Кіріспе
19-20 ғасырдағы грек саясаткері Темистоклис Софулис немесе Софулис (Θεμιστοκλής Σοφούλης; 24 қараша 1860 24 маусым 1949) - Самос аралынан шыққан танымал центрист және либералды грек саясаткері, ол көптеген жылдар бойы жетекшілік еткен Либералды партиямен үш рет Грекияның премьер-министрі болды.
Themistoklis Sofoulis or Sophoulis (Θεμιστοκλής Σοφούλης; 24 November 1860 – 24 June 1949) was a prominent centrist and liberal Greek politician from Samos Island, who served three times as Prime Minister of Greece, with the Liberal Party, which he led for many years.
Ерте өмір
Софулис 1860 жылы сол кезде Осман империясының қол астындағы автономды княздік болған Самос Вати қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Панайотис Софулис болды, ол аралдың дербестігі үшін күрескен. Софулис Афинадағы Ұлттық және Каподистрия университетінің философия факультетінде, содан кейін Германияда оқыды, онда археологияға маманданды. Археолог ретінде ол кейбір терең зерттеулерді жариялады және Грекияның әртүрлі қазбаларына белсенді түрде қатысты.
Сами саясатына кірісу
1900 жылы ол археологиялық қазба жұмыстарын тастап, Самос депутаты болып сайланды, ол 1832 жылғы автономиялық келісімде көзделгендей, Самостың саяси бостандықтары үшін күрескен өзінің радикалды фракциясының басшысы болды. Көп ұзамай Софулис реформалар мен Грекия патшалығымен одақ құруды жақтаған прогрессивтердің басшысы ретінде өзін бекітті. 1902 жылы Сами парламентіне президент болып сайланды, ол аралдың премьер-министрі болды. Грекияға жақтас агитация мен автономияға жақтас фракцияның реакциясы шиеленісті арттырды, ал 1908 жылдың мамырында ханзада Андреас Копасис Омудопулос түрік әскерінің араласуын сұрады. Одан кейінгі тәртіпсіздіктер бірнеше адамның өмірін қиып, Софулис Грекияға қашуға мәжбүр болды. Бірінші Балқан соғысы басталғанда Софулис аралға жер аударылған саамдықтар тобымен бірге келіп, тез арада бақылауға алды: Осман гарнизоны Анатолияға кері шегініп кетті, ал 1912 жылдың 11/24 қарашасында арал парламенті Грекиямен одақ орнағанын ресми түрде жариялады.
Грек саясатына кіруі
Біріктіру ресми түрде 1913 жылы 2 наурызда болды. Софулис 1914 жылдың сәуірінде Македонияның генерал-губернаторы болып тағайындалғанға дейін Самос аралық үкіметінің президенті болып қалды. Ол Салоникада 1915 жылдың ақпанына дейін болды, ол 1915 жылдың мамыр айындағы сайлауда Грекия парламентіне депутат болып сайланды. Ол сондай-ақ Ұлттық шина кезінде Салоникадағы Венизелостың Ұлттық қорғаныс үкіметінде ішкі істер министрі қызметін атқарды. Константин I-нің жер аударылуынан кейін Элефтериос Венизелос және оның үкіметі Афинаға оралды, онда Софулис Парламент спикері болып сайланды. Ол бұл лауазымын 1920 жылға дейін атқарды.
Sofoulis was first elected a deputy to the Hellenic Parliament in the elections of May 1915. He also served as Interior Minister in Venizelos' National Defence government in Thessaloniki, during the National Schism. After the exile of Constantine I, Eleftherios Venizelos and his government returned to Athens, where Sofoulis was elected speaker of the Parliament. He held his post until 1920.
Либералды партияның басшысы
Венизелос Грекиядан қашқаннан кейін Софулис Либералды партияның жаңа басшысы болды. Ол 1924 жылдың 25 шілдесінен 27 қарашасына дейін бірінші рет премьер-министр болып қызмет етті. 1926 жылы Теодорос Пангалостың диктатурасы құлатылғаннан кейін 1928 жылға дейін парламент спикері болып қызмет етті, ол кезде Венизелос 1928 жылғы сайлауда жеңіске жетті. Ол 1930 жылға дейін әскери істер министрі болып қызмет етті, содан кейін ол Парламент спикері болып қайта сайланды. Осы жылдар ішінде ол Либералды партияның жетекшісінің орынбасары ретінде танылды, бірақ мұндай лауазым ресми түрде болмаған. Софолис 1933 жылғы сайлауға дейін Парламент спикері болды, онда Либералды партия жеңіліске ұшырап, Халық партиясы Панагис Цалдарис басшылығымен үкімет құрды. Панагис Цалдаристің отставкаға кетуге және конституциялық монархияның қалпына келтірілуіне әкелген драмалық оқиғалар кезінде Темистоклис Софулис патша Георг II бағалаған орташа ұстаным ұстады. 1936 жылы 16 наурызда Софулис Парламент спикері болып қайта сайланды. Сол жылы ол КПК-мен "Софулис-Склавайнс" келісімін жасады. Иоаннис Метаксастың диктатурасы кезінде Софулис оқиғалардан аулақ болды, бірақ режимнің фашизмге деген үдемелі бейімділігі оны 1939 жылдың сәуірінде король Георг II-ге ескерту хат жіберуге мәжбүр етті. Грекияның осьтік оккупациясы кезінде Софулис, көптеген қалыптасқан саясаткерлер сияқты, Таяу Шығыстағы одақтастармен байланыс орнатқанымен, өте пассивті болды. Ол Ұлттық азаттық майданымен (ЕАМ) ынтымақтастық жасау ұсынысынан бас тартты және оны азаттықтан кейін билікті басып алып, коммунистік режим орнату үшін сөз байласты деп айыптады. 1944 жылы 19 мамырда немістер оны басқа саясаткерлермен бірге тұтқындап, Хайдари концлагеріне қамап, онда қазан айында босатылғанға дейін болды. Темистоклис Софулис 1945 жылдан 1946 жылдың 4 сәуіріне дейін Грекия үкіметінің басшысы болды, бірақ 1946 жылғы заңнамалық сайлауда ол Константинос Цалдаристің Халық партиясының қолынан жеңілді. Оның коммунистерге қол жеткізу және рақымшылық жасау арқылы грек азаматтық соғысының басталуына жол бермеу жөніндегі күш-жігерін Халық партиясы қабылдамады, бұл Софулисті Димитриос Максимос үкіметінен бас тартуға итермеледі. Алайда, 1947 жылы 7 қыркүйекте ол Либералды партия мен Халық партиясының үкіметінде тағы да премьер-министр болды. Софулис жанжалды тоқтату үшін одан әрі күш салды, ККЕ-мен жалпы рақымшылық жасау және оның және либералдылардың арасындағы ықтимал коалициялық үкімет туралы келіссөздер жүргізді, егер "Грекияның демократиялық армиясы" деп аталатын EAM-тің жаңа қарулы күші қарусыздалса. АҚШ-тың қысымымен бұл ұсыныстар тоқтап, соғыс өз бағытын тапты. Алайда, ол 1949 жылы 24 маусымда 88 жасында Кифиссияда азаматтық қақтығыстардың аяқталуына дейін қайтыс болды.
Мұра
Софулис орталыққа қараса да, азаматтық соғыс кезінде үкімет пен патша әскерін басқарды. Ол өзінің жасы үлкен болса да, өзінің ақылдылығы мен батылдығы үшін бағаланды және ол сол ортадағы, оң ортадағы және сол ортадағы барлық саясаткерлердің құрметін алды. Оның саяси мансабының басты ерекшелігі - теңгерімге қабілеттілігі. Сол себепті 1935-1940 жылдары ол патшаға немесе диктатураға қарсы шықпады. Оның бұл қабілеті Азамат соғысы кезінде елге басшылық етуге және генерал Александрос Папагосты белсенді қызметке қайтаруға сендіруге мүмкіндік берді, бірақ соңғысы саяси спектрдің оң жақ қанатына тиесілі болды.