Кіріспе
Aars немесе Års, Retskrivningsordbogen § 3.2 бойынша, екеуі де дұрыс. Данияның Химмерланд аймағында орналасқан, 8 657 тұрғыны бар қала (2023 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша). Әкімшілік жағынан Аарс – Вестхиммерланд муниципалитетінің орталығы және 2007 жылдан бері Солтүстік Жилланд аймағындағы Вестхиммерланд муниципалитетінің ең ірі қаласы. Бұрын ол жойылған Аарс муниципалитеті әкімінің резиденциясы болған. Қала 14 ғасырда негізделген. Вестхиммерландтың төрт маңызды қаласының бірі, ал қалғандары – Фарсё, Лёгстор және Аэлеструп. Аарс – бұрынғы теміржол қаласы. Қазіргі таңда Даниядағы 76-шы ең ірі қала, Рибеден кейін, бірақ Зеландиядағы Хельсингеден алда. Солтүстік Жилланд аймағындағы ең үлкен 11-ші қала, Скайгеннен алда, бірақ Себиден кейін. Қаланың лақап аты – Цимбри қаласы (дания тілінде: Kimbrenes by).
Атауы
Аарс атауы алғаш рет 1345 жылы кездеседі. Сайт атауын зерттеуші Свенд Аакьердің пікірінше, ол көне скандинав немесе көне ағылшын тіліндегі árr немесе ármadr (ескі ағылшын тілінде Ар) сөзінен шыққан. Бұл дания тілінде корольдің өкілі немесе графы деген мағынаны білдіреді. Тағы бір болжам бойынша, ол Аар / Ар есімдерінен туындаған.
Арыс тас
Аарс шіркеуінде мынандай жазуы бар руна тасы бар: (алдыңғы жағы) Ассер бұл тасты өзінің әміршісі Вальтоке үшін қойды, (артқы жағы) Тас бұл жерде ұзақ тұратынын мәлімдейді, Вальтоке туралы әртүрлі деректерді айтуы керек. Вальтоктың толық аты Вальток Гормссон, бірақ оны Токе Гормссон деп те атады, ол Горм Ескінің ұлы болды (дани тілінде: Gorm den gamle). Ол Фырисвеллир шайқасында қаза тапты, ал тас Аарсқа жақын жерге орнатылды, себебі ол Аарстан көп алыс емес Вендиссель графы болған, бірақ ол Аарсқа қалай келгені белгісіз. Руна тасы 1654 жылы Аарста қайта табылды. Ол бастапқыда шіркеудің солтүстік-шығысында тұрған, Джеллинг тастарымен салыстыратын ескерткіштер жиынтығының бір бөлігі болған деп саналады.
Темір жол қаласы
1875 жылы Аарс қауымында 782 адам тұрды. Сол кездегі қала туралы сипаттамада "Аарс шіркеуі, діни қызметкерлер үйі, мектеп және азық-түлік дүкені, нан пісіру және май балқыту орындары бар мейрамхана" деп жазылған. 1880 жылы тағы бір азық-түлік дүкені ашылды. 18 ғасырдың соңында қалаға пошта кеңсесі келді. 1893 жылы қала Химмерландсбанердегі мемлекеттік теміржол станциясын алды, ол Хобро/Виборг арқылы Аалеструпқа, содан кейін Лёгстёрге дейін созылды. 1899 жылы Аарс Химмерландтың теміржол торабына айналды. Жеке теміржол Aars Nibe Svenstrup (Aalborg) мұнда терминалдық станциясын алды және 1910 жылы Аарстан Хвалпсундқа дейін ұзартылды. 1918 жылғы Ұлы теміржол заңы тіпті Химмелланд торабы Аарс-Арден-Бэлум-Øster Hurup болатын мүмкіндікті де ашты, бірақ бұл жоба, осы заңдағы көптеген жобалар сияқты, іске аспады. 1969 жылы Аалборг-Хвалпсунд теміржолы жабылды. 1966 жылы DSB-нің Аарс станциясындағы жолаушылар тасымалы тоқтатылды. Виборг-Лёгстёрдегі жүк тасымалы Аарстағы экспедициялық станция арқылы жалғасты, бірақ 1999 жылы тоқтатылды. Станция бұзылып, 2006 жылы рельстер алынып тасталды, ал бұрынғы теміржол станциясының орнында қазір дүкендер орналасқан. Оны Виборг және Лёгстёрге дейін созылатын Himmerlands жолы пайдаланады. Nibe-Hvalpsund табиғат жолы Nibe-ге дейін теміржол желісін пайдаланады, бірақ алғашқы 2 км-де Havbro бағытында Løgstørvej бойымен жүреді.
Аарс муниципалитеті
Аарс муниципалитеті 1970 жылы Kommunalreformen реформасы арқылы құрылды, ол приходтарды муниципалитеттерге айналдырды. Аарс муниципалитетінде Аарс қаласы муниципалитеттің бас қаласы/орталығы болып табылды. Муниципалитеттің ауданы 223 км² құрады және 2005 жылы жалпы халық саны 13 284 адамды құрады. Бірақ 2007 жылы Аарс муниципалитеті таратылды және бұрынғы Фарсө, Лёгстёр және Аалеструп муниципалитеттерімен бірігіп, жаңа Вестхиммерланд муниципалитеті құрылды, ауданы 768,08 км² (2013 ж.) және жалпы халық саны 38 277 адамды (2008 ж.) құрады. Бірігудің себебі 2007 жылғы Kommunalreformen ("Мұниципалдық реформа") болды, ол көптеген бұрынғы муниципалитеттерді ірі муниципалитеттерге біріктірді. Аарс муниципалитетінің муниципалитет қалқаны деп аталатын символы болды, ол қызыл фонға боялған кимвр бұқасы (дан. cimbrertyren) еді. Бұл бұқа кимврлердің Аарс муниципалитетінің аумағында болғанын көрсетеді. Аарс муниципалитеті тарихқа кеткенімен, оның қалқанын қалада әлі де кездестіруге болады, мысалы, су тоқтату шұңғымаларының қақпақтарында және қалаға кіреберіс белгілерінде.
Қазба жұмыстары
Жаңа айналма жолдың құрылысы 4000 жылдық құрылыстарды ашты. Арс қаласындағы Вестхиммерланд мұражайының археологтары шамамен 4000 жыл бұрынғы үйлер жиынтығын тапты. Бірақ, тек қана іздер мен басқа да белгілер бар, бірақ жалпы алғанда, табылған деректер Аарс аймағының мыңдаған жылдар бойы қоныстанған, және мүмкін тығыз қоныстанған екенін көрсетеді. Олар тағы да үйлердің іздерін тапты. Олар кем дегенде бес үй бір уақытта салынған деп есептейді. "Ард" деп аталатын егіс құралының іздері де бар. Ескі үйлердің жанынан басқа да заттар табылды. Олардың ішінде янтарь қалдықтары, керамикалық сынықтар, кремний қабыршақтары және екі балта – тау балтасы мен бір қабір балтасы кездесті.
Шіркеу
Аарс шіркеуі – лютеран шіркеуі. Бұл ортағасырлық Аарс қауымының шіркеуі болған. Алғашқы роман стиліндегі ғимарат кеңінен қайта жаңартылып, 1921 жылы айқыш пішінді, үлкен шіркеуге айналды. Ең көне бөлігі шамамен 1200 жылға дейін сақталып келген. 1937 жылы Кристиан Андерсен крещение тағын жасады.
Мұражай
Аарс қаласы Vesthimmerlands мұражайымен әйгілі, онда маңызды аймақтық мәдени тарихы мен өнері туралы әртүрлі көрмелер ұсынылған. Мұражай 1920 жылы Йоханнес В. Йенсеннің бастамасымен құрылып, 1935 жылы салынды. 1999 жылы жергілікті суретші Пер Киркеби және сәулетші Йенс Бертельсен жаңа қосымша ғимараттарды жобалап, мұражайда Пер Киркебидің бірнеше туындылары қойылған.
Су мұнарасы
Аарс қаласында орналасқандықтан бұл мұнара Аарс су мұнарасы деп аталады. Мұнара қаланың алғашқы су жүйесінен су таратқан өте ескі су қоймасының дәл ортасына салынған. Аты айтқандай, бұл Аарстың су мұнарасы болған. Ғимаратта көптеген әдемі қолөнер туындылары бар. Бұрын мұнараның үстінде Аарс қаласының Кимбрий бұқасы мен Аарс муниципалитетінің гербі / қалқаны бейнеленген неон логотипі болған, бірақ ол алынып тасталды. Мұнарада сонымен қатар жіп және шай кеселері сияқты көптеген заттарды сатып алуға болатын дүкен де болды. Бірақ дүкен мұнарадан көшіп кетті.
"Арс" кинотеатры
"Арс кинотеатры" – Арс қаласындағы жергілікті және жалғыз кинотеатр. Ол еріктілер күшімен жұмыс істейтін кинотеатр, мұндағы жұмыстың басым бөлігін волонтерлер атқарады. Кинотеатр Аарс қаласының басты көшесінде (ағылшынша: Main street) орналасқан. Ғимараттың фасадында адамның суреті бейнеленген, ал ғимараттың қалған бөлігіне адамдардың суреттері салынған. Суреттердің арасында "Олсен бандасынан" кейіпкерлер де бар, олардың ішінде Эгон, Бенни және Кьелд – үш басты рөлдегі актерлер. Кинотеатрдың екі залы бар, онда фильмдер көрсетіледі. Әр апта соңында түстен кейін балалар фильмдері көрсетіледі.
Музыка үйі
Vesthimmerlands Musikhus ALFA 1995 жылы Пер Киркеби Аарс қаласында салынатын музыка үйінің эскиздерін жасаған кезде бастау алды. Аталған жобаны іске асыруға қажетті экономикалық жағдай сол кезде болмағандықтан, эскиздер бірнеше жыл сақталып тұрды, бірақ 2006 жылы жобаны жүзеге асыру мүмкіндігі туды. Aalborg House of Music Musikkens Hus жобасы үшін күтіліп жатқан қосымша қаржыға байланысты 11,5 млн. даниялық крона көлеміндегі ЕО гранты бос орынға шықты. Сонымен қатар, ALFA жобасына ЕО 3,2 млн. даниялық крона грант берді. 2008 жылы сәулет фирмасы Kjær & Richter мен Пер Киркебинің бірлескен жұмысымен жобаланған Vesthimmerlands Musikhus ALFA (әрі қарай Музыка үйі) аяқталды. ALFA Музыка үйіне 420 адамға арналған концерт залы және бірнеше оқу сыныптары кіреді. ALFA атауы Вестхиммерланд муниципалитетіндегі төрт ірі қаланың – Аэлеструп, Лёгстёр, Фарсо және Аарс аттарының бас әріптерінен құралған, бұл мәдени орталықтың аймақтық мәртебесін көрсетеді.
Арс мектебі
Aars мектебі немесе Aars skole – Аарс қаласындағы екі қалалық мектептің бірі. Мектепте 574 оқушы бар, олар кіндікбақшадан 9-сыныпқа дейін білім алады. Мектепте 57 мұғалім жұмыс істейді. Мектепте сондай-ақ СФО (балалар орталығы) бар. Aars мектебі тіл мен оқу, оқу және басқа балалармен, ересектермен қарым-қатынас сияқты арнайы қажеттіліктері бар балаларға бағытталған түрлі мүмкіндіктер ұсынады.
Østermarkskolen мектептері
Østermarkskolen – Аарс қаласындағы екі қалалық мектептің бірі. Мектепте балабақшадан 9-сыныпқа дейінгі 645 оқушы оқиды. 45 мұғалім, 3 балабақша сыныбының жетекшісі, 15 тәрбиеші, 1 мектеп инспекторы, 1 мектеп инспекторының орынбасары, 1 СФО жетекшісі, 1 СФО жетекшісінің орынбасары, 2 хатшы, 1 қызмет көрсету менеджері, 1 қызметкер (жартылай жұмыс уақыты), 50/50 жұмыс орнында 1 адам, флекс-жұмыста 5 адам, 6 тазалық қызметкері жұмыс істейді. Мектепте педагогикалық-психологиялық кеңес берумен байланысты тұрақты психолог бар. Сондай-ақ, мектепке медициналық қызметкер бекітілген. Мектепте «Вулкан» (ағылшын тілінде: The volcano) деген лақап аты бар SFO да бар. Бұл атау SFO-дағы жанартауға ұқсас төбешіктен пайда болған. Кейіннен ол төбешік жайлы түрде алынып тасталды. Østermarkskolen 2016 жылы дискі гольф алаңына ие болды, бұл идея мектептің екі мұғалімі – математика, химия және дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі Ларс Кьолби мен спорт және география пәнінің мұғалімі Кристиан Бунк Сванеге тиесілі.
Вестермарк мектептері
Вестермарк мектебінде аутизм, Даун синдромы және көп кемістігі бар оқушылар оқытылады. Сонымен қатар, көптеген оқушылар дұрыс диагноз қойылмай оқытылады. Оқыту әр оқушының жеке қажеттіліктері мен мүмкіндіктеріне баса назар аудара отырып ұйымдастырылады. Сондықтан оқушылар үшін оқыту әртүрлі жолмен жүзеге асырылады. Вестермарк мектебі 1966 жылы Аарс қаласында құрылған. Ол кезде мектептің бұрышында бірнеше павильондар орналасқан, қазір мектеп сол жерде орналасқан. Вестермарк мектебі Дания бойынша құрылған бірнеше мектептің бірі болды, олар "de grønne skoler" (ағылшын тілінде: Жасыл мектептер) деп аталды. Бұл мектептердің архитекторы Эрик Эджлерс болды. Ол мектептер туралы былай деді: "Бұл жұмыстың мақсаты мектеп орналасқан аймақпен үйлесімділікке қол жеткізу. Қала құрылысының дамуы осы мектептерді сөздің толық мағынасындағы бақтарда орналастыруға мүмкіндік береді". 1966 жылдан бері ғимараттар мен олардың айналасындағы аумақтарда үлкен жақсартулар жасалды. Олар өздерінің жағдайларымен мақтанады және күнделікті пайдаланушылар мен қонақтар тарапынан көптеген мақтаулар алады. Мектепте СФО бар.
Оқиғалар
Кимбррфестиваль (Cimbri фестивалі) – 1946 жылдан бері Аарс қаласында жыл сайын өткізілетін фестиваль. 2016 жылға дейін фестиваль Anlægget (жайлы орын) кешенінде ұйымдастырылды, бірақ бірнеше жылға Messecenter (көрме орталығы) ғимаратына көшірілді. Қазір ол қайтадан Anlægget-те өтіп жатыр. Фестивальде бамперлік машиналар, Skøjtesøen көлінде форель балық аулау, Тур де Аарс (велосипедтік жарыс) сияқты түрлі шаралар мен көрістінстер бар. Ал кешкісін бірнеше шатырда тікелей музыка орындалады. Messecenter жыл бойы көптеген іс-шараларды өткізеді, оның ішінде ауыл шаруашылығы көрмесі де бар.
Медиа
Аарстың өзінің газеті бар – Aars Avis (ағылшын тілінде: Aars газеті). Aars Avis – бұл аймақтың жергілікті газеті. Оқырмандар мұнда газеттің редакциялық мақалалары және кәсіпорындардың, ұйымдардың мен жеке тұлғалардың жарнамалары арқылы Vesthimmerland аймағындағы жаңалықтарды қадағалай алады. Aars Avis алғаш рет 1927 жылы жарық көрді.