Кіріспе

Бағдарламалық қамтамасыз етумен қолдау көрсетілетін оқу әдісі

Кезеңдік оқу – оқу арқылы ақпаратты үйрену және есте сақтау үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланатын әдіс, ол электрондық мақалалардан сұрақ-жауап карточкаларын жасауды қамтиды. "Кезеңдік оқу" дегеніміз "бөлік-бөлікпен оқу" дегенді білдіреді. Мақалаларды бірінен соң бірін сызықты түрде оқығанның орнына, бұл әдіс үлкен электрондық мақалалар немесе кітаптар тізімін (көбінесе ондаған немесе жүздеген) сақтап, әрбір оқу сеансында бірнеше мақаланың бөліктерін оқу арқылы жұмыс істейді. Пайдаланушы оқу тізіміндегі мақалаларды басымдыққа бөледі. Оқу кезінде мақалалардың маңызды тұстары сұрақ-жауап карточкаларына айналдырылып, кейін белгілі бір аралықтармен қайталау алгоритмі арқылы ұзақ мерзімге жатталады және қайта қарастырылады. Процестің кейінгі кезеңдерінде сұрақ-жауап карточкаларын қолдану, оқуды уақыт бойынша бөліп өткенде жақсы нәтиже беру (аралық әсері) және ақпаратты жаттау үшін тестілеуді пайдаланғанда ұзақ мерзімді есте сақтаудың артуы (тестілеу әсері) құбылыстарына негізделген. Бұл әдіс, әсіресе әртүрлі көздерден келетін үлкен көлемдегі ақпаратты өмір бойы үйренуге тырысатын адамдарға арналған.

Тарих

Бұл әдістің өзі көбінесе поляк бағдарламалық жасақтама жасаушысы Пьотр Вознякқа еңбегі сіңірілген. Ол 1999 жылы SuperMemo 99 бағдарламасында өсіміл оқудың алғашқы нұсқасын іске қосты, осы әдістің қажетті құралдарын ұсынды: басымдық берілген оқу тізімі және мақалалардың бөліктерін бөліп алу, сондай-ақ мәтіннен сөздерді жою мүмкіндігі. "Өсіміл оқу" термині келесі жылы SuperMemo 2000 бағдарламасымен бірге пайда болды. Кейінгі SuperMemo бағдарламалары веб-беттерді импорттау, материалдың артық жүктелуін басқару сияқты құралдар мен техникаларды одан әрі жетілдірді. 2007 жылы Emacs мәтін редакторы үшін өсіміл оқуды шектеулі түрде қолдайтын мүмкіндік пайда болды. 2011 жылы Anki үшін өсіміл оқуға арналған қосымша жарияланды, ал Anki 2.0 және 2.1 нұсқалары үшін тағы бір қосымша қолжетімді. Өсіміл оқу – Пьотр Возняк ойлап тапқан бірнеше байланысты ұғымдардың біріншісі: өсіміл кескіндерді оқыту, өсіміл бейне, өсіміл аудио, өсіміл электрондық поштаны өңдеу, өсіміл мәселелерді шешу және өсіміл жазу. Возняк осы ұғымдарды атау үшін "Өсіміл оқыту" терминін қолданады.

Әдіс

Электрондық мақаланы оқыған кезде пайдаланушы ең маңызды бөліктерді (қағаз мақаланы сызып немесе бөліп көрсету сияқты) анықтап алады және оларды біртіндеп флешкарталарға айналдырады. Флеш-карталар – ақпаратты сұрақ-жауап форматында ұсынудың бір түрі (бұл белсенді еске түсіруге мүмкіндік береді). Клоздық тапсырмалар (cloze deletions) жиі ұсынылатын оқу кезінде қолданылады, себебі оларды мәтіннен жасау оңай. Үзінділер мен флеш-карталар бастапқы мақаладан тәуелсіз түрде кестеленеді. Уақыт өте келе мақалалар үзінділерге, ал үзінділер флеш-карталарға айналады. Осылайша, ұсынылатын оқу – электрондық мақалалардан алынған ақпаратты флеш-карталар жиынтығына бөлу әдісі. Үзінділерден айырмашылығы, флеш-карталар белсенді еске түсіру арқылы қайталанады. Яғни, "Джордж Вашингтон АҚШ-тың бірінші президенті болды" сияқты үзінділер, ақырында "АҚШ-тың бірінші президенті кім болды?" (Жауабы: Джордж Вашингтон) немесе "Джордж Вашингтон кім болды?" (Жауабы: АҚШ-тың бірінші президенті) сияқты сұрақтарға, немесе "[БОС ОРЫН] АҚШ-тың бірінші президенті болды", "Джордж Вашингтон [БОС ОРЫН] болды" сияқты клоздық тапсырмаларға айналуы керек. Бұл флеш-карта жасау процесі жартылай автоматтандырылған – оқырман қандай материалды үйрену керектігін таңдайды және сұрақтардың нақты мәтінін өңдейді. Ал бағдарламалық жасақтама мақалаларды басымдыққа қоюға, флеш-карталарды жасауға және кестелеуге көмектеседі: ол аралық қайталау алгоритмінің ережелеріне сәйкес оқырманның әр бөлікті қайталау уақытын есептейді. Бұл барлық өңделген ақпараттың уақыт аралығын ұзарту арқылы ұсынылатынын білдіреді. Жеке мақалалар пайдаланушының назар аудару қабілетіне, көңіл-күйіне, мақаланың өзіне және т.б. байланысты пропорционалды бөліктерде оқылады. Пётр Возняк айтуынша, бұл назар аударуды едәуір арттыруға мүмкіндік береді. Егер аралық қайталау болмаса, оқырман бірнеше пәнды бір уақытта оқығанда көп көлемді ақпараттың ішінде жоғалғандай сезінеді. Алайда, аралық қайталау өңделген материалдың есте сақталуына көмектеседі.