Кіріспе

Тейдвотер Вирджинияның жергілікті тілі Поухатан немесе Вирджиния алгонкиан тілі - алгонкиан тілдерінің шығыс алгонкиан субтобы. Бұрын бұл тілді Вирджиния штатының Поухатан халқы сөйлеген. 1970-ші жылдары Фрэнк Томас Сиберт, Jr. тілдік зерттеулер жүргізгеннен кейін, тілдің кейбір бөлігі жақсы құжатталған алгонкиан тілдерінің көмегімен қайта құрылды және оны қайта жаңғыртуға тырысуда. Бұл тілдің жалғыз құжаттық дәлелі - алғашқы еуропалық байланыс кезінде жазылған екі қысқа сөз тізімі. Уильям Стречи 500 сөз жазды, ал капитан Джон Смит 50 сөз жазды. Смит сонымен қатар Powhatan піджин түрінің бар екендігін хабарлады, бірақ ол туралы ештеңе белгісіз. Стречидің материалдары 1610 және 1611 жылдар аралығында жиналған, және 1612 және 1613 жылдары Англияға оралғаннан кейін оның жазбаларынан жазылған болуы мүмкін. Ол 1618 жылы екінші көшірмесін жасаса да, өмірінде ешқашан басылып шықпады. Екінші данасы 1849 жылы, ал біріншісі 1955 жылы жарық көрді. Смит материалдары 1607 және 1609 жылдар аралығында жиналып, 1612 жылы және 1624 жылы жарияланды. Оның материалдарын қайдан жинағаны туралы мәлімет жоқ. Көптеген алгонкиан тілдеріндей, повахан тілінде де жазу жүйесі болмағандықтан, 17 ғасырдағы жазбалар мен байланысты алгонкиан тілдерін қолдану арқылы жасалатын бөлшектер ғана қалды. Тiлi жойылып кеткенмен, Поухатан тайпасының құрамына кiрген кейбiр тайпалар өз жерлерiне жақын болып қалуда. Бұл тайпаларға Верхний Маттапони, Маттапони, Нансемонд, Чиккахомини, Памунки және Патоумек жатады, олардың барлығын Вирджинияның немесе федералды үкімет мойындайды. Сонымен қатар, Powhatan Renape Nation (бұрын Нью-Джерси штатының Берлингтон қаласында Ранкокус үнді резервациясында орналасқан) өз мәдениетін қалпына келтіруге және халыққа білім беруге тырысады.

Отбасы және шығу тегі

Поухатан - алги тілінің бір түрі. Ол Уннами, Мунси, Нантикок, Массачусет және басқа да шығыс алгонкиан тілдерімен тығыз байланысты, ал Ожибве, Кри, Шайен, Блэкфут және басқа да алгонкиан тілдерімен алысырақ байланысты, ал Уиот және Юрок тілдерімен ең алысырақ байланысты.

Тарихи фонологиялық өзгерістер

Паухатанды қайта құру жұмысына негізделген Сиберт тілдің протоалгонкиан және протошығыс алгонкиан тілдеріне қарағанда өзгергенін салыстыра алды. Мұнда оның зерттеулері көрсеткен ең негізгі үш өзгеріс: Барлық силлабикалық фонемалар Шығыс Алгонкиан және Поухатан арасында бірдей және осы екеуінің арасындағы жалғыз өзгеріс және Алгонкиан Прото - бұл сөз бастапқы Powhatan және Шығыс Алгонкианда а болды. Мысалы: PA "it is high" → aspēw Сөздің соңғы дауыстылары, егер олардың алдында прото-алгонкиан және поватан арасында ырғақ болса, жойылады. Мысалы: PA "earthwork" → mēnesk Powhatan арасында айырмашылықты түсіреді және ол Proto Algonquian-да кездеседі. Сол сияқты, PA Powhatan-да a болады, егер ол бөлшектің соңғы орнында немесе инфлекциялық морфемаларда, онда ол жойылады. Бұдан басқа ПА Ex: ПА "қаз" → сиссип; ПА "құм" → рēkaw; ПА "кішкентай ит" → атмосс.

Колонияға дейінгі тарих

Поухатан тілі басқа шығыс алгонкиан тілдерінен бөлініп пайда болды, ал оңтүстікке қарай жылжыған топтар тілдің ерекшеленуімен аймақтағы бұрынғы мәдениеттерді алмастырды. Каролина алгонкиан тілінің Поухатан тілінен ерекшеленетіндігі туралы нақты мәлімет жоқ, өйткені, ақыр соңында, Каролина алгонкиан тілінің шоуаноке, кроатан және мачапунга сияқты топтары Вирджинияның Поухатан топтарының этностық тармақтары болып табылады. Поухатан тілі қазіргі шығыс Вирджинияның басым тілі болған және Поухатан рубасылығында қолданылған.

Еуропалық байланыс

Паухатанды алғаш көрген еуропалықтар испандықтар болды. Олар бұл аймақты Аяккан деп атады және олар Потомак өзенінен жоғарылай жүзіп шыққан болуы мүмкін; алайда испан отарлауы бұл аймақта ақыр соңында сәтсіз болды. 1607 жылы ағылшын отаршылары капитан Джон Смитпен бірге келіп, Джеймстаун елді мекенін құрды. Смит Поухатан тілінде тек 50 сөз жазса, жазушы әрі колонистердің бірі Уильям Стречи 500-ге жуық сөз жазды. Бұл кезде поухатан тілі әлі де басым тіл болғандықтан және алғашқы жылдары ағылшын отаршылары тамақ үшін поухатанға тәуелді болғандықтан, отаршылар жаңа кездескен тілді үйренулері керек болды. Ағылшын тілі Поухатаннан көптеген сөздерді алуды бастады; бұл тіл ағылшын тілінен басқа жергілікті тілдерге қарағанда көбірек қарыздың көзі болып табылады. Мұндай сөздердің көбісі, әрине, 1622 жылы поухатан мен отарлаушылар арасындағы қақтығыстан бұрын, ертеде пайда болған. Бұл сөздердің арасында: чинквапин (Castanea pumila), chum ( chumming), хиккори, гомини, матчкоат, мокасин, мускарат, опоссум, персимон, покевид, пони (макурозында pone), еншілес, террапин, томагавк және викопи. Ағылшын отаршылары повахтан аумағына қоныс аударған сайын, жағдай керісінше өзгерді: повахтандықтар енді ағылшын тілін үйренулері керек болды. Вирджиния штатына арналған жазбаларында (1782) Томас Джефферсон 12 таза қанды памук бар екенін атап өтті, олардың "ежелгілері өз тілдерін аз дәрежеде сақтап қалды, олар Поухатан тілінің соңғы қалдықтары". 1790 жылға қарай ол жоғалып кеткен болса керек.

Қазіргі заман

Соңғы онжылдықтарда жоғалған тілді қайта жаңғыртуға қызығушылық пайда болды, әсіресе Поухатан Конфедерациясының ұрпақтары. 1975 жылы алгонкиан тілдеріне маманданған лингвист Фрэнк Сиберт тілдің фонологиясын "қайта құру" туралы кітап көлеміндегі зерттеу жариялады. Вирджинияның ағылшын отарлау тарихы мен Поухатанмен кездесу туралы әңгімелейтін "Жаңа әлем" (2005) фильмі үшін Блэр Рудс "ол болуы мүмкін" тілдің алдын ала қайта құрылуын жасады. Солтүстік Каролина мен Вирджинияның жергілікті тілдерінің маманы болған ол Стречи мен Смит сөз тізімдерін, сондай-ақ басқа алгонкиан тілдерінің сөздіктер мен грамматикасын және олардың және Поухатан арасында пайда болған дыбыстық сәйкестіктерді қолданды. Ол, әсіресе, Смит пен Стречи жазбаларындағы сөздерді салыстыру үшін, грамматика мен прото-алгонкиан тілдерін біріктіру үшін, Масачусет тіліне аударылған Киелі кітапты қолданды. Уильям мен Мэри колледжінің лингвистері патоумек тайпасымен бірге тілді қалпына келтіру үшін жұмыс істеп жатыр және бұл бағытта үлкен қадамдар жасады. Патоумек тайпасы Вирджиния штатының Стаффорд қаласында бұл тілді үйрету курстарын ұсынады.

Сызық құрылымы

Сиберт сөз тіркестерінің құрылымына нақты назар аудармайды, бірақ ол берген лексиканы және мысалдарды пайдаланып, (C) V (V) (V) (C) үлгісін анықтауға болады. Сөздердегі кластерлер екі ырғақпен шектеледі, CVCCVC.

Стресс

Поухатан тілі сөздердің басатын ырғағын, атап айтқанда әлсіз дауыстылардың синкопациясын анықтау үшін синкопты қолданады, ал бірінші ырғақта әлсіз дауысты бар-жоғына байланысты ырғақ салмағы анықталады. Егер солай болса, онда жұп санды иілмелер ауыр, ал тақ санды иілмелер жеңіл болады. Мысалы, "күн" дегенді білдіретін , егер сөздің басы күшті дауыстымен басталса, онда керісінше, жұп санды иішектер жеңіл, ал тақ санды иішектер ауыр болады. Мысалы, "жақсы" дегенді білдіретін "и" деп айтылады. Синкоптың екі түрі бар: үлкен және кіші. Үлкен синкопация сөздің ортасында үш немесе одан да көп әріптер бар морфемаларда болады. Бұл әсіресе "о" әріппен аяқталатын жеңіл әріптерде кездеседі. Бұған кейбір мысалдар "қашық" және "тұндырғыш" сөздері. "Шашық" сөзі "о" деп айтылады, бірақ үлкен синкопациямен, ол "о" деп айтылады "Шашық" сөзі "о" деп айтылады, бірақ синкопациямен, ол "о" болады. Кішігірім синкопация ерікті түрде болады және тек белгілі бір диалекттерде ғана көрінеді. Сылбыр салмағы фактор емес, ол сөздің басталуы немесе аяқталуы немесе кластермен аяқталуына байланысты.

Іс-әрекеттер

Поухатан тілінде етістіктің үш түрі бар, олардың барлығы икемді. Поухатан - агглютинативті үлгідегі тіл. Ол кейбір қатаң ережелерін жоғалтқан болса да, тұлғаны көрсету етістіктердің түріне немесе сыныбына қарамастан негізінен сәйкес келетін анық үлгі бар.

Транзитивті жанды етістіктер

Бұл етістіктің түрі басқа адамдарға және заттарға жасалған әрекеттерді білдіреді. Келесі иерархияға назар аударыңыз, әсіресе бірінші бірлік нысанда екінші бірлік нысанмен. Itoyou қатынасына қатысты, мысалы, kowamānes "Мен сені сүйемін", екінші тұлға префиксінің нұсқасы, ko , бірінші тұлға ne префиксі орнына қолданылады, тіпті "Мен" субъект болса да. + Адам қатынасы 1-ші ән. 3rd sing ne āwnemerāmāw "Мен оны иіскейін" 2nd sing 3rd sing ke āwkemownasāw "Сен оның шашын кесіп тастадың" 1st sing 2nd sing ko eskowamānes "Мен сені жақсы көремін" Негативті 1st sing 2nd sing ke erow