Кіріспе
Тейдвотер Вирджинияның жергілікті тілі Поухатан немесе Вирджиния алгонкиан тілі - алгонкиан тілдерінің шығыс алгонкиан субтобы. Бұрын бұл тілді Вирджиния штатының Поухатан халқы сөйлеген. 1970-ші жылдары Фрэнк Томас Сиберт, Jr. тілдік зерттеулер жүргізгеннен кейін, тілдің кейбір бөлігі жақсы құжатталған алгонкиан тілдерінің көмегімен қайта құрылды және оны қайта жаңғыртуға тырысуда. Бұл тілдің жалғыз құжаттық дәлелі - алғашқы еуропалық байланыс кезінде жазылған екі қысқа сөз тізімі. Уильям Стречи 500 сөз жазды, ал капитан Джон Смит 50 сөз жазды. Смит сонымен қатар Powhatan піджин түрінің бар екендігін хабарлады, бірақ ол туралы ештеңе белгісіз. Стречидің материалдары 1610 және 1611 жылдар аралығында жиналған, және 1612 және 1613 жылдары Англияға оралғаннан кейін оның жазбаларынан жазылған болуы мүмкін. Ол 1618 жылы екінші көшірмесін жасаса да, өмірінде ешқашан басылып шықпады. Екінші данасы 1849 жылы, ал біріншісі 1955 жылы жарық көрді. Смит материалдары 1607 және 1609 жылдар аралығында жиналып, 1612 жылы және 1624 жылы жарияланды. Оның материалдарын қайдан жинағаны туралы мәлімет жоқ. Көптеген алгонкиан тілдеріндей, повахан тілінде де жазу жүйесі болмағандықтан, 17 ғасырдағы жазбалар мен байланысты алгонкиан тілдерін қолдану арқылы жасалатын бөлшектер ғана қалды. Тiлi жойылып кеткенмен, Поухатан тайпасының құрамына кiрген кейбiр тайпалар өз жерлерiне жақын болып қалуда. Бұл тайпаларға Верхний Маттапони, Маттапони, Нансемонд, Чиккахомини, Памунки және Патоумек жатады, олардың барлығын Вирджинияның немесе федералды үкімет мойындайды. Сонымен қатар, Powhatan Renape Nation (бұрын Нью-Джерси штатының Берлингтон қаласында Ранкокус үнді резервациясында орналасқан) өз мәдениетін қалпына келтіруге және халыққа білім беруге тырысады.
Powhatan or Virginia Algonquian was an Eastern Algonquian subgroup of the Algonquian languages. It was formerly spoken by the Powhatan people of tidewater Virginia. Following 1970s linguistic research by Frank Thomas Siebert, Jr., some of the language has been reconstructed with assistance from better documented Algonquian languages, and attempts are being made to revive it. The sole documentary evidence for this language is two short wordlists recorded around the time of first European contact. William Strachey recorded about 500 words and Captain John Smith recorded only about 50 words. Smith also reported the existence of a pidgin form of Powhatan, but virtually nothing is known of it. Strachey's material was collected sometime between 1610 and 1611, and probably written up from his notes in 1612 and 1613, after he had returned to England. It was never published in his lifetime, although he made a second copy in 1618. The second copy was published in 1849, and the first in 1955. Smith's material was collected between 1607 and 1609 and published in 1612 and again in 1624. There is no indication of the location where he collected his material. Like many Algonquian languages, Powhatan did not have a writing system, so all that is left are the writings from the 17th century and the piecing together that can be done using related Algonquian languages. Although the language has become extinct, some of the tribes that were part of the Powhatan Chiefdom still remain close to their lands. These tribes include Upper Mattaponi, Mattaponi, Nansemond, Chickahominy, Pamunkey and Patawomeck, all of whom are either recognized by the Commonwealth of Virginia or the federal government. There is also the Powhatan Renape Nation (formerly located on the Rankokus Indian Reservation in Burlington, New Jersey) that is working to reclaim their culture and educate the public.
Отбасы және шығу тегі
Поухатан - алги тілінің бір түрі. Ол Уннами, Мунси, Нантикок, Массачусет және басқа да шығыс алгонкиан тілдерімен тығыз байланысты, ал Ожибве, Кри, Шайен, Блэкфут және басқа да алгонкиан тілдерімен алысырақ байланысты, ал Уиот және Юрок тілдерімен ең алысырақ байланысты.
Тарихи фонологиялық өзгерістер
Паухатанды қайта құру жұмысына негізделген Сиберт тілдің протоалгонкиан және протошығыс алгонкиан тілдеріне қарағанда өзгергенін салыстыра алды. Мұнда оның зерттеулері көрсеткен ең негізгі үш өзгеріс: Барлық силлабикалық фонемалар Шығыс Алгонкиан және Поухатан арасында бірдей және осы екеуінің арасындағы жалғыз өзгеріс және Алгонкиан Прото - бұл сөз бастапқы Powhatan және Шығыс Алгонкианда а болды. Мысалы: PA "it is high" → aspēw Сөздің соңғы дауыстылары, егер олардың алдында прото-алгонкиан және поватан арасында ырғақ болса, жойылады. Мысалы: PA "earthwork" → mēnesk Powhatan арасында айырмашылықты түсіреді және ол Proto Algonquian-да кездеседі. Сол сияқты, PA Powhatan-да a болады, егер ол бөлшектің соңғы орнында немесе инфлекциялық морфемаларда, онда ол жойылады. Бұдан басқа ПА Ex: ПА "қаз" → сиссип; ПА "құм" → рēkaw; ПА "кішкентай ит" → атмосс.
All syllabic phonemes are the same in between Proto Eastern Algonquian and Powhatan and the only change between those two and Proto Algonquian is that word initial became an in Powhatan and Proto Eastern Algonquian. Ex: PA "it is high" → aspēw Word final vowels are deleted if they are preceded by a consonant between Proto Algonquian and Powhatan. Ex: PA "earthwork" → mēnesk Powhatan drops the difference between and that is found in Proto Algonquian. Similarly, PA becomes a in Powhatan, unless it in a word final position of a particle or inflectional morphemes, where it is deleted. Furthermore PA becomes a Ex: PA "duck" → siyssiyp ; PA "sand" → rēkaw ; PA "little dog" → atemoss .
Колонияға дейінгі тарих
Поухатан тілі басқа шығыс алгонкиан тілдерінен бөлініп пайда болды, ал оңтүстікке қарай жылжыған топтар тілдің ерекшеленуімен аймақтағы бұрынғы мәдениеттерді алмастырды. Каролина алгонкиан тілінің Поухатан тілінен ерекшеленетіндігі туралы нақты мәлімет жоқ, өйткені, ақыр соңында, Каролина алгонкиан тілінің шоуаноке, кроатан және мачапунга сияқты топтары Вирджинияның Поухатан топтарының этностық тармақтары болып табылады. Поухатан тілі қазіргі шығыс Вирджинияның басым тілі болған және Поухатан рубасылығында қолданылған.
Еуропалық байланыс
Паухатанды алғаш көрген еуропалықтар испандықтар болды. Олар бұл аймақты Аяккан деп атады және олар Потомак өзенінен жоғарылай жүзіп шыққан болуы мүмкін; алайда испан отарлауы бұл аймақта ақыр соңында сәтсіз болды. 1607 жылы ағылшын отаршылары капитан Джон Смитпен бірге келіп, Джеймстаун елді мекенін құрды. Смит Поухатан тілінде тек 50 сөз жазса, жазушы әрі колонистердің бірі Уильям Стречи 500-ге жуық сөз жазды. Бұл кезде поухатан тілі әлі де басым тіл болғандықтан және алғашқы жылдары ағылшын отаршылары тамақ үшін поухатанға тәуелді болғандықтан, отаршылар жаңа кездескен тілді үйренулері керек болды. Ағылшын тілі Поухатаннан көптеген сөздерді алуды бастады; бұл тіл ағылшын тілінен басқа жергілікті тілдерге қарағанда көбірек қарыздың көзі болып табылады. Мұндай сөздердің көбісі, әрине, 1622 жылы поухатан мен отарлаушылар арасындағы қақтығыстан бұрын, ертеде пайда болған. Бұл сөздердің арасында: чинквапин (Castanea pumila), chum ( chumming), хиккори, гомини, матчкоат, мокасин, мускарат, опоссум, персимон, покевид, пони (макурозында pone), еншілес, террапин, томагавк және викопи. Ағылшын отаршылары повахтан аумағына қоныс аударған сайын, жағдай керісінше өзгерді: повахтандықтар енді ағылшын тілін үйренулері керек болды. Вирджиния штатына арналған жазбаларында (1782) Томас Джефферсон 12 таза қанды памук бар екенін атап өтті, олардың "ежелгілері өз тілдерін аз дәрежеде сақтап қалды, олар Поухатан тілінің соңғы қалдықтары". 1790 жылға қарай ол жоғалып кеткен болса керек.
Қазіргі заман
Соңғы онжылдықтарда жоғалған тілді қайта жаңғыртуға қызығушылық пайда болды, әсіресе Поухатан Конфедерациясының ұрпақтары. 1975 жылы алгонкиан тілдеріне маманданған лингвист Фрэнк Сиберт тілдің фонологиясын "қайта құру" туралы кітап көлеміндегі зерттеу жариялады. Вирджинияның ағылшын отарлау тарихы мен Поухатанмен кездесу туралы әңгімелейтін "Жаңа әлем" (2005) фильмі үшін Блэр Рудс "ол болуы мүмкін" тілдің алдын ала қайта құрылуын жасады. Солтүстік Каролина мен Вирджинияның жергілікті тілдерінің маманы болған ол Стречи мен Смит сөз тізімдерін, сондай-ақ басқа алгонкиан тілдерінің сөздіктер мен грамматикасын және олардың және Поухатан арасында пайда болған дыбыстық сәйкестіктерді қолданды. Ол, әсіресе, Смит пен Стречи жазбаларындағы сөздерді салыстыру үшін, грамматика мен прото-алгонкиан тілдерін біріктіру үшін, Масачусет тіліне аударылған Киелі кітапты қолданды. Уильям мен Мэри колледжінің лингвистері патоумек тайпасымен бірге тілді қалпына келтіру үшін жұмыс істеп жатыр және бұл бағытта үлкен қадамдар жасады. Патоумек тайпасы Вирджиния штатының Стаффорд қаласында бұл тілді үйрету курстарын ұсынады.
Сызық құрылымы
Сиберт сөз тіркестерінің құрылымына нақты назар аудармайды, бірақ ол берген лексиканы және мысалдарды пайдаланып, (C) V (V) (V) (C) үлгісін анықтауға болады. Сөздердегі кластерлер екі ырғақпен шектеледі, CVCCVC.
Стресс
Поухатан тілі сөздердің басатын ырғағын, атап айтқанда әлсіз дауыстылардың синкопациясын анықтау үшін синкопты қолданады, ал бірінші ырғақта әлсіз дауысты бар-жоғына байланысты ырғақ салмағы анықталады. Егер солай болса, онда жұп санды иілмелер ауыр, ал тақ санды иілмелер жеңіл болады. Мысалы, "күн" дегенді білдіретін , егер сөздің басы күшті дауыстымен басталса, онда керісінше, жұп санды иішектер жеңіл, ал тақ санды иішектер ауыр болады. Мысалы, "жақсы" дегенді білдіретін "и" деп айтылады. Синкоптың екі түрі бар: үлкен және кіші. Үлкен синкопация сөздің ортасында үш немесе одан да көп әріптер бар морфемаларда болады. Бұл әсіресе "о" әріппен аяқталатын жеңіл әріптерде кездеседі. Бұған кейбір мысалдар "қашық" және "тұндырғыш" сөздері. "Шашық" сөзі "о" деп айтылады, бірақ үлкен синкопациямен, ол "о" деп айтылады "Шашық" сөзі "о" деп айтылады, бірақ синкопациямен, ол "о" болады. Кішігірім синкопация ерікті түрде болады және тек белгілі бір диалекттерде ғана көрінеді. Сылбыр салмағы фактор емес, ол сөздің басталуы немесе аяқталуы немесе кластермен аяқталуына байланысты.
There are two kinds of syncope: major and minor. Major syncopation happens in morphemes that are three or more syllables in the middle of the word. This especially happens in light syllables ending in or Some examples of this are in the words for "spoon" and "broom". The word for "spoon" would be pronounced , but with major syncopation, it is pronounced The word for "broom" would be pronounced , but with the syncopation, it becomes Note that the last example is a prime example of the light syllable that ends in being syncopated. Minor syncopation tends to be optionally and only seen is specific dialects. Syllable weight is not a factor and instead it depends on if the word begins with or or ends with an or a cluster including such as An example of this is in the word for "five", which would be pronounced and is instead pronounced as or .
Іс-әрекеттер
Поухатан тілінде етістіктің үш түрі бар, олардың барлығы икемді. Поухатан - агглютинативті үлгідегі тіл. Ол кейбір қатаң ережелерін жоғалтқан болса да, тұлғаны көрсету етістіктердің түріне немесе сыныбына қарамастан негізінен сәйкес келетін анық үлгі бар.
Транзитивті жанды етістіктер
Бұл етістіктің түрі басқа адамдарға және заттарға жасалған әрекеттерді білдіреді. Келесі иерархияға назар аударыңыз, әсіресе бірінші бірлік нысанда екінші бірлік нысанмен. Itoyou қатынасына қатысты, мысалы, kowamānes "Мен сені сүйемін", екінші тұлға префиксінің нұсқасы, ko , бірінші тұлға ne префиксі орнына қолданылады, тіпті "Мен" субъект болса да. + Адам қатынасы 1-ші ән. 3rd sing ne āwnemerāmāw "Мен оны иіскейін" 2nd sing 3rd sing ke āwkemownasāw "Сен оның шашын кесіп тастадың" 1st sing 2nd sing ko eskowamānes "Мен сені жақсы көремін" Негативті 1st sing 2nd sing ke erow