Минамата қаласы: экологиялық апат пен сабақтар

Кіріспе

Минамата қаласы (水俣市) – Жапонияның Кумамото префектурасында орналасқан қала. Ол Кюсю аралының батыс жағалауында және Амакуса аралдарына қарап жатыр. Минамата 1889 жылы ауыл ретінде құрылған, 1912 жылы кент ретінде қайта бекітілген, ал 1949 жылы қала мәртебесіне ие болды. 2017 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, қаланың халқы шамамен 25 310 адамды құрайды, ал халық тығыздығы шаршы километрге 160 адамнан келеді. Жалпы ауданы 162,88 км². Минамата Минамата ауруымен әйгілі, бұл ауру сынаптан улану салдарынан туындайтын неврологиялық бұзылыс. Ауру 1956 жылы анықталды. 2004 және 2005 жылдары Минамата Жапонияның үздік экологиялық қалалар конкурсында жеңіске жетті.

Тарих

Қала ең алдымен, өнеркәсіптік ластану салдарынан шығанақта болған экологиялық апаттың бұрынғы орны ретінде танымал. 1932 жылдан 1968 жылға дейін Chisso химия компаниясы Минаматадағы зауытынан метил сынабы бар ағынды суды төгіп отырды. Метил сынабы Минамата шығанағын ластады және балықтарда жиналды, оларды жергілікті тұрғындар тұтынды. 1968 жылы Chisso зауытында ацетальдегид өндірісі тоқтатылғаннан кейін улы ағынды суды төгу тоқтатылды. Минаматадағы сынаппен ластану оқиғасынан кейін, адам және экожүйе денсаулығына сынаптың (Hg) антропогендік ластануының зиянды әсері саясаткерлер тарапынан жаһандық деңгейде мойындалып, БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасының Минамата конвенциясына алып келді.

Мұра

Неврологиялық белгілері бұрын-соңды байқалмаған алғашқы науқас 1956 жылы Минаматада тіркелді. 1959 жылы Кумамото университетінің зерттеушісі органомеркурий қосылысының себепкері болуы мүмкін деп күдіктенді. Алайда, органикалық емес сынаптың органикалық сынапқа айналу жолдары сол кезде белгісіз немесе нақты болмағандықтан, Chisso-дан шыққан ағынды су іздестірілген көз ретінде анықталмады. Жергілікті ацетальдегид химиялық зауыттарынан шыққан сынап құрамындағы ағынды судың Минамата ауруының себебі екенін үкімет ресми түрде мойындағанға дейін тағы 9 жыл өтті. Содан бері Минамата ауруының құрбандарына Chisso және жергілікті және ұлттық үкіметтер өтемақы төледі, өйткені олар сот процестерінде жеңіске жетті және ресми көмек бағдарламалары бар. 1970 жылы өткен Жапондық диета сессиясы «Қолайландыру диетасы» ретінде есте қалды, өйткені Жапон үкіметі Минамата ауруы, Йоккаичи астмасы және Итай-итай ауруы сияқты басқа да екі ірі экологиялық апат тудырған азаматтық қоғам қозғалыстарының қысымымен әрекет жасады. Бір сессияда 14 жаңа экологиялық заң қабылданды, бұл Жапонияға сол кезде әлемдегі ең қатаң экологиялық қорғау заңдарын берді. 1970-1975 жылдар аралығында қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне жұмсалған мемлекеттік шығындар екі есеге, ал жергілікті деңгейде үш есеге өсті. Таза технологияларға салынған бизнес инвестициялар да күрт өсті. 1972 жылы Стокгольмде өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының адам ортасы жөніндегі конференциясында Минамата ауруы әлем назарын аударды. Конференцияға Жапон үкіметі ұсынған ресми баяндамада бұл ауру туралы мүлдем айтылмаған; осы адалдықтың жоқтығы жапон азаматтары жасаған екінші баяндаманы тудырды. Минамата ауруымен ауыратын науқастар Стокгольмге азаматтардың есебін тапсыру үшін жіберілді. Жаһандық жұртшылыққа Жапонияның соғыстан кейінгі экономикалық дамуының теріс жағын айқын көрсеткен ауыр қоршаған ортаның ластануынан туындаған қасіреттің дәлелі ұсынылды. 1978 жылы Минаматада Ұлттық Минамата ауруы институты құрылды. Ол төрт бөлімнен тұрады: Негізгі медициналық ғылымдар бөлімі, Клиникалық медицина бөлімі, Эпидемиология бөлімі және Халықаралық істер және экологиялық ғылымдар бөлімі. 1986 жылы Институт ТЖҰ-ның сынап қосылыстарының денсаулыққа әсерін зерттеу жөніндегі ынтымақтастық орталығы болды. Институт Минамата ауруымен ауыратын науқастардың медициналық емделуін жақсартуға тырысады және сынап қосылыстары мен олардың организмдерге әсері, сондай-ақ әлеуетті детоксикациялық механизмдер туралы зерттеулер жүргізеді. 2008 жылдың сәуір айында институт ауаның ластануын болдырмау және металлдың қайта өңдеуін қамтамасыз ету үшін газ тәрізді сынапты адсорбциялау әдісін ойлап тапты. 2012 жылғы зерттеулердің шолуын алу үшін, зерттеулердің веб-сайтын қараңыз.

The first patient with previously unseen neurological symptoms was reported in Minamata in 1956. In 1959, a researcher from Kumamoto University suspected that an organomercury compound could be the cause. However, paths of transformation of inorganic to organic mercury were unknown or uncertain at that time and so the effluent from Chisso was not identified as the sought source. It took 9 more years until the government officially acknowledged mercury containing effluent from local acetaldehyde chemical plants to be the cause of Minamata disease. Since then, victims of Minamata disease have been compensated by Chisso and both local and national governments, due to the lawsuits won and official relief programs. The 1970 session of the Japanese Diet became remembered as the "Pollution Diet," as the Japanese government took action under the pressure of civil society movements provoked by Minamata disease as well as other two major environmental catastrophes Yokkaichi Asthma and Itai itai disease. Fourteen new environmental laws were passed in a single session, giving Japan what at the time were the most stringent environmental protection laws in the world. National governmental expenditures on environmental issues almost doubled between 1970 and 1975 and tripled on the local government level. Business investments in clean technologies rose dramatically, too. Minamata disease attracted global attention in 1972 during the United Nations Conference on the Human Environment held in Stockholm. The official report presented to the Conference by the Japanese government did not mention the disease at all; this lack of honesty resulted in a second report being put together by Japanese citizens. Minamata disease patients were sent to Stockholm to hand in the citizens' report. Evidence of the misery caused by heavy environmental pollution revealed the downside of Japan's post war rapid economic development to the global public. In 1978, the National Institute for Minamata Disease was established in Minamata. It consists of four departments: The Department of Basic Medical Science, The Department of Clinical Medicine, The Department of Epidemiology and The Department of International Affairs and Environmental Sciences. In 1986, The Institute became a WHO Collaborating Centre for Studies on the Health Effects of Mercury Compounds. The Institute seeks to improve medical treatment of Minamata disease patients and conducts research on mercury compounds and their impact on organisms as well as potential detoxification mechanisms. In April, 2008 the Institute invented a method for adsorbing gaseous mercury in order to prevent air pollution and enable recycling of the metal. For an overview of research in 2012, see website list of research

1970 жылдары ластануға қарсы шаралар мен науқастарды қолдау бағдарламалары басталғанға қарамастан, үкіметке жауапкершілікті толық мойындап, жергілікті жерде кешірім сұрауға тағы төрт он жыл қажет болды; 2010 жылдың 1 мамырында премьер-министр Хатояма жыл сайын өткізілетін Минамата ауруының құрбандарын еске алу рәсіміне қатысқан және ұлттық үкімет атынан өкініш білдірген алғашқы премьер-министр болды. 1992 жылдың 1 сәуірінде Минамата ауруының құрбандарын еске алу алғашқы рәсімі ұйымдастырылды және сол кезден бері жыл сайын өткізіледі. Сонымен қатар, 1993 жылдың қаңтарында Минамата ауруы туралы және онымен байланысты мәселелер туралы ақпаратты жинау, сақтау және тарату мақсатында Минамата ауруы муниципалды мұражайы құрылды. Мұражайда көрмелерден басқа, Минамата ауруымен ауыратын науқастардың әңгімелерін тыңдауға болады. 2001 жылы Минамата ауруының қосымша мұрағаттары ашылды. Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияда тұрақтылықты насихаттау үшін Қоршаған орта үшін сыйлық құрылды.

Қазіргі уақытта Минамата жылыжай газдарын 2020 жылы 32%, ал 2050 жылы 50% -ға дейін 2005 жылмен салыстырғанда азайту жоспарын қолданады. Бұл мақсатқа жету үшін төрт негізгі мақсатты бағыт белгіленді: қоршаған ортаға қолайлы өмір сүру үшін іс-шаралар, қоршаған ортаға қолайлы өнеркәсіптерді дамыту, табиғатқа бағдарланған экологиялық қаланы дамыту, экологиялық білім алу үшін қаланы дамыту.

Қоқыс жинау

1993 жылдың тамызынан бастап, тұрмыстық қоқыстарды сұрыптау арқылы қайта өңдеуді ынталандыру мақсатында, Минамата қаласының тұрғындары (Жапониядағы басқа қалалардың бәрінен бұрын) қоқыстарды жіктеудің толыққанды жүйесін жоспарлады; 1999 қаржы жылында қоқыс 21 түрге бөлінді, ал қазір 24 түрге жетті. Қала бойынша 300 қоқыс жинау орталығы құрылды. Әр ауданға бекітілген қайта өңдеу еріктілері екі-үш адамнан тұратын топтарда кезекпен тұрғындарға қоқыс әкелгенде, оларды қайта өңдеуге жарамды материалдарды өздері сұрыптауға көмектеседі. Ай сайын тұрғындар бірлесіп қоқысты жіктеу жұмысын жасайды, бұл шара қоғамдық бірлік рухын жандандырып, тұрғындардың жиналатын ортасын құрайды. Қайта өңдеуге жарамды қоқысты сатудан түскен табыс әр ауданның қайта өңдеуге жинаған қоқысының салмағына қарай бөлінеді; ірі аудандар жылына 600 000 иенге дейін, ал кіші аудандар шамамен 70 000 – 80 000 иен алады. Жіктеуден басқа, Қайта өңдеу еріктілері комитеті «Қоқысты үйге қайтару» науқанын, «Қайта өңдеу» науқанын ұйымдастырады, сондай-ақ қолданысқа жарамды заттар сатылатын қайта өңдеу жәрмеңкелерін өткізеді.

ISO-ны насихаттау

Минамата қаласының муниципалдық кеңсесі 1999 жылдың ақпан айында қоршаған ортаны басқарудың халықаралық стандарты ISO 14001 стандартын алды. Осы жүйе аясында қала Минамата ауруынан алынған сабақтарды ең толыққанды пайдаланып, "экологиялық үлгілі қала" құру үшін күш-жігерін еселеуге және жергілікті биліктердің жаһандық қоршаған ортаны сақтау және жаңартудағы рөлін орындауға ниетті. Қаланың қала бойынша ISO жүйесін енгізу арқылы қол жеткізуді жоспарлаған бірнеше мақсаты болды: алайда қаланың 2011 жылғы экологиялық есебінде биомассалық энергия қолданылатыны туралы мәлімет жоқ, ал энергияның көп бөлігі сатып алынады (48%) немесе мұнайдан өндіріледі (44%). 2012 жылдың қаңтар айында бамбуктан биоэтанол өндіруге арналған сынақ құрылысы ашылды, оның жылдық қуаты 100 000 килолитрді құрайды. Бұл құрылыс 2012 жылдың қалған бөлігінде процестің тиімділігін бағалау үшін жұмыс істейтін болады. Екінші мақсат – ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы салаларында қауіпсіз және сенімді өндіріс. Бұл жобада тамақ өнімдерін тасымалдау шығындарын азайту үшін жергілікті тамақ өндірісіне басымдық беріледі. Жергілікті ауыл шаруашылығы негізінен күріш, мандарин және жергілікті салат пиязын өндіреді. Минамата ауруына байланысты туындаған жағдайдан кейін жергілікті фермерлер өз өнімдерінің қауіпсіз екенін көрсеткісі келді, сондықтан олар өндіріс әдістерін өзгертіп, пестицидтерді қолданудан тоқтатты, тыңайтқыштарды 70%-ға азайтты және оның орнына Chisso компаниясының арнайы тыңайтқышын қолдана бастады. 2011 жылғы экологиялық есепте жергілікті өндіріс соңғы 10 жыл ішінде тұрақты болды және жергілікті өндірісті дамытуға кеңес берілді.