Кіріспе

Роберт Чарльз Уоллес (15 маусым 1881 - 29 қаңтар 1955) - шотландтық-канад геологы, педагог және әкімші. Ол Альберта университетінің президенті (1928 - 1936), Король университеті директоры (1936 - 1951) және Солтүстік Американың Арктика институтының басшысы (1951 - 1955) болды.

Ерте өмір және білім

Роберт Чарльз Уоллес 1881 жылы 15 маусымда Шотландияның Оркни аралдарында дүниеге келген. Орта білімін Оркейдегі Кирквалл грамматикалық мектебінде округтік стипендиямен қаржыландырады. Ол "2" деген баға алды. 1901 жылы Эдинбург университетінен А. және B. Sc. 1907 жылы сол институттың геология және математика мамандығы бойынша білім алған. Уоллес геология мамандығы бойынша магистратураны бітіру үшін Германияға кетті. Геттинген университетінің студенті. Ол Шотландияға дипломдық жұмысын аяқтауға оралды. 1912 жылы Эдинбургтен келген. Сол жылы Уоллес Елизавета Харкус Смитке (басқа бір оркадиялық) үйленді. Кейіннен ол Альберта университетінің (1933) және Куинс университетінің (1939) факультет әйелдер клубының негізін қалаушы және бірінші президенті болды. Олардың төрт баласы болды: Рональд, Шила, Бренда және Элспет. Соңғысы Куинс университеті әйелдер кафедрасының соңғы деканы болды.

Манитобаны зерттеу (19121928)

Тау жыныстары мен минералдар туралы кеңінен білімімен танымал болған Уоллес 1912 жылы Канадаға көшіп барып, Манитоба университетінің геология және минералогия кафедрасының бірінші меңгерушісі болды. Ол осы лауазымға он алты жылға жуық (1912 жылдан 1928 жылға дейін) ие болды. Уолес өзінің харизматикалық және білімді профессоры болғандықтан, студенттері мен әріптестері арасында жоғары бағаға ие болды. Оның университетте қалдырған мұрасы әлі күнге дейін сақталған. 1986 жылы Манитоба университетінің Форт-Гарри кампусында Уоллес ғимаратының құрылысы аяқталды. Қазіргі Геологиялық ғылымдар кафедрасының құрамына кіретін ғимаратқа дәстүрлі сыныптар мен кеңселер, сондай-ақ сейсмографиялық деректер орталығы мен шағын геологиялық мұражай орналасқан. Манитоба университетінде қызмет атқарған кезінде Уоллес провинциялық үкіметтің тапсырысы бойынша Солтүстік Манитобаның комиссары болды. Ол провинцияның солтүстігін жаяу, иттермен жүзіп, каноэмен кеңінен аралап, Канаданың солтүстігіндегі табиғи ресурстарды құжаттап, кен іздеушілермен және зерттеушілермен бірге қоныстанды. Оның Солтүстік Манитобаның мол минералды ресурстары туралы баяндамалары үкіметтік ресурстық жобалардың басталуына және сол аймаққа капиталды кеңінен енгізуге әкелді. Кейіннен Манитоба үкіметі Уоллесті 1927 жылы кен комиссары қызметіне көтерді. Ол бұл лауазымға бір жылдан аз уақыт бойы ие болды, өйткені ол 1928 жылы Альберта университетіне көшті.

Батысқа қарай: Альбертаға көшу (19281936)

Альберта университеті 1928 жылы Роберт Уоллеске президенттікке ұсынылғанда, өзін маңызды орта оқу орны ретінде қалыптастыра бастады. Уоллес университеттің алғашқы президенті Генри Маршалл Торидің орнын басады, ол институтты Ұлттық зерттеу зертханаларының президенті және бас директоры (кейін Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесі деп аталды) лауазымына орналасты. Уоллес келген кезде университет өзінің алғашқы маңызды кеңею кезеңінің соңына таяп қалды. Уоллес президент болғаннан кейін бір жылдай уақыт өткен соң, 1929 жылдың күзінде әлемдік экономика Ұлы депрессияға ұшырай бастады. Бірден-ақ университет бағдарламаларына қаржы тартысты болды, Уоллес әрекет етуге мәжбүр болды. Ол университеттің қазіргі кафедраларын жабу немесе қызметкерлердің жалақысын қысқарту туралы шешім қабылдады. Уолес соңғы әрекетті таңдады, ал университеттегі ешқандай бөлімдер экономикалық жағдайдың қиындығына қарамастан жабылмады. Алайда, қаржылық қиындықтар университеттің кеңейуін баяулатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана Эдмонтон кампусында жаңа ғимараттар салынбады. Ұлы депрессия кезінде оған салынған үлкен ақшалай шектеулерге қарамастан, Уоллес институттың тұтастығы мен өмір сүру қабілетін сақтап қана қоймай, оны жақсарта алды. Оның биліктегі кезінде медбикелік мектеп диплом беру мүмкіндігі бар дербес кафедраға айналды. (Бұл оқиғаға дейін Альбертада оқитын медбике студенттері дипломдарын аяқтау үшін Онтариоға немесе Британдық Колумбияға баруы керек еді.) Уоллес сонымен қатар 1933 жылы Банфтың көркемсурет мектебін (қазіргі Банф орталығы) құруға көмектесті. Уоллес тек білім беру саласына ғана үлес қосқан жоқ. Альбертада болған кезінде Уоллес геология мен ресурстарды іздеу жөніндегі құмарлығын жалғастырды. Ол провинцияның солтүстік бөлігіндегі кең көлемді және пайдалы пичбленде кен орындарын ашуға көмектесті. Уоллес сондай-ақ Форт-Макмюррейдің шетіндегі бидайық құмдарын дамытудың экономикалық әлеуеті болуы мүмкін деп тұжырымдаған алғашқы геологтардың бірі болды.

Корольдік басшылығы (19361951)

Альберта университетінің президенті ретінде сегіз жылға жуық уақыт өткеннен кейін Роберт Уоллеске Онтарионың Кингстон қаласындағы Куинс университетінің ректоры Джеймс Ричардсон ұсынды. Уоллес бұл ұсынысты қабылдады және 1936 жылдың 1 қыркүйегінде университеттің он бірінші директоры болып тағайындалды. Ол осы лауазымға тағайындалған алғашқы ғалым болды. (Бұған дейін 10 директордың тоғызы министр, екіншісі классика профессоры болған.) Ол бұл лауазымға 1951 жылы ресми түрде зейнетке шыққанға дейін ие болды. Уоллес келгенге дейін, Куинс университетінің өсуі айтарлықтай тоқтап қалды (басқа көптеген институттардағыдай, депрессия жылдары). Алайда Уоллес тұсында Куинс университеті ұзақ уақыт бойы кең көлемде кеңейтілді. Өзінің билігі кезінде Уоллес көптеген жаңа кафедралар мен институттарды қосты, соның ішінде медбикелік мектеп және көркемсурет мектебі (албертадағыдай), дене тәрбиесі және денсаулық мектебі, аспирантуралық зерттеулер кеңесі және биологиялық зерттеу станциясы (Опиникон көлінде). Оның тұсында үш жаңа ғимарат тұрғызылды, ал Студенттер одағының ғимараты қиратылды және қайта тұрғызылды. Ол 1947 жылы өрттен қатты зақымдалды. Уоллес сонымен қатар академиялық қызметкерлердің сапасы мен санын жақсарту үшін көп жұмыс істеді. Оның директорлық қызметінде профессорлық-оқытушылар құрамы мен қызметкерлердің жалақысы төрт есеге көтерілді. Уоллес сонымен қатар "солшыл" профессорларды "салқын соғыстың" антикоммунистік атмосферасында қорғады, оларды жұмыстан шығару туралы қызу шақыруларға қарамастан, қызметкерлерді жұмыстан шығарудан бас тартты. Бұл Уолес Куинс кезінде болды, ол өте тиімді және тиімді академиялық әкімші ретінде ұлттық (және халықаралық) деңгейде жоғары бағаланды. Ол 1945 жылы қарашада Лондонда өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беру және мәдениет ұйымын (ECO/CONF) құру жөніндегі конференциясында елін білдіру үшін таңдалған үш канадалықтардың бірі болды. Осы конференцияда Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және білім беру ұйымы (ЮНЕСКО) құрылды. Сонымен қатар, Уоллес жиырма түрлі университеттерден құрметті дәреже алды. 1951 жылы Уоллес ресми түрде Квинс университетінің директоры лауазымынан кетті. Оның институттағы қызметіне мекемедегі мекемелер мен оқушылар санының өсуі әсер етті. Оның басшылығымен Куинс университеті орта білімнен кейінгі алғашқы оқу орнына айналды. Оның Куинстегі уақытын қызметкерлер, студенттер және түлектер жылы жүзбен қарағаны таңқаларлық емес. Көптеген жақын достары оны "Квинс Уоллес" деп атаған. Уоллес залы, ортағасырлық стильдегі үлкен жиналыс залы (қазір Джон Дойч университетінің кешені) оның құрметіне аталған. Уоллес залында Корольдік директорлар мен канцлерлердің портреттері жинағын да табуға болады.

Адамзат қоры: Уоллес пен евгеника

Роберт Уоллес евгениканың және селекциялық асылдандыру бағдарламаларының, әсіресе Альбертада болған кезінде, көрнекті және ашық қорғаушысы болды. 1934 жылы маусым айында Калгариде өткен Канадалық медицина қауымдастығына арнаған "Адамзат қорының сапасы" атты баяндамасында Уоллес былай деп мәлімдеді: "Ғылым адам баласы өз қызметі үшін өсірген үй жануарларының сапасын арттыруға көп нәрсе істеді, ал адамзаттың сапасын арттыруға ештеңе істемеді". "Евгениканы ғылыми философияға ғана емес, шын мәнінде дінге айналдыратын уақыт келді". "Бұл әлі де алыс мақсатқа - әлемдегі жұмыс істеу үшін жарамды, дені сау, ақыл-ой жағынан қабілетті адамдар, оның қиындықтары көбейіп, әлі күнге дейін берілген ми мен бұлшықеттің жақсы сапасын талап етеді". Уоллес Альберта университетінің профессорлық-оқытушылық құрамындағы Джон МакЭкранмен бірге Альбертаның евгеникалық заңнамасын, оның ішінде 1928 жылғы Жыныстық стерилизация туралы заңды ашық қолдады, ол провинцияда "қажетті емес" адамдарды мәжбүрлеп стерилизациялауға рұқсат берді. Альберта осындай заңдарды қабылдаған екі провинцияның бірі болды (екіншісі - Британдық Колумбия). Заң 1972 жылға дейін күшін жойған жоқ.

Солтүстік Американың Арктика институты (19511955)

1951 жылы Куинс университетінен зейнетке шыққаннан кейін Уоллес сол кезде Монреальдегі МакГилл университетінде орналасқан жаңа құрылған Солтүстік Американың Арктикалық институтына (AINA) қосылды. 1976 жылы институт Калгари университетінің қарамағына өтіп, 1979 жылы толыққанды, көп салалы Арктика ғылыми-зерттеу институтына айналды. Уоллес институттың атқарушы директоры болып тағайындалды. Ол солтүстік Манитоба мен Альбертаның кең аймақтарын көп жылдар бойы зерттеп келгендіктен, бұл тапсырманы атқаруға өте лайық еді. Көптеген адамдар оның осындай лауазымға қабылдауына таңғалғанмен, Уоллестің ашылу құштарлығы мен солтүстік пейзажға деген сүйіспеншілігі бұл лауазымға өте сәйкес келетінін білдірді. Уоллес институттағы қызметі 1955 жылдың 29 қаңтарында кенеттен қайтыс болды. Оның өліміне тек AINA-да ғана емес, сонымен қатар Куинс пен Альбертада да аза тұтты. Куинс университетінің Джон Дойч университетінің орталығында орналасқан Уоллес залы оның құрметіне аталған. Роберт Уоллес Драйв, Онтарионың Кингстон қаласындағы көше оның құрметіне аталған.