Кіріспе
Жоғары сапалы дыбысты қайта жаңғыртуға құштар адам.
Аудиофил (audīre +) – жоғары сапалы дыбысты қайта жаңғыртуға әуес адам. Аудиофил жазылған музыканы жоғары дыбыс сапасымен қайта жаңғыртуға ұмтылады, әдетте тыныш тыңдау ортасында және жақсы акустикасы бар бөлмеде. Аудиофильдік құндылықтар музыканы қайта жаңғыртудың барлық кезеңдерінде қолданылуы мүмкін: бастапқы аудиожазба, өндіріс процесі және ойнату, көбінесе үй жағдайында. Жалпы, аудиофильдің құндылықтары ыңғайлырақ болғанымен, сапасы төмен музыканың, әсіресе MP3 сияқты жоғалтулы цифрлық файл түрлері, төмен сапалы ағындық қызметтер және арзан құлаққаптардың өсуіне қарама-қарсы келеді. "Жоғары деңгейдегі аудио" термині аудиофилдер қолданатын ойнату жабдықтарын білдіреді, оларды мамандандырылған дүкендер мен веб-сайттардан сатып алуға болады. Жоғары деңгейдегі компоненттерге айналмалы дискілер, цифрлық-аналогтық түрлендіргіштер, теңестіргіштер, алдын ала күшейткіштер және күшейткіштер (қатты күйдегі және вакуумдық), динамиктер (мүйіздік, электростатикалық және магнитостатикалық динамиктер қоса алғанда), қуатты тұрақтандырғыштар, сабвуферлер, құлаққаптар және бөлмені акустикалық тұрғыдан өңдеу, сондай-ақ бөлмені түзету құрылғылары кіреді. Көптеген аудиофильдік техникалар ABX тестілеуі сияқты әдістермен расталатын объективті критерийларға негізделгенімен, дыбыс сапасының қабылдауы субъективті болып табылады, көбінесе ұсақ айырмашылықтарға байланысты, бұл кейбір даулы аудиофильдік техникалардың псевдонаулық принциптерге негізделуіне әкеледі.
Аудио ойнату компоненттері
Аудио жүйе әдетте бір немесе бірнеше бастапқы компоненттерден, бір немесе бірнеше күшейткіш компоненттерден және (стерео үшін) екі немесе одан көп динамиктерден тұрады. Осы компоненттерді байланыстыру үшін сигнал кабельдері (аналогтық аудио, динамиктерге арналған, цифрлық аудио және т.б.) қолданылады. Сондай-ақ, жабдықтарға арналған сөрелер, қуатты тұрақтандырғыштар, дірілді азайту немесе бақылау құрылғылары, пластинка тазалағыштар, антистатикалық құрылғылар, фонографтың инесін тазалағыштар, динамиктерге арналған төсемдер мен тұғырлар сияқты дыбыс қайталануын азайтатын құрылғылар, дыбыс сіңіретін көбік және дыбыс оқшаулау материалдары сияқты түрлі аксессуарлар бар. Динамиктер мен бөлме арасындағы өзара әрекеттесу (бөлме акустикасы) дыбыс сапасына маңызды үлес қосады. Дыбыс толқындары қабырғалардан, еденнен және төбеден шағылысып, бөлмедегі заттарға байланысты өзгереді. Бөлменің өлшемдері белгілі бір (әдетте төмен) жиіліктерде тұрақты толқындарды құрауы мүмкін. Дыбыс сапасын жақсарту үшін бөлмені өңдеуге арналған құрылғылар мен материалдар бар. Матадан жасалған перделер мен кілемдер сияқты жұмсақ материалдар жоғары жиілікті дыбыстарды сіңіре алады, ал қатты қабырғалар мен едендер артық дыбыс қайталануына себеп болуы мүмкін.
Дыбыс көздері
Аудиофилдер фонограф жазбалары, компакт-дискілер (CD) және FLAC, DSD, Windows Media Audio 9 Lossless және Apple Lossless (ALAC) сияқты сығылмаған немесе жоғалтусыз сығымдалған цифрлық аудио файлдарды қоса алғанда, әртүрлі көздерден музыка ойнатады. 1990 жылдардың басында CD-лер жоғары сапалы музыканың ең көп таралған көзі болды. Дегенмен, дискілерді шаңнан тазартудың қиындықтары мен дискілерге байланысты күрделі орнатуға қарамастан, дискілер, тонармалар және магниттік картридждер әлі де қолданылады. CD форматының 44,1 кГц үлгі алу жиілігі теория бойынша CD ақпаратының жоғалуын адамның еститін жоғары жиілік шегінен – 20 кГц-ден жоғарыраққа дейін шектейді. Бірақ, FLAC, ALAC, DVD Audio және Super Audio Compact Disc (SACD) сияқты жаңа форматтар 88,2 кГц, 96 кГц немесе тіпті 192 кГц үлгі алу жиілігін ұсынады. Үлгі алу жиілігінің жоғары болуы ойнату құрылғыларындағы сүзгілерді таңдауға азырақ шектеу қояды, ал кейбір аудиофилдер әртүрлі сүзгі қасиеттерін алу үшін бастапқы жиіліктен жоғары жиілікке дейін үлгілейді. CD аудио сигналдары 16 биттік мәндермен кодталады. HDCD кодталған CD, DVD Audio және SA CD сияқты жоғары сапалы тұтынушы форматтары 20 бит, 24 бит және тіпті 32 бит аудио ағындарын қамтиды. Бит санының артуы динамикалық диапазонды кеңейтеді; 20 биттік динамикалық диапазон теориялық тұрғыдан 120 дБ-қа тең – бұл көптеген тұтынушы электронды ойнату құрылымдарының шегі. SACD және DVD Audio 5.1-ден 6.1-ге дейін айналмалы дыбыспен жабдықталған. Екі жоғары сапалы оптикалық формат та сәтсіз болғанымен, жоғары сапалы цифрлық файлдар қайтадан танымал болды. SACD DSD файлы түрінде, ал DVD Audio FLAC немесе ALAC файлы түрінде сақталуы мүмкін. FLAC – бұл жоғары сапалы, 8 арнаға дейін, 32 бит тереңдігіне дейін және 655 350 Гц үлгі алу жиілігіне ие ең көп қолданылатын цифрлық формат. WAV және AIFF файлдары сияқты сығылмаған форматтар аудио CD-ді сығымдаусыз сақтай алады.
Көшейткіштер
Алдын ала күшейткіш бірнеше аудио кірістерінен таңдау жасайды, бастапқы деңгейдегі сигналдарды күшейтеді (мысалы, граммофоннан түсетін сигналдарды) және тыңдаушыға дыбысты көлем мен тонды реттеу арқылы өзгертуге мүмкіндік береді. Көптеген аудиофилдерге арналған алдын ала күшейткіштерде тонды реттеу мүмкіндігі болмайды. Қуат күшейткіші алдын ала күшейткіштен "жол деңгейіндегі" аудиосигналды қабылдап, динамиктерді қозғайды. Интегралдық күшейткіш қуат күшейту функцияларын кіріс ауыстыру және көлем мен тонды басқарумен біріктіреді. Аудиофилдер кеңінен алдын ала/қуат комбинацияларын да, интегралдық күшейткіштерді де қолданады. Аудиофилдерге арналған күшейткіштер қатты күйдегі (жартылай өткізгіш) технология, вакуумдық түтік (клапан) технологиясы немесе гибридтік технология – жартылай өткізгіштер мен вакуумдық түтіктер негізінде ұсынылады. Арнайы күшейткіштерді аудиофилдер әсіресе жоғары кедергісі және/немесе төмен сезімталдығы бар немесе электростатикалық құлаққаптарды қосу үшін жиі пайдаланады.
Дауыс берушілер
Дауыс берушінің корпусы қаптама деп аталады. Дауыс беруші қаптамаларының әртүрлі түрлері бар, оның ішінде жабық қаптамалар (акустикалық серпіліс), портты қаптамалар (бас рефлексі), беріліс желісі, шексіз кедергілер және мүйізді жүктемелер. Қаптама дауыс берушінің дыбысына маңызды рөл атқарады. Көрсетілетін жиіліктерге байланысты, дыбысты шығаратын драйверлер жоғары жиіліктер үшін твиттерлер, орта жиіліктер үшін орта жиілікті драйверлер (мысалы, дауыс және жетекші аспаптар үшін) және төмен жиіліктер үшін вуферлер деп аталады. Драйверлердің түрлері динамикалық, электростатикалық, плазмалық, ленталық, жазық, иондық және серво басқарылатын түрлерін қамтиды. Драйверлер қағаз массасы, полипропилен, кевлар, алюминий, магний, бериллий және бумен жатқан алмаз сияқты әртүрлі материалдардан жасалады. Дауыс берушінің дыбыс шығару бағыты мен қарқындылығы, шашырау немесе полярлық сипаттама деп аталады, оның дыбысына үлкен әсер етеді. Шашырауды басқару үшін әртүрлі әдістер қолданылады. Бұл әдістерге монополярлы, биполярлы, диполярлы, 360 градустық, мүйіз, толқын жетекші және желілік көздер жатады. Бұл терминдер қаптамадағы әртүрлі драйверлердің конфигурациясы мен орналасуын көрсетеді. Дауыс берушілердің бөлмедегі орналасуы дыбыстық тәжірибеге күшті әсер етеді. Дауыс берушінің дыбысы бөлме шекараларымен өзара әрекеттесуге, әсіресе төмен жиілікті жауапқа және жоғары жиілікті түрлендіргіштер бағытталған немесе "шоғырланған" дыбысқа ие.
Қосымша құралдар
Аудиофилдер жүйелерінің дыбысын жақсарту үшін әр түрлі аксессуарлар мен нақты реттеу техникаларын, кейде "түзетулер" деп те атайды, пайдаланады. Мұндайларға электр қуатын "тазалау" үшін қуатты күйрету сүзгілері, құрылғыларды еден дірілінен оқшаулау үшін жабдық тіректері, арнайы қуат және аудио кабельдері, динамиктерге арналған тұғырлар (және динамиктерді тұғырлардан оқшаулау үшін аяқшалар) және бөлмеде дыбыс жақсарту шаралары кіреді. Бөлмеде дыбыс жақсартудың бірнеше түрі бар. Дыбыс сіңіретін материалдар тыңдау бөлмесінде стратегиялық түрде орналастырылып, алғашқы шағылыстардың амплитудасын азайтуға және резонанстық режимдермен күресуге мүмкіндік береді. Басқа шаралар дыбыстың диффузиясын, яғни шашыраңқы түрде таралуын қамтамасыз етеді. Бөлмедегі дыбыс жақсарту шаралары қымбатқа түсуі және оларды оңтайландыру қиын болуы мүмкін.
Құлақ аспаптары
Аудиофилдер құлаққаптарды жиі пайдаланады. Бұл өнімдердің бағасы қымбат болуы мүмкін, кейбіреулері 10 000 доллардан асып кетеді, бірақ көбінесе олар бірдей сападағы динамик жүйелерінен әлдеқайда арзан. Олардың артықшылығы – бөлмені дыбысталдыру қажеттілігінің болмауы және басқаларды бірге тыңдамай-ақ қолдану мүмкіндігі. Дегенмен, көптеген аудиофилдер әлі де динамик жүйелерін құлаққаптардан жоғары қояды, себебі олар кеңінен қамтитын, толыққанды дыбыстық ортаны жасауға қабілетті. Жаңа ішкі құлаққаптарды портативті музыка плеерлердегі аз қуатты шығыстармен де басқаруға болады.
Дизайн түрі
Музыканы сақтау және ойнату үшін винилдік жазбаларға қарағанда цифрлық форматтар сықырлау, жарылу, жылдамдық өзгеруі, тербеліс, акустикалық кері байланыс және гулдің болмауын ұсынады. Форматқа байланысты, цифрлық сигналдың шу арақатынасы жоғары, динамикалық диапазоны кеңірек, жалпы гармониялық бұрмалануы төмен және жиілік диапазоны тегіс әрі кеңейтілген болуы мүмкін. Цифрлық жазу және ойнату процестерінде аналогтық процестерде кездеспейтін, мысалы, уақыттың шағылысуы және жолақты шектеу сүзгілерін таңдаумен байланысты бұрмалаулар пайда болуы мүмкін. Винилдік жазбалар әлі де танымал және аналогтық және цифрлық дыбыстың салыстырмалы артықшылықтары туралы пікірталас жалғасуда (аналогтық және цифрлық жазбаларды салыстыру қараңыз). Винилдік жазбалардың цифрлық нұсқаларынан өзгеше мастерингтен өтуі мүмкін екенін және бірнеше цифрлық ремастерингтер болуы мүмкін екенін ескеріңіз. Күшейткіш сатысында вакуумдық құбырлы электроника, басқа қолданбалардың көпшілігі қатты күйдегі күшейткіштерге көшкеніне қарамастан, танымал болып қала береді. Вакуумдық құбырлы күшейткіштер көбінесе жоғары жалпы гармониялық бұрмалануға ие, қайта реттеуді қажет етеді, сенімділігі төмен, көп жылу шығарады, қуаты аз және қымбатқа түседі. Сонымен қатар, күшейткіштерді жобалаудағы теріс кері байланыстың дұрыс қолданылуы туралы пікірталас та жалғасуда.
Қауымдастық
Аудиофиль қауымдастығы көптеген түрлі платформалар мен байланыс тәсілдеріне таралып кеткен. Аудиофильдерді жеке кездестіруге музыка фестивальдері, театрлар мен концерттер сияқты аудиомен байланысты шаралардан болады. Онлайн аудиофиль қауымдастығы одан да кеңірек, веб-форумдар мен Facebook, Reddit және басқа да қосымшаларда қолданушылармен кездесесіз. Бұл топтар өздерін аудиофиль деп жариялайды және көбінесе жаңа аудиофильдерге кеңес беру, ағымдағы аудио конфигурацияларын бөлісу және аудиофиль қауымдастығына қатысты жаңалықтармен ортақтасу арқылы өз қауымдастықтарына үлес қосады. Тыңдаушылар арасында аудиофильдер қауым мүшелерін "алтын құлақты" және "ағаш құлақты" деп ажыратады. "Алтын құлақты" деп дыбыс немесе дыбыстық ортаны дәл сипаттай алатын адамдарды айтады, ал "ағаш құлақты" деп тыңдау тәжірибесі жетілмеген және көбірек нұсқауға немесе көмекке мұқтаж адамдарды түсіндіреді. Алайда, бұл белгілер өзгермейді, және осы екі топтағы адамдар жиі қауымдағы басқалардың пікіріне байланысты топтар арасында ауыса алады.
Даулар
Аудиофильдік компоненттер тақырыбында маңызды дау-дамайлар бар; көптеген адамдар кейде қымбат бағаның аудио өндірісінде байқалатын жақсартуды қамтамасыз етпейтінін айтады. Мысалы, скептик Джеймс Рэнди өзінің "Бір миллион долларлық паранормальдық сынақ" қоры арқылы 7 250 долларлық аудиокабельдердің "қарапайым аудиокабельдерден жақсырақ" екенін дәлелдей алатын біреуге 1 миллион доллар сыйлық ұсынды. 2008 жылы аудио сыншысы Майкл Фремер сыйлықты иеленуге тырысты және Рэнди бұл сынақтан бас тартқанын мәлімдеді. Рэнди болса, кабель өндіруші Pear Cables компаниясының өзі бас тартып кеткенін айтты. Массачусетс технология институтының Филипп Гринспун мен Ли Клоц жасаған тағы бір зерттеуде, сынаққа тартылған адамдар жоғары сапалы, "қымбат" кабельдер мен әдеттегі кабельдерді ажырата білсе де, екі кабель арасында статистикалық айырмашылық болмады. Гринспун мен Клотц зерттеуді сынаушылардың бұл экспериментті "қоршаусыз сынақ" ретінде өткізбегенін айтатынын күтеді, бірақ бұл сынға қарсы пікір бар, себебі зерттеуге қатысушылар эксперименттің тек дыбыс сапасы туралы олардың пікірін анықтауға бағытталғандай сезінді. Жабдықты сынау қалай жүргізілуі керек және оның қаншалықты пайдалы екені туралы пікірталас бар. Аудиофильдік басылымдар жиі стандартты аудио жүйесінің өлшемдерімен және қоршаусыз сынақтармен анықталмайтын сапа айырмашылықтарын сипаттайды, олар қазіргі құралдармен өлшенбейтін және тыңдау жағдайлары бақыланғанда естілмейтін дыбыс сапасындағы айырмашылықтарды сезетінін айтады, бірақ осы мәлімдемелерге түсіндірме бермейді. Сынаулар көбінесе негізгі көз, күшейткіш және динамиктерден тыс "түзетулер" мен аксессуарларға қатысты талаптарға бағытталған. Мұндай аксессуарларға динамик кабельдері, компоненттерді қосатын сымдар, тастар, конустар, CD белгілері және қуат кабельдері немесе кондиционерлер жатады. Ең танымал "түзетушілердің" бірі Питер Белт болды, ол көптеген ерекше жаңалықтарды ұсынды, соның ішінде мыс сымының қысқа бөлігінен тұратын крокодил қысқышы бар 500 фунттық "кванттық қысқыш".