Кіріспе

Жапониядағы ластанудан туындайтын аурулар тобы Жапонияның төрт ірі ластану аурулары (四大公害病) - жапон корпорацияларының өнеркәсіптік қалдықтарды дұрыс қолданбауы салдарынан қоршаған ортаның ластануынан туындайтын адам жасаған аурулар тобы. Біріншісі 1912 жылы, қалған үшеуі 1950 және 1960 жылдары болды. "Төрт" атағы оқиғаларға қатысты танымал жолға айналғанмен, Минамата ауруы мен Ниигата Минамата ауруы - бұл бір удың әсерінен пайда болған, тек әр түрлі жерде және уақытта пайда болған бірдей ластану ауруы. Ауру атауы Жапон префектурасы әсер еткен себеп көзі Жыл Итай итай ауруы Тояма префектурасы Кадмий тұздары Mitsui Mining & Smelting Company 1912 Минамата ауруы Кумамото префектурасы Органомеркурий қосылыстары Chisso Corporation 1956 Ниигата Минамата ауруы Ниигата префектурасы Органомеркурий қосылыстары Showa Denko 1965 Йоккайчи астмасы Мие префектурасы Күкірт диоксиді Әр түрлі көздер 1961 Ағымдағы жылы қоршаған ортаны ластауға жауапты корпорацияларға қарсы сот іс-шаралары, жарнама және басқа да іс-қимылдар, сондай-ақ 1971 жылы Экологиялық агенттік құрылғандықтан, қоғамдық хабардарлық артып, өнеркәсіптік тәжірибелер өзгергеннен кейін, осы аурулардың жиілігі 1970 жылдан кейін төмендеді. Бұл істер сонымен қатар технологияға байланысты жаппай зиянды өтеу мәселелері бойынша жеке құқық бұзушылықтар мен азаматтық құқық бойынша прецеденттер құрды, олар бүгінгі күні Жапониядағы сот істерінде өз әсерін қалдыруда.

Итай-итай ауруы

Итай-итай ауруы алғаш рет 1912 жылы Тояма префектурасында пайда болды. Бұл ауру "итай итай" деп аталды, өйткені бұл ауру жұқтырған адамдардың жиі айқайлайтын сөздері еді; ол "жақсы, жағымсыз, жағымсыз" деп аударылады.

Итай-итайдың себебі

Итай-итай ауруының себебі - Цзиньцзы өзенінің бассейніндегі ауыз судағы кадмийге улану деп анықталды. Кадмийдің көзі Mitsui Mining and Smelting Company компаниясынан табылған. Мицуи тау-кен кәсіпорны 1910 жылы Циндзу өзеніне кадмий құя бастады. Кадмий өзенді уландырып, жергілікті тұрғындардың су көзін уландырып жіберді. Егер адам сол суды ішсе немесе күріш сияқты ластанған сумен өсірілген тағамдарды жесе, онда ол itai itai ауруының белгілерін көретін болады.

Итай-итайдан кейінгі кезең

Итай-итай ауруына шалдыққандардың көпшілігі төсекке жатып жатты, өйткені жүру қатты ауыртады. 1968 жылы осы аурудан зардап шеккен көршілес аймақтың тұрғындары Mitsui Mining & Smelting Company компаниясына қарсы сотқа шағымданды. Тұрғындар бұл сот ісіне жеңіске жетіп, келіссөздер жүргізе бастады. Мицуи тау-кен компаниясы ресми түрде итай-итай ауруын олардың Цзиньзу өзеніне кадмий ағызуынан туындағанын мойындады. Mitsui Mining компаниясы жерді қалпына келтіру шығындарын төлеуге міндетті болды. Бұл дегеніміз, олар уланған жерді қауіпсіз және егістікке жарамды күйге қайтаруды қамтамасыз етуі керек.

Минамата ауруы

Минамата ауруының алғашқы тіркелуі Кумамото префектурасының Минамата қаласында 1956 жылы болды. Алғашқы науқастардың көбі аурудың белгілері салдарынан есінен танып, кейде бір ай ішінде қайтыс болған. Үлкен зерттеуден кейін Минамата ауруы ауыр металлдан, әсіресе метилжидiктен, Минамата шығанағынан алынған ластанған балықтан жұғатыны анықталды. Аурудың әсері: зақымдалған балық ішіндегі метилжидірі аурудың орталық жүйке жүйесіне шабуыл жасап, әртүрлі симптомдарды тудырды.

Chisso корпорациясы

Минамата шығанағындағы ластанудың себебі кейіннен Минамата шығанағына метилжидiк құюға Chisso корпорациясының арқасында анықталды. Chisso корпорациясы су, ацетилен, сынап күкірті () сульфатын катализатор ретінде және марганец диоксиді немесе 1951 жылдың тамыз айынан бастап темір сульфиді кокатализатор ретінде пайдаланып ацетальдегид өндірді. Ацетальдегид сірке қышқылымен реакцияға түсіп, этилиден диацетатын алады, ал диацетатты қыздырып, винил ацетатын алады. Ацетальдегид пен винилхлоридті окистендіре отырып, сірке қышқылын өндіру үшін де пайдаланылды, ол ПВХ жасау үшін полимерлендіріледі; алайда, темір сульфидін қолданудың теріс жағы болды: метилсирекөмір (немесе органикалық ртуть) осы химиялық заттарды өндіруде оның қолданылуынан пайда болған. Метилкөкөмір кейін химиялық қалдық ретінде Минамата шығанағына төгілді. Chisso аталған катализаторларды пайдалануды немесе олардың қосалқы өнімдерін шығанаққа құюды 1966 жылға дейін тоқтатпауға шешім қабылдады. Бүгінде Chisso компаниясы Минамата ауруына шалдыққан барлық куәландырған (таныс алған) науқастарға өтемақы төлейді. 50 гектардан астам бөгенді қайта өңдеу үшін, бөгеннің түбінен ластанған шламды және оның үстінен ластанбаған топырақ қабатын пайдаланды.

Минамата ауруының салдары

1970 жылы Жапонияда судың ластануын бақылау туралы заң қабылданды. 1977 жылы Жапония үкіметі Минамата шығанағын тазартуды өз мойнына алды. Ол үшін 1,5 миллион текше метр метилжидiк ластанған шламды шығанақтың түбінен сыпырып алып, 50 гектар жерді және ластанбаған топырақты қалпына келтіруге жұмсалды. 1997 жылы он төрт жыл және 359 миллион доллар жұмсағаннан кейін Кумамото префектурасының губернаторы Минамата шығанағын қауіпсіз деп тапты.

Ниигата Минамата ауруы

1965 жылы Ниигата префектурасындағы бірқатар науқастарда Минамата ауруының белгілері байқалды. Ниигата Минамата Агано өзенінің алабында метилжидiкпен уланудан пайда болды. Алайда, Минамата ауруының екінші ошағы ертерек анықталды. Бұл індеттің таралу дәрежесі Кумамото префектурасында орын алған алғашқы Минамата ауруына қарағанда аз болды. Аурудың себебін анықтау Ниигата университетінің медицина бөліміне тапсырылды. Бұл аурудың таралуына бірнеше фактор себеп болуы мүмкін. Агано өзенінің алабында өндірісте сынапты пайдаланатын бірнеше зауыт бар, аймақта ауыл шаруашылығы химиялық заттары кеңінен қолданылған, ал індеттің соңғы ықтимал себебі Ниигатада ауру анықталғанға дейін бір жыл бұрын болған жер сілкінісінің себебі деп айтылды.

Шоуа Денко

1966 жылдың көктемінде зерттеу тобы Шоуа Денко корпорациясының зауытынан метилжидiң төгілуiнiң ең ықтимал себебiн анықтады. Шоуа Денко Агано өзенінің жоғары ағысында орналасқан және Чиссо корпорациясы сияқты метилжидiртегiн қосалқы өнім ретінде өндірді, содан кейін оны Агано өзеніне төкті. Chisso корпорациясы сияқты Showa Denko компаниясы да Ниигата Минамата ошағында өздері кінәлі деп айыпталғандардың бәрін жоққа шығарды.

Ниигата Минамата ауруының салдары

Көптеген дау-дамайлардан кейін Шова Денко абайсызда кінәлі деп танылды және Ниигата Минамата ауруынан зардап шеккендердің бәріне өтемақы төлеуге мәжбүр болды. Ниигата Минамата табылған жылы 26 адам аурумен ауырып, 5 адам метилжидiк уланудан қайтыс болды.

Йоккаичи астмасы

Йоккаичи - Жапонияның Mie префектурасының орталығында орналасқан қала. Жапониядағы мұнайдың төрттен бір бөлігін өндіретін "мұнайлы қала" деп аталады. Бұл аймақтағы алғашқы мұнай өңдеу зауытының құрылысы 1955 жылы басталды және құрылыс аяқталғаннан кейін қалада және көрші аудандарда көптеген тыныс алу жолдары аурулары пайда болды.

Йоккаичи астмасының себебі

Бұл қаланың ортасында осы уақыт аралығында Жапониядағы ең ірі ауыр мұнаймен жұмыс істейтін электр станциясы мен өңдеу зауыты орналасқан. Өкінішке қарай, бұл мұнай өңдеу зауытында күкірт диоксиді шығарындыларын ауаға шығарып тастамас бұрын азайтатын машиналар жоқ еді. 1960 жылдардың басында Йоккаичидің жалпы тұрғындарында, тіпті кейбір көрші аудандарда де тыныс алу жолдары аурулары пайда бола бастады. Бұл аурудың көбеюі Йоккаичи астмасы деп аталды. Бұл формасы астма таралған болды Yokkaichi540 жастағы тұрғындардың 10%-ы хроникалық бронхитке шалдыққан, ал ластанбаған аймақтарда 3%-дан кемінде осы ауру бар.

Йоккаичи астмадан құтқару жүйесі

Ауру жұқтырған көптеген адамдарға қолдау көрсету үшін 1965 жылы ауаның ластануын тарату жүйесі құрылды. Бұл бағдарлама бойынша Йоккаичи ауданындағы келесі талаптарға сай келетін барлық адамдарға ақы төленді: Бронхиалды астма, созылмалы бронхит, өкпе эмфиземасы және олардың асқынулары сияқты белгілі бір аурулар. Аталған аурудың таралуы көбейген белгілі бір аймақтарда. Белгіленген аймақта үш жыл тұрып жатқан. Бүгінде өндіріс орындары ауаға шығаратын күкірт диоксидінің мөлшерін реттейтін көптеген заңдар бар. Бұл заңдар Йоккаичи астмасының апатының Жапония шекарасында қайталанбауына көмектеседі.