Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жасанды түрде жасалған немесе күшейтілген дыбыс, пьесалар мен фильмдерде қолданылуы
Artificially created or enhanced sound
the usage in plays and movies
Дыбыс эффектісі (немесе аудио эффект) – фильмдердің, телешоулардың, тікелей эфирдегі қойылымдардың, анимацияның, бейне ойындардың, музыканың немесе басқа да медиа мазмұнының көркемдік немесе басқа да ерекшеліктерін күшейту үшін қолданылатын, жасанды түрде жасалған немесе күшейтілген дыбыс немесе дыбыс процесі. Кино және теледидар өндірісінде дыбыс эффектісі – диалог немесе музыка қолданбай, нақты бір ойды жеткізу немесе шығармашылық мақсатта жазылып, ұсынылатын дыбыс. Дәстүр бойынша, ХХ ғасырда олар Фоули әдісімен жасалған. Бұл термин көбінесе жазбаға қолданылатын процесті білдіреді, бірақ міндетті түрде жазбаның өзіне сілтеме жасамайды. Кәсіби кино және теледидар өндірісінде диалог, музыка және дыбыс эффектілері бөлек жазылым элементтері ретінде қарастырылады. Диалог пен музыка жазбалары дыбыс эффектілері деп аталмайды, тіпті оларға қолданылатын реверберация немесе флангалық эффекттер сияқты процестер де дыбыс эффектілері деп аталады. Бұл сала мен дыбыс дизайны ХХ ғасырдың соңынан бері біртіндеп бірігіп келеді.
A sound effect (or audio effect) is an artificially created or enhanced sound, or sound process used to emphasize artistic or other content of films, television shows, live performance, animation, video games, music, or other media. In motion picture and television production, a sound effect is a sound recorded and presented to make a specific storytelling or creative point without the use of dialogue or music. Traditionally, in the twentieth century, they were created with Foley. The term often refers to a process applied to a recording, without necessarily referring to the recording itself. In professional motion picture and television production, dialogue, music, and sound effects recordings are treated as separate elements. Dialogue and music recordings are never referred to as sound effects, even though the processes applied to such as reverberation or flanging effects, often are called sound effects. This area and sound design have been slowly merged since the late twentieth century.
Жазу
Ең шынайы дыбыс эффектілері түпнұсқа көздерден туындауы мүмкін; мылтық атысына ең жақын дыбыс – нақты мылтықтардың түпнұсқа жазбасы болуы мүмкін. Дегенмен, нақты өмір мен тәжірибе әрқашан теориямен келіспейді. Нақты өмірдегі жазбалар ойнатылғанда шынайы естілмесе, дыбыс режиссерлері (Foley) және эффекттер көбірек сенімді дыбыстар жасау үшін қолданылады. Мысалы, бекон қуырылғанның шынайы дыбысы целлофанды жырту арқылы жасалуы мүмкін, ал жаңбырды қалайы бетіне түскен тұз ретінде жазуға болады. Аз шынайы дыбыс эффектілері цифрлық түрде синтезделеді немесе үлгіленеді және тізбектелген (бірдей жазбаны тізбек арқылы қайта-қайта ойнату). Егер өндіруші немесе контент жасаушы жоғары сапалы дыбыс эффектілерін талап етсе, дыбыс редакторы әдетте қолда бар кітапханасын жаңа, өрісте жазылған дыбыс эффектілерімен толықтыруға тиіс. Егер қажетті дыбыс эффектісі кішкентай объектіге қатысты болса, мысалы, қайшының кесілуі, матаның жыртылуы немесе қадамдар, дыбыс эффектісі студияда, бақыланатын жағдайда, «Foley» деп аталатын процесте жазылуы тиіс. Көптеген дыбыс эффектілерін студияда жазу мүмкін емес, мысалы, жарылыстар, оқ ату, автомобильдердің немесе ұшақтардың маневрлері. Мұндай эффекттерді кәсіби дыбыс инженері жазуы керек. Мұндай үлкен дыбыстар қажет болғанда, жазушы өндірушіге команда жинағандай, кәсіби мамандармен немесе техниктермен байланысады; егер жазушыға жарылыс қажет болса, жақын арада жарылғыш заттармен бұзылатын ғимараттар бар ма деп, бұзу компаниясына хабарласуы мүмкін. Егер жазушыға зеңбіректердің атысын жазу қажет болса, тарихи қайта құрушыларға немесе қару-жараққа құмарларға хабарласуы мүмкін. Эффектіге байланысты жазушылар бірнеше DAT, қатты дискілер немесе Nagra жазғыштарымен және көптеген микрофондарды пайдалануы мүмкін. 2003 жылы Джон Джонсон мен Чарльз Мейнс жүргізген «Аламо» фильмі үшін зеңбірек пен мылтық атысын жазу кезінде екі-үш DAT машинасы қолданылды. Бір машинасы зеңбірекке жақын орналастырылды, осылайша атыс процесін жазуға болады. Екіншісі шақтың траекториясының астында, бірнеше жүз метр қашықтықта орналастырылды, зеңбірек доптарының өту дыбысын жазу үшін. Экипаж мылтық атысын жазғанда, мылтық доптарының соққысын жазу үшін мақсатқа жақын (бұл жағдайда шошқаның денесі) микрофондар тізімі орналастырылды. Автомобильді жазудың жалпы әдісі – керісінше техника. Көліктегі дыбыстарды (көлік ішін қоса алғанда) жазу үшін үш микрофонды қолдану кең таралған. Екі микрофон қозғалтқышты тікелей жазады: біреуі қозғалтқыш блогына жақын, капоттың астына орналастырылады. Екінші микрофон желден қорғалған және ауа шығару құбырынан шамамен бір дюйм қашықтықта артқы бамперге бекітіледі. Үшінші микрофон, көбінесе стерео микрофон, көліктің ішінде орналастырылады. Осы жолдардың барлығын бір уақытта алу дыбыс режиссеріне немесе дыбыс инженеріне көліктің қалай естілуін қалайтынына толық бақылау береді. Көліктің дыбысын қатал немесе төмендету үшін олар ауа шығару құбырының дыбысын көбірек қосуы мүмкін; егер олар машинаның толық қуатпен жүріп жатқандай естілуін қаласа, олар қозғалтқыштың дыбысын көбірек қосып, ішкі перспективаны азайта алады. Мультфильмдерде, құбырға сүйрелген қарындаш қозғалтқыштың сыпырылуын имитациялау үшін қолданылуы мүмкін. Бүгінде алғашқы жазылған дыбыс эффектісі деп Big Ben сағатының 10:30-да, 10:45-те және 11:00-де соғуын жатқызады. Ол 1890 жылдың 16 шілдесінде Лондонның Эдисон үйіндегі техникалық мамандармен қоңыр балауыз цилиндріне жазылды. Бұл жазба қазіргі уақытта жалпыға қолжетімді.
The most realistic sound effects may originate from original sources; the closest sound to machine gun fire could be an original recording of actual machine guns. Despite this, real life and actual practice do not always coincide with theory. When recordings of real life do not sound realistic on playback, Foley and effects are used to create more convincing sounds. For example, the realistic sound of bacon frying can be the crumpling of cellophane, while rain may be recorded as salt falling on a piece of tin foil. Less realistic sound effects are digitally synthesized or sampled and sequenced (the same recording played repeatedly using a sequencer). When the producer or content creator demands high fidelity sound effects, the sound editor usually must augment his available library with new sound effects recorded in the field. When the required sound effect is of a small subject, such as scissors cutting, cloth ripping, or footsteps, the sound effect is best recorded in a studio, under controlled conditions in a process known as Foley. Many sound effects cannot be recorded in a studio, such as explosions, gunfire, and automobile or aircraft maneuvers. These effects must be recorded by a professional audio engineer. When such big sounds are required, the recordist will begin contacting professionals or technicians in the same way a producer may arrange a crew; if the recordist needs an explosion, they may contact a demolition company to see if any buildings are scheduled to be destroyed with explosives in the near future. If the recordist requires a volley of cannon fire, they may contact historical re enactors or gun enthusiasts. Depending on the effect, recordists may use several DAT, hard disk, or Nagra recorders and a large number of microphones. During a cannon and musket fire recording session for the 2003 film The Alamo, conducted by Jon Johnson and Charles Maynes, two to three DAT machines were used. One machine was stationed near the cannon itself, so it could record the actual firing. Another was stationed several hundred yards away, below the trajectory of the ball, to record the sound of the cannonball passing by. When the crew recorded musket fire, a set of microphones were arrayed close to the target (in this case a swine carcass) to record the musket ball impacts. A counter example is the common technique for recording an automobile. For recording onboard car sounds (which include the car interiors), a three microphone technique is common. Two microphones record the engine directly: one is taped to the underside of the hood, near the engine block. The second microphone is covered in a wind screen and tightly attached to the rear bumper, within an inch or so of the tailpipe. The third microphone, which is often a stereo microphone, is stationed inside the car to get the car interior. Having all of these tracks at once gives a sound designer or audio engineer a great deal of control over how they want the car to sound. In order to make the car more ominous or low, they can mix in more of the tailpipe recording; if they want the car to sound like it is running full throttle, they can mix in more of the engine recording and reduce the interior perspective. In cartoons, a pencil being dragged down a washboard may be used to simulate the sound of a sputtering engine. What is considered today to be the first recorded sound effect was of Big Ben striking 10:30, 10:45, and 11:00. It was recorded on a brown wax cylinder by technicians at Edison House in London on July 16, 1890. This recording is currently in the public domain.
Өңдеу әсерлері
Көлік мысалы көрсеткендей, бірнеше DAT немесе көп тректі жазғыштар арқылы бір нысанды бір уақытта бірнеше рет жазу мүмкіндігі дыбыс жазуды күрделі өнерге айналдырды. Дыбыс әсерін дыбыс редакторы немесе дыбыс дизайнері тек шынайылық үшін ғана емес, сонымен қатар эмоционалдық әсер үшін де қалыптастыра алады. Дыбыс эффектілері жазылғаннан немесе түсірілгеннен кейін, олар әдетте аудиосызықтық емес өңдеу жүйесімен интеграцияланған компьютерге жүктеледі. Бұл дыбыс редакторына немесе дыбыс дизайнеріне дыбысты өз қажеттіліктеріне сәйкес кеңінен өңдеуге мүмкіндік береді. Дыбыс дизайнының ең көп қолданылатын құралы – екі немесе үш ескі, орташа дыбыстан жаңа, қызықты дыбыс жасау үшін оларды қабаттастыру. Мысалы, шошқаның денесіне оқ тиген дыбысы, кеспе ағаштың ойылып алынған дыбысымен қосылуы мүмкін, бұл эффектіге қосымша шиленіс пен қандылық қосу үшін. Егер эффектті жақын планнан көрсетсе, дизайнер өзінің кітапханасынан әсерлі күшейткіш дыбыс қосуы мүмкін. Күшейткіш дыбыс – тек төмен жиілікті бөлігі естілетін етіп теңестірілген, қатты ағашқа соққан балғаның дыбысы болуы мүмкін. Төмен жиілікті бөлік үш дыбысқа қосымша салмақ береді, соның арқасында көрермен оқтың соққан күшін сезінеді. Егер құрбандық – жаман адам болса және оның өлімі кульминациялық нүкте болса, дыбыс дизайнері эффектіге реверберация қосып, драмалық әсерді күшейтеді. Ал құрбандық баяу қозғалыспен құлағанда, дыбыс редакторы микрофонға жақын өткен сыпырғыштың дыбысын қосуы мүмкін, оның тоны төмендетіліп, уақыты созылған, өлімді одан әрі баса көрсету үшін. Егер фильм ғылыми фантастика жанрында болса, дизайнер оған ғылыми фантастикалық әсер беру үшін фазер қолдануы мүмкін. (Дыбыс дизайнерінің қолда бар көптеген дыбыс эффектілерінің тізімін осы мақаланың соңында қараңыз.)
As the car example demonstrates, the ability to make multiple simultaneous recordings of the same subject—through the use of several DAT or multitrack recorders—has made sound recording into a sophisticated craft. The sound effect can be shaped by the sound editor or sound designer, not just for realism, but for emotional effect. Once the sound effects are recorded or captured, they are usually loaded into a computer integrated with an audio non linear editing system. This allows a sound editor or sound designer to heavily manipulate a sound to meet his or her needs. The most common sound design tool is the use of layering to create a new, interesting sound out of two or three old, average sounds. For example, the sound of a bullet impact into a pig carcass may be mixed with the sound of a melon being gouged to add to the stickiness or gore of the effect. If the effect is featured in a close up, the designer may also add an impact sweetener from his or her library. The sweetener may simply be the sound of a hammer pounding hardwood, equalized so that only the low end can be heard. The low end gives the three sounds together added weight, so that the audience actually feels the weight of the bullet hit the victim. If the victim is the villain, and his death is climactic, the sound designer may add reverb to the impact, in order to enhance the dramatic beat. And then, as the victim falls over in slow motion, the sound editor may add the sound of a broom whooshing by a microphone, pitch shifted down and time expanded to further emphasize the death. If the film is science fiction, the designer may phaser the whoosh to give it a more sci fi feel. (For a list of many sound effects processes available to a sound designer, see the bottom of this article.)
Эстетика
Фильмдерге дыбыс эффектілерін жасағанда дыбыс жазушылар мен редакторлар әдетте ұсынатын дыбыстардың шындыққа сәйкестігіне немесе дәлдігіне көңіл бөлмейді. Адамға жақын қашықтықтан келген оқтың дыбысы жоғарыдағы мысалда келтірілген дыбыстан мүлдем өзгеше болуы мүмкін, бірақ мұндай нәрсенің нақты қалай естілетінін білетін адамдар аз болғандықтан, эффектіні жобалау жұмысы көбінесе көрерменнің күтуін оятуға және сенімділікті сақтауға бағытталған болжамды дыбыс жасау болып табылады. Ғылыми-фантастикалық және фэнтези жанрлары көрерменнің күтуіне қатысты көбірек кешірімді; тыңдаушыны ерекше дыбыс эффектілері соншалықты таң қалдырмайды. Керісінше, тарихи дәлдік пен реализмді қамтамасыз ету үшін дыбыс эффектілерін жасағанда, тыңдаушы өмірі бойы осы дыбыстардың кейбіреулерін естіген болуы мүмкін, сондықтан олардың қалай дыбысталуын күтеді. Бұрынғы мысалда, құрбанның құлауының фазалық «ууу» дыбысының нақты өмірде аналогы жоқ, бірақ ол эмоционалдық жағынан бірден сезіледі. Егер дыбыс редакторы мұндай дыбыстарды эмоционалдық шиеленіс немесе кейіпкердің жеке тәжірибесі контекстінде қолданса, ол визуалды құралдардың бере алмайтын жағдайға драмалық шиеленіс қоса алады. Визуалды эффекттер жасаушы «ұшып құлау» мысалына ұқсас нәрсе жасаса, ол күлкілі немесе кем дегенде артық мелодрамалық көрінуі мүмкін. Болжамды дыбыс принципі кездейсоқ дыбыстарға да қолданылады, мысалы, дөңгелектердің сықырлауы, есік тұтқаларын бұру немесе адамдардың жүруі. Егер дыбыс редакторы жүргізушінің асығыс кеткісі келетінін көрсеткісі келсе, ол машина тоқтағаннан кейін жылдамдық алған кезде дөңгелектердің сықырлауын қосады; тіпті машина топырақты жолда болса да, көрермен жағдайға қызығушылық танытса, эффекті жұмыс істейді. Егер кейіпкер есіктің ар жағындағы біреуден қорқатын болса, есік тұтқасын бұру бір секундтан астам уақытқа созылуы мүмкін, ал тұтқаның механизмі ондаған қозғалмалы бөліктерден тұруы мүмкін. Шебер Фолей суретшісі актердің әдеттен өзгеше қадамын көрсету арқылы экранда тыныш жүріп бара жатқан адамды қорқып қалғандай көрсетуі мүмкін.
When creating sound effects for films, sound recordists and editors do not generally concern themselves with the verisimilitude or accuracy of the sounds they present. The sound of a bullet entering a person from a close distance may sound nothing like the sound designed in the above example, but since very few people are aware of how such a thing actually sounds, the job of designing the effect is mainly an issue of creating a conjectural sound which feeds the audience's expectations while still suspending disbelief. Sci fi and fantasy genres can be more forgiving in terms of audience expectations; the listener will not be caught off guard as much by unusual sound effects. In contrast, when creating sound effects for historical accuracy and realism, the listener likely had a lifetime of exposure to some of these sounds and so there are expectations of what they should sound like. In the previous example, the phased 'whoosh' of the victim's fall has no analog in real life experience, but it is emotionally immediate. If a sound editor uses such sounds in the context of emotional climax or a character's subjective experience, they can add to the drama of a situation in a way visuals simply cannot. If a visual effects artist were to do something similar to the 'whooshing fall' example, it would probably look ridiculous or at least excessively melodramatic. The conjectural sound principle applies even to happenstance sounds, such as tires squealing, doorknobs turning or people walking. If the sound editor wants to communicate that a driver is in a hurry to leave, they will cut the sound of tires squealing when the car accelerates from a stop; even if the car is on a dirt road, the effect will work if the audience is dramatically engaged. If a character is afraid of someone on the other side of a door, the turning of the doorknob can take a second or more, and the mechanism of the knob can possess dozens of clicking parts. A skillful Foley artist can make someone walking calmly across the screen seem terrified simply by giving the actor a different gait.