Кіріспе

Ақпаратты сақтауға көмектесетін оқу әдісі Есте сақтау өнері (ars memoriae) - бұл жады әсерлерін ұйымдастыру, есте сақтауды жақсарту және идеяларды біріктіру мен "жасауға" көмектесу үшін қолданылатын бірнеше ерікті түрде байланысты мнемоникалық принциптер мен әдістердің бірі. Алдыңғы термин "Ars Memorativa" деп аударылады, бірақ оның тура мағынасы "Меморативтік өнер" болып табылады. Оны мнемотехника деп те атайды. Бұл - Аристотельдік мағынадағы "өнер", яғни адамның прагматикалық, табиғи іс-әрекетінде тәртіп пен тәртіпті қосатын әдіс немесе рецепт жиынтығы. Бұл принциптер мен әдістердің танылған тобы ретінде кем дегенде б.з.д. бірінші мыңжылдықтың ортасынан бастап болды және әдетте риторика немесе логика бойынша оқытумен байланысты болды, бірақ өнердің нұсқалары басқа жағдайларда, әсіресе діни және сиқырлы жағдайларда қолданылды. Өнерде жиі қолданылатын әдістерге визуализацияланған орындардағы эмоционалды әсерлі естелік суреттерді біріктіру, суреттер топтарын тізбектеу немесе біріктіру, суреттерді схемалық графикамен немесе ноталармен біріктіру ("белгілер, таңбалар, суреттер" латын тілінде) және мәтінді суреттермен біріктіру жатады. Осы әдістердің кез келгені немесе барлығы көбінесе сәулет, кітаптар, мүсін және сурет салуды зерделеумен немесе зерттеумен бірге қолданылған, оларды есте сақтау өнерінің практиктері ішкі есте сақтау суреттері мен / немесе ұйымының сыртқы түрлері ретінде қараған. Принциптер мен әдістердің әртүрлілігі мен олардың әртүрлі қолданылуынан кейбір зерттеушілер бір-бір өнердің орнына "жады өнерін" айтады. Есте сақтау өнерінің негізгі классикалық көздері, бұл тақырыпқа ұзақ уақыт қатысады, оның ішінде Rhetorica ad Herennium (Bk III), Цицеронның De oratore (Bk II 350360), және Квинтилианның Institutio Oratoria (Bk XI). Сонымен қатар, бұл өнер гректердің ежелгі еңбектеріндегі фрагменттерде, соның ішінде шамамен б.з.д. Аристотель есте сақтау туралы көп жазған, және есте сақтауды реттеу үшін суреттерді орналастыру әдісін атап өткен. Оның "Жүрек туралы" және "Естелік пен еске алу туралы" шығармаларындағы үзінділер ортағасырлық схоластиканың өнерін қайта жаңғыртуға ықпал етті. Есте сақтау өнерінің пайда болуы туралы ең көп таралған әңгіме гректің әйгілі ақыны Симонидтің оқиғасына негізделген. Симонидті өзінің қонағы, Фессалияның асыл адамы құрметіне лирикалық өлең айтуға шақырған. Симонид өзінің қонағын мақтаған кезде, Кастор мен Полюкс егіз құдайларды да атады. Оқиға аяқталғаннан кейін, дворян Simonidesке тек баталық сөз үшін келісілген төлемнің жартысын ғана төлейтынын және ол аталған екі құдайдан төлемнің қалдығын алуы керектігін айтты. Көп ұзамай Симонидке сыртта екі ер адам күтіп тұрғаны айтылды. Ол қонақтарды қарсы алуға шықса да, ешкімді таба алмады. Ол қонақ бөлмесіне кіргенде, бөлмесі құлап, ішіндегілердің бәрін қырып тастады. Мәйіттер сондай күйде болғандықтан, оларды дұрыс жерлеуге болмай қалды. Бірақ Симонид қонақтардың қай жерде отырғанын есіне түсіріп, оларды жерлеу үшін анықтады. Бұл тәжірибе Симонидке өз өнерінің дамуының негізгі принциптерін ұсынды. Ол осы қабілетті (ес) жаттықтыруға ұмтылған адамдар орындарды таңдап, есте сақтауды қалаған нәрселердің психикалық бейнелерін қалыптастырып, сол бейнелерді орындарда сақтауы керек деп тұжырымдады, сондықтан орындар тәртібі заттардың тәртібін сақтайды, ал заттардың бейнелері заттардың өздерін білдіреді, біз орындар мен бейнелерді шамы жазу тақташасы және оған жазылған әріптер ретінде қолданамыз. Ертедегі христиан монахтары есте сақтау өнерінде кең тараған техникаларды композиция және медитация өнері ретінде қабылдады, бұл бастапқыда оқытылған риторикалық және диалектикалық контекстке сәйкес келді. Бұл әдіс Киелі кітапты есте сақтау үшін қолданылған. Бұл дәстүрде есте сақтау өнері кейінгі орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуіріне (немесе ерте заманауи кезеңге) берілді. Есте сақтау өнері қасиетті және христиандық контекстке 13-ші ғасырдағы Ноторий өнері (лат. Ars Notoria) деп аталатын сиқырлық кітапта кірді, онда адал христиан дәрігер белгілі бір тұлғаларды тексеру үшін лоци әдісінің бөлігі ретінде тексерді. жеті либералды өнер сияқты белгілі бір пәндер туралы білімді басып шығару, сақтау және алу. Цицерон мен Квинтилиан 13 ғасырдан кейін қайта тірілген кезде гуманистік ғалымдар осы ежелгі жазушылардың тілін олар жақсы білетін ортағасырлық дәстүрлер аясында түсінді, олар монахтық оқу мен композицияның медитативтік практикасымен қатты өзгерді. Се...

Көрнекілік сезім және кеңістіктік жады

Мүмкін, өнердің ең маңызды қағидасы - бұл визуалды сезімнің кеңістіктегі "көрілген" объектілердің бағытымен үйлесімде болуы. Бұл принцип Диалексистің есте сақтау туралы алғашқы фрагментінде көрініс тапқан және осы саладағы кейінгі мәтіндерде кездеседі. Мэри Каррутерс, Хью де Сент-Виктордың Дидаскалионын қарап, көрнекі сезімнің маңыздылығын былайша атап көрсетеді: Біз естіген нәрселер де көрнекі бейнеге қосылуы керек. Біз көрген емес, естіген нәрсені есте сақтау үшін, сөйлеушінің сыртқы түрін, бет-әлпетін, ым-ишарасын, сондай-ақ бөлменің көрінісін сөздеріне қоса білуіміз керек. Сондықтан баяндамашы сөздері мен қимылдары арқылы әсерді қалыптастыратын күшті бейнелерді жасауы керек. Барлық риторикалық оқулықтарда декламациялық ым-ишара мен сөз айтуға қатысты егжей-тегжейлі кеңестер бар; бұл Аристотельдің, Авиценнаның және басқа да философтардың визуалды есте сақтаудың басымдылығы мен қауіпсіздігі туралы барлық басқа сезімдік режимдер, есту, тактиль және басқалар туралы. Бұл үзіндіде көрнекі сезімнің кеңістіктік бағдармен байланысы баса айтылған. Баяндамашының суреті бөлмеге орналастырылады. Жады өнерінде визуалды сезімнің маңызы табиғи түрде кеңістіктік контексттің маңыздылығына әкеледі, өйткені біздің көру және тереңдікті қабылдау табиғи түрде кеңістіктегі бейнелерді орналастырады.

Кезектілігі

Бейнелерді визуалды кеңістікте орналастыру табиғи түрде тәртіпке әкеледі, сонымен қатар, біз биологиялық организмдер ретінде табиғи түрде дағдыланған тәртіп, ол біз өзімізді әлемде бағдарлау үшін қолданатын сезімдік қабылдаулардан туындайды. Бұл факт, бәлкім, ежелгі дәуірде айқын ажыратылған жасанды және табиғи есте сақтау арасындағы байланысты түсіндіреді. Жақсы оқыған есте сақтау қабілеті бар адам әр түрлі тақырыптар бойынша жақсылап ұйымдасқан түрде шығармалар жаза алады. Бір рет реттелген схеманың барлық маңызды бастапқы орны және мазмұны оның ішінде өз орындарында берік болғаннан кейін, бір орнынан басқасына бірден ауысып, бір орыннан айырылып қалмау немесе шатаспау мүмкін. Июльдің ескерткіштері туралы шығармаларын қайта талқылауда Каррутерс есте сақтаудағы тәртіптің маңыздылығын анық атап өтті: Адамның қатаң, оңай сақталатын, нақты бастауы бар тәртібі болуы керек. Осы тәртіпке адам жаттап алып, еске түсіргісі келетін нәрсенің компоненттерін қояды. Ақша айырбастаушы ("nummularium") өз ақшасын ақша қалтасының түріне қарай ("sacculum", "marsupium") бөліп, жіктейді, сондықтан даналық қоймасының мазмұны ("thesaurus", "archa"), яғни естелік, белгілі бір, реттелген схема бойынша жіктелуі керек.

Шектелген жиынтық

Есте сақтау өнерін талқылайтын көптеген еңбектерде бривиталар мен дивизиолардың маңыздылығы немесе ұзақ серияны басқарылатындай топтарға бөлу баса айтылады. Бұл бір көзбен қараған кезде қабылдауға болатын суреттерді немесе суреттер топтарын қалыптастыру туралы кеңестерде, сондай-ақ ұзақ үзінділерді жаттап алу туралы талқылауларда көрінеді. "Ұзын мәтінді әрқашан қысқа сегменттерге бөлуге, нөмірлеуге, содан кейін бірнеше бөлікті жаттап алуға болады". Бұл қазіргі терминологияда "бөлшектеу" деп аталады.

Қауымдастық

Қауымдасу өнерді қолдану үшін аса маңызды деп саналды. Алайда, есте сақтаудағы ассоциациялар ерекше екендігі анық танылды, сондықтан бір адамға жұмыс істейтін нәрсе автоматты түрде бәріне жұмыс істемейді. Осы себепті есте сақтау мәтіндеріндегі бейнелерге берілген ассоциативтік мәндер әдетте мысал ретінде қарастырылады және "жалпыға нормативтік" болып саналмайды. Яйтс Аристотельдің қауымдастық қағидасын қысқаша сипаттайтын үзіндісін ұсынады. Онда ол есте сақтау тізбегін бастау үшін бастапқы нүктесінің маңыздылығын және оның ынталандырушы себеп ретінде қызмет ететінін айтады. Осы себепті кейбір адамдар есте сақтау мақсатында жерлерді пайдаланады. Мұның себебі - адамдар бір қадамнан екінші қадамға тез өтеді; мысалы, сүттен аққа, ақтан ауаға, ауадан ылғалға; одан кейін күзді еске алады, егер адам маусымды еске алуға тырысатынын болжайды.

Қайталау

Есте сақтаудың жалпы процесінде қайталаудың белгілі рөлі есте сақтау өнерінің күрделі әдістерінде де рөл атқарады. Бұл туралы жоғарыда айтылған диалектикалық кітапта былай делінген: "Естігендеріңді қайталап айта беріңдер, өйткені жиі естіп, қайталап айту арқылы үйренгендерің естеріңе толық түседі". Осыған ұқсас кеңестер есте сақтау өнерін зерттейтін кейінгі еңбектерде жиі кездеседі.

Архитектуралық емшектер

Архитектуралық мнемоника - есте сақтау өнерінде қолданылатын әдістердің негізгі тобы. Ол тәжірибе немесе білімді жазу үшін "қосылған" бейнелер немесе белгілерді "қосатын" шеңбер немесе тәртіптік құрылым ретінде практиктер жаттаған орындарды (латынша loci) пайдалануға негізделген. Бұл әдісті қолдану үшін ғимаратты бірнеше рет аралап, әр жолы бір ретімен оның ішіндегі әртүрлі жерлерді көру керек. Бұл процестің қажетті қайталануларынан кейін, адам әр жерді сенімді түрде және ретпен есте сақтап, елестете білуі керек. Егер адам, мысалы, сөйлеуді есте сақтауды қаласа, сөйлеу мазмұнын оның бөліктерін жаттауға арналған суреттерге немесе белгілерге бөлуі мүмкін, содан кейін олар бұрын жатталған орындарға 'қойылады'. Сөйлеу элементтерін қайтадан ғимарат арқылы жүріп, әрбiр локусты рет-ретімен қарап, ондағы суреттерге қарап, сөйлеу элементтерін рет-ретімен еске түсіру арқылы еске түсіруге болады. Бұл әдістерге сілтеме жасау ағылшын тіліндегі "біріншіден", "екінші кезекте" және т.б. Бұл әдістер немесе нұсқалар кейде "локи әдісі" деп аталады, ол төменде бөлек бөлімде талқыланады. Архитектуралық мнемониканың негізгі көзі - біздің заманымызға дейінгі бірінші ғасырдағы риторика туралы латынша еңбек - анонимді Rhetorica ad Herennium. Бұл әдісті Ad Herennium авторы қолданған деп ойлау қиын. Бұл әдісті Цицерон мен Квинтилиан да атап өткен. Ad Herennium (III кітап) кітабындағы мәліметке сәйкес, фон немесе "орналар" - бұл балауыз тақташалары сияқты, ал олардың үстінде немесе ішінде "қойылған" бейнелер жазу сияқты. Нақты физикалық орындар естелік орындардың негізі ретінде кеңінен қолданылған, өйткені "Ad Herennium" авторы бос аймақта емес, халық көп жердегі фондарды алу тиімдірек болады деп болжайды, өйткені адамдар жиналып, бір жерден екіншісіне өтіп, суреттердің әсерін шатастырады және әлсіретеді, ал жалғыздық олардың контурларын өткір етеді. Алайда жерлер тек нақты орналасқан жерлерден ғана емес, басқа да жерлерден де алынған. Автор одан әрі ұсынысын береді, егер біз дайын фонмен қанағаттанбасақ, онда қиялымызда өзімізге арналған аймақ жасап, тиісті фондардың барынша пайдалы таралуын аламыз. Олай болса, орын немесе фон тәртіпті талап етеді және өзара тәртіпті таңдайды (көбінесе нақты физикалық құрылым "орталықтарды" негізге алған жағдайларда есте сақталған физикалық орынның кеңістіктік сипаттамаларынан туындайды). Бұл реттіктің өзі суреттерді ұйымдастырады, еске түсіру кезінде шатасудың алдын алады. Сондай-ақ, автордың айтуынша, үйлер жақсы жарықпен, бір-бірінен бөлек, бір-бірінен бөлек орналасуы керек. Ол көрерменге кеңістікті және ондағы суреттерді бір ғана ретпен көруге мүмкіндік беретін виртуалды "көріс қашықтығын" ұсынады. Суреттерге тоқталсақ, анонимді автор олардың екі түрін айтады: біріншіден, суретке негізделген ұқсастық, екіншісі, сөзге негізделген ұқсастық. Бұл кейіннен есте сақтау өнеріне арналған еңбектерде жиі кездесетін "сөздер үшін есте сақтау" мен "заттар үшін есте сақтау" арасындағы айырмашылықтың негізі болды. Ол тақырыпқа негізделген ұқсастықтың келесі танымал мысалын келтіреді: Біз жиі бүкіл мәселені бір ғана белгімен, бір ғана суретпен қамтимыз. Мысалы, прокурор айыпталушы адамды улантып өлтіргенін, қылмыстың мотивін мұра деп айыптады және бұл әрекеттің көптеген куәгерлері мен көмекшілері бар екенін мәлімдеді. Егер біз осы бірінші тармақты есте сақтағымыз келсе, онда біз өзімізді қорғауды жеңілдету үшін, бірінші аяғымызда бүкіл мәселенің суретін құрастырамыз. Егер біз сол адамды білсек, онда оны ауру төсекте жатқандай елестетеміз. Егер біз оны білмесек, біз әлі де біреуді біздің мүгедек деп санаймыз, бірақ ең төменгі сыныптағы адам емес, сондықтан ол бірден есіне келеді. Ал біз айыпталушыны төсек жағына қоямыз, оның оң қолында тостаған, сол қолындағы тақташалар, ал төртінші саусағында қошқардың ұрықтары (латынша testiculi ұрықтар немесе куәгерлерді білдіреді). Осылайша біз уланған адамды, мұраны және куәгерлерді жаза аламыз. Сөздерді салыстыру үшін ол бір тармақтың мысалын келтіреді және әрқайсысы тармақтағы сөздерге сәйкес келетін суреттерді қалай орналастыруға болатынын сипаттайды. Алайда ол бұл әдіс мәтінді жаттап алумен қатар жұмыс істемейді, сондықтан суреттер бұрын жатталған сөздерді еске түсіреді. Архитектуралық мнемоника сонымен қатар оқыту мен ойлаудың кең ұғымына байланысты болды. Аристотель техниканы топика немесе тұжырымдамалық салалар немесе мәселелермен байланысты деп қарастырды. Ол ө...

Графикалық жадтық

Архитектуралық мнемоника көбінесе есте сақтаудың өзі ретінде сипатталады. Алайда бастапқы көздер көрсеткендей, өнердің дамуының ерте кезінен бастап физикалық емес немесе абстрактілік орындар мен / немесе кеңістіктік графика естелік "орналастары" ретінде қолданылған. Мүмкін, осындай абстрактілі "орналар" жүйесінің ең әйгілі мысалы - Квинтилианның айтуынша, оның есте сақтау жүйесін фон жүйесі арқылы ұйымдастырған Скепсидің Метродоры, ол "күннің қозғалатын зодиактың он екі белгісінде үш жүз алпыс орын тапты". Кейбір зерттеушілер (Л. А. Пост пен Йейтс) Методорус өзінің естелігін зодиак белгілеріне негізделген жерлерді пайдаланып ұйымдастырған деп санайды. Кез келген жағдайда Квинтилиан алфавиттік емес белгілерді есте сақтау бейнелері ретінде қолдануға болатынын анықтайды, тіпті "қысқаша жазу" белгілерін (notae) нақты бейне түрінде түсіру мүмкін емес нәрселерді білдіру үшін қалай қолдануға болатынын атап өтеді (ол мысал ретінде "қосылымдарды" береді). Бұл сәулет-мемоникалық ғимараттар, нишалар және үш өлшемді бейнелер классикалық дәуірде қолданылған өнердің негізгі тақырыбы болғанымен, ол жиі белгілер немесе ноталарды, кейде тіпті физикалық емес елестетілген кеңістіктерді қолданған. Барбарий тайпаларының көшіп-қону кезеңінде және Рим империясының өзгеруі кезінде архитектуралық мнемоника қолданылмай қалды. Алайда кестелер, кестелер мен белгілерді қолдану өздігінен жалғасып, өздігінен дамыған көрінеді. Мэри Карратерс оқытылған естелік ерте антикалық және ортағасырлық педагогикада басты орынға ие екенін және ортағасырлық естелік өнерінің дамуы бүгінгі кітаптың пайда болуымен тығыз байланысты екенін анықтады. Графикалық мнемоникаға тән әлеуеттің дамуына мысал ретінде Mallorca Ramon Llull тізімдері мен комбинаторлық дөңгелектері жатады. Белгілер өнері (лат. Ars Notoria) де графикалық мнемониканың дамуы болуы мүмкін. Ейтс Тианалық Аполонийді және оның есте сақтау қабілеті туралы, сондай-ақ, оқытылған есте сақтау қабілеті, астрология мен күрәбашылық арасындағы байланысты атап өтті. Ол одан әрі былай дейді: Осы атмосферадан пайда болған дәстүр ғасырлар бойы жер астына өтіп, процесте өзгерістерге ұшырап, орта ғасырларда Аполлонийге немесе кейде Сүлейменге тиесілі сезімнің сиқырлы өнері ретінде пайда болды. Арс Ноторияның практик магикалық дұғаларды айтып жатқанда қызықтай таңбаланған және 'notae' деп аталатын суреттерге немесе диаграммаларға қарап отырды. Ол осылайша барлық өнер мен ғылым туралы білім немесе естелік алуға үміттенді, әр пән үшін әртүрлі "нота" ұсынылады. Ars Notoria классикалық есте сақтау өнерінің немесе оның notae қысқартуды қолданған күрделі саласының ұрпағы болуы мүмкін. Бұл әсіресе қара сиқырдың түрі ретінде қарастырылды және Тома Аквинский оны қатты айыптапты.