдың үздік ер спортшысы деп танылды. Оле Эйнар Бьорндален 2003 жылы Лауреус әлемдік спортшысы атағына ұсынылды. Ол екінші орынды иеленді, сол жылы Ланс Армстронгтан жеңілді, бірақ кейіннен Армстронгтың жетістіктері жойылды. 2008 жылы мүсінші Кирстен Коккин жасаған, шамамен үш метрлік қоладан жасалған Бьорндаленнің мүсіні туған жері Норвегиядағы Симостранда қаласында орнатылды. Бьорндаленге 2009 жылы Италиядағы Фиорентино қаласындағы Кастильонда "Fair Play Mecenante" сыйлығы табысталды. Бьорндален 2002, 2003, 2005 және 2009 жылдары AIPS Нордикалық шаңғы және биатлон комиссиясы тарапынан жылдың биатлоншысы деп сайланды. 2011 жылдың наурыз айында ол, Майкл Грайс және Андреа Хенкельге Голменколлен медалі табысталды, бұл медальді алғашқы рет биатлоншылар алды. 2014 жылдың ақпан айында Бьорндален Халықаралық спорттық баспасөз қауымдастығы тарапынан 2014 жылғы Қысқы Олимпиаданың үздік ер спортшысы деп танылды. 2014 жылдың қарашасында Бьорндаленге Association des Comités Nationaux Olympiques 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының үздік ер спортшысы атағын берді.

Тіпті жаяу жүзу

Бьорндален алғаш рет 1998 жылдың қарашасында Финляндияда өткен FIS Cross Country World Cup-қа қатысып, Мюонио деген шағын қалада өткен 10 шақырымдық еркін стиль жарысында 23-ші орынды иеленді. Оның алғашқы подиумға шығуы FIS Cross Country World Cup 2001 жылы 25 қарашада Куопиода болды, онда ол 10 км еркін стильде 2-орында аяқтады. Бір айдан кейін ол тағы да 2-орында болды, бұл жолы Австрияның Рамзау қаласында өткен 30 км еркін стильдегі жаппай старт жарысында Пер Элофссоннан жеңілді. 2006 жылы 18 қарашада Бьорндален Швецияның Галливар қаласында өткен FIS Cross Country World Cup жарысында жеңімпаз атанған алғашқы ер адам болды. Бьорндален 15 км еркін стиль жарысында жеңіске жетті. 2007 жылы оның отандасы, биатлоншы Ларс Бергер 2007 жылғы әлем чемпионатында 15 км кросс жарысында жеңіске жетті. Бьорндален Норвегия үшін екі рет кросста әлем кубогының эстафетасында подиумға шықты: бірінші рет 2003 жылы Бейтстоленде, оның командасы үшінші орын алды, ал екінші рет 2006 жылы Францияда Ла Клузаста Норвегия 2-орынға ие болды. Жалпы, Бьорндален кросста әлем чемпионатында 5 рет подиумға шықты. Сонымен қатар, Бьорндален екі рет FIS жарыстарында жеңіске жетті. Оның алғашқы жеңісі 1997 жылы Норвегияның Валдерс қаласында өткен 30 шақырымдық еркін стиль жарысында, ал екіншісі 2006 жылы Норвегияның Бейтстолен қаласында өткен 10 шақырымдық еркін стиль жарысында болды. Сондай-ақ, ол FIS жарыстарында екі рет 2-орынға ие болды: 1998 жылы Италияның Мисурина қаласында өткен 15 км еркін стильдегі жарыста және 2004 жылы Бейтстоленде өткен 10 км еркін стильдегі жарыста. Сонымен қатар, Бьорндален 2001 жылы Бейтстоленде өткен 10 км еркін стильде FIS жарысында үшінші орынға ие болды. 2001-2002 жылғы маусымда екі рет әлем чемпионатында подиумға шыққаннан кейін, 2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары алдында ол биатлон және шаңғы спортында Олимпиадалық медаль алған алғашқы спортшы болуға үміттенетінін мәлімдеді. Бьорндален 2003, 2004, 2005, 2006 жылдары Гельзенкирхенде (Футбол клубы Шальке 04 футбол клубының үй алаңы - Велтинс Аренада) өткен World Team Challenge биатлон көрмесінде жеңімпаз атанды. Ол 2018 жылы әйелі Дарья Домрачевамен бірге қола жүлдеге ие болды. Оле Айнар Бьёрндален 2003 жылы Доббиако Кортинада Италияның Кортина қаласында өткен ұзақ қашықтыққа шаңғымен жүгіру (42 км) жарысында екінші орын алды. Ол бұл беделді жарыстың 26-шы шығарылымында екінші орынға ие болды, Италияның Константин Пьерлуиджиден жарты секундқа қалып, Пьерлуиджидің 1 сағат 43 минут 16,5 секундтық жеңімпаз уақытынан кейін аяқтады. 2008 жылы Бьорндален Кати Вильгельммен бірге Путтлингендегі биатлон көрмесінде жеңімпаз атанды. Ол 2011 жылы Магдалена Нойнермен бірге екінші орынға ие болды. Бьорндален 2005 жылы Натали Сантермен және 2010 жылы Сабрина Бухольцпен бірге осы жарыста қола медальді иеленді. 2008 жылы Санднес қаласында өткен "Блинг" фестивалінде жеңімпаз атанды. 2016 жылдың сәуірінде Бьёрндален мен Карин Оберхофер Ресейдің Тюмень қаласында өткен Чемпиондар жарысында жеңімпаз атанды.

Bjørndalen first participated in the FIS Cross Country World Cup in Finland in the 10 kilometre freestyle event in a small town called Muonio in November 1998, finishing 23rd. His first podium place in the FIS Cross Country World Cup came in Kuopio 25 November 2001, where he finished in 2nd place in the 10 km freestyle event. One month later he once again came in 2nd place, this time losing out to Per Elofsson in the 30 km freestyle mass start event in Ramsau, Austria. On 18 November 2006 Bjørndalen made history by becoming the first male biathlete to win a FIS Cross Country World Cup event in the Swedish town Gällivare. Bjørndalen won the 15 km freestyle event. In 2007 his countryman, and fellow biathlete Lars Berger won the 15 km cross country event at the World Championship in 2007. Bjørndalen has twice finished on the podium in cross country world cup relays for Norway: first in Beitostølen in 2003, where his team finished third, and secondly in La Clusaz in France in 2006, where Norway came in 2nd place. In total Bjørndalen has been on the podium 5 times in the Cross Country World Cup. In addition, Bjørndalen has won FIS events in cross country twice. His first win was in 1997 in the 30 kilometre freestyle event in Valdres, Norway, and the second was in the 10 km freestyle event in Beitostølen, Norway in 2006. He has also two 2nd places in a FIS event: in the 15 km freestyle event in Misurina, Italy in 1998 and in the 10 km freestyle event at Beitostølen in 2004. In addition to this, Bjørndalen has one third place in a FIS event, in the 10 km freestyle at Beitostølen in 2001. Following his two Cross Country World Cup podium finishes in the 2001–02 season, ahead of the 2002 Winter Olympics he stated that he was hoping to become the first competitor to take Olympic medals in both biathlon and cross country skiing, Bjørndalen has won the World Team Challenge biathlon exhibition event in Gelsenkirchen (held at the Veltins Arena, the home ground of football club Schalke 04) in 2003, 2004, 2005, 2006. He also won a bronze together with his wife Darya Domracheva in 2018 Ole Einar Bjørndalen finished second in the 2003 Dobbiaco Cortina, a long distance cross country skiing event, (42 km) in Italy in the town of Cortina. He took his second place in the 26th edition of this prestigious event, finishing behind Italy's Costantin Pierluigi, and finishing half a second behind Pierluigi's winning time of 1 hour 43 minutes and 16.5 seconds. In 2008, Bjørndalen won the biathlon exhibition event in Püttlingen together with Kati Wilhelm. He also finished in second place in 2011 alongside Magdalena Neuner. Bjørndalen also got a bronze in this event in 2005 together with Nathalie Santer and in 2010 with Sabrina Buchholz. He won the Blink Festival in Sandnes in 2008. In April 2016, Bjørndalen and Karin Oberhofer won the Champions Race in Tyumen, Russia.

Биатлон нәтижелері

Барлық нәтижелер Халықаралық биатлон одағынан алынған.

Туралы тау шаңғысы

Барлық нәтижелер Халықаралық шаңғы федерациясынан (FIS) алынған. 2006 жылы маусым аяқталған соң Бьорндален, Madshus компаниясымен бірге Тосби шаңғы туннелінде жоғары өкшесі бар жаңа шаңғы аяқ киімді сынап көрді. Бұл теория бойынша, тізелерді алға қарай итеру арқылы дұрыс позицияға түсіреді және үлкен жамбас бұлшықтарын жұмысқа қосады.