Хельсингёр қаласы: Данияның тарихы мен географиясы
Helsingør
Хельсингёр (Эльсинор) – Данияның Зеландия аймағындағы портовый қала. Халық саны 63,399. «Гамлет» пьесасының тұңғыш орны – Кронборг замкісі. Паром арқылы Швециямен байланыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Зеландиядағы қала, Дания.
City in North Zealand, Denmark
Хельсингёр (,/h//ɛ//l//s//ɪ//ŋ/'/əːr/ HELsingUR, ; Helsingör), ағылшын тілінде классикалық түрде Эльсинор (,/ɛ//l//s//ɪ//n//ɔər//, /,/ɛ//l//s//ɪ/'/n//ɔər/ ELsinor, немесе) деп белгілі, Данияның солтүстік-шығысындағы жағалау қаласы. 2023 жылдың 1 қаңтарындағы мәлімет бойынша, Хельсингёр муниципалитетінің халқы 63 399 адамды құрайды, бұл оны Даниядағы ең көп халқы бар 23-ші муниципалитет етеді. Хельсингёр Оресунд бұғазының ең тар бөлігінде орналасқан және Швециядағы Хельсингбор қаласымен бірге Копенгаген мен Мальмё орталығындағы Оресунд аймағының солтүстік бөлігін құрайды. Хельсингёр – Øresund арқылы 4 км (2,5 миль) қашықтықта Хельсингбормен байланыстыратын HH Ferry бағытымен үнемі рейс жасайтын паром қаласы. Оның Кронборг сарайы Уильям Шекспирдің "Гамлет" пьесасы үшін оқиға орны ретінде пайдаланылған.
Helsingør (,/h//ɛ//l//s//ɪ//ŋ/'/əːr/ HELsingUR, ; Helsingör), classically known in English as Elsinore ('/ɛ//l//s//ɪ//n//ɔər//, /,/ɛ//l//s//ɪ/'/n//ɔər/ ELsinor, OR), is a coastal city in northeastern Denmark. Helsingør Municipality had a population of 63,399 on 1 January 2023, making it the 23rd most populated municipality in Denmark. Helsingør is located at the narrowest part of the Øresund strait and together with Helsingborg in Sweden, forms the northern reaches of the Øresund Region, centered on Copenhagen and Malmö. Helsingør is a ferry city with frequent departures with the HH Ferry route which connects Helsingør with Helsingborg, 4 km (2.5 miles) across the Øresund. Its castle Kronborg was used by William Shakespeare as the setting for his play Hamlet.
Этимология
Хелс атауының бірінші бөлігі "мойын" немесе "тар шұңқыр" деген мағынаны білдіретін хальс сөзінен шыққан деп саналады. Бұл Швециядағы қазіргі Хельсингор мен Хельсинборг арасындағы Эресунның (Эре сағасы) ең тар жеріне сілтеме жасайды. Хельсинг сөзі "мойынға жақын жерде тұратын адамдар" дегенді білдіреді, ал ør ескі норвеж тіліндегі aurr (қиырлы жағажай) және eyrr (құмды немесе қиырлы жағалау) сөздерімен сәйкес келеді. Қала алғаш рет 1231 жылы король Вальдемар Жеңімпаздың "Liber Census Daniæ" еңбегінде Хельсингер деп аталып, халық Хельсингерлер деп аталған (Швециядағы Хельсингландтың Хельсингімен шатастырмау керек). Жер атаулары Гельсингерлердің негізгі бекінісі Хельсинборгта, ал Хельсингерде бекінілген қону орны болғанын көрсетеді, бұл шұңқыр арқылы өтетін паромдық бағытты бақылау үшін жасалған. Топонимдерді, яғни жер атауларын ландшафт ерекшеліктерімен түсіндірудің 19 ғасырғы дәстүрі, жер атауларын есімдік ретінде қарастырудың әлдеқайда көне дәстүрін жоққа шығармайды. Белгісіз аңыз кейіпкері болса да, Хельсинг Скандинавия елдеріндегі жоғалған аңыздардың іздерінде жиі кездеседі. Ол, әдетте, бірінші Хельсинг болмаса да, Гендальф Альфгейрсонның (Қара Халфданның қарсыласы, феодалдық Норвегияның жартылай аңыздық, тарихи бірінші патшасы Харольд Сұлушаштың әкесі) үш ұлының бірі Хельсинг деп аталған. Ол Хейк пен Гейсинг Гендальфсонның бауыры болды. Сонымен қатар, Финляндиядағы Хельсинки және Швецияның Норрландтағы Хелсингленд Хельсингке "Хельсинг/Хельсингерлер елі" деп сілтеме жасайды, бұл Хельсингер атауының ландшафттық теориясын күмәнді етеді.
The first part of the name Hels is believed to derive from the word hals meaning "neck" or "narrow strait," referring to the narrowest point of the Øresund (Øre Sound) between what is now Helsingør and Helsingborg in Sweden. The word Helsing supposedly means "person/people who lives by the neck" and ør corresponds to old norse aurr (gravel beach) and eyrr (sandy or gravelly shore). The city was first mentioned as Hælsingør and the people as Helsinger in King Valdemar the Victorious's Liber Census Daniæ from 1231 (not to be confused with the Helsings of Hälsingland in Sweden). Place names show that the Helsinger may have had their main fort at Helsingborg and a fortified landing place at Helsingør, to control the ferry route across the strait. The particularly 19th century tradition to explain toponymies, place names, with features of the landscape does not necessarily exclude the much older tradition of reading place names as eponymous. Although an obscure legendary character, or several, Helsing is quite abundantly present in traces of lost legends in the Nordic countries. Although probably not the first Helsing, one of the three sons of Gandalf Alfgeirsson (the antagonist of Halfdan the Black, who was father of King Harald Fairhair, the semi legendary, historical first king of a feudalist Norway) is called Helsing. He was brother to Hake and Hysing Gandalfson. Also Helsinki in Finland and Hälsingland in Norrland, Sweden, refers to Helsing, as "the Land of the Helsing/Helsinger," which makes the landscape theory of the name of Helsingør less likely.
Тарих
Қазіргі кездегі қала 1420 жылдары Данияның Померания королі Эрик құрған. Ол 1429 жылы Оресундты пайдалану үшін төлем ретінде Sound Dues-ті орнатып, қалаға зор байлық әкелді. Бұрын жол ақысы болғанмен, Sound Dues Хельсингёрде төленді. Король Зеландия аралының солтүстік-шығыс шетінде Кроген немесе Орекрог атты қамал салды. Қала қамалдың төңірегінде кеңейіп, бүгінде оны қоршап тұр. 1570 жылдары король Фредерик II Крогенді қайта салып, кеңейтіп, Кронборг деп атады. Барлық кемелер жүктерін салыққа түсіріп, Дания тажына жол ақысын төлеу үшін Хельсингерде тоқтауға міндетті болды, бұл қала үшін маңызды сауда мүмкіндігін жасады. 1672 жылы Хельсингёр Даниядағы үшінші ірі қалаға айналды. 19 ғасырдың ортасына дейін Хельсингёр елдегі ең ірі қалалардың бірі болды. 1857 жылы Копенгаген конвенциясымен Sound Dues жойылды, барлық теңізші елдер біржолғы төлем жасауға келісті. Бұл қала үшін үлкен шығын болды, ал келесі онжылдықтарда халық санының өсуі баяулады. Хельсингердің ең көне бекінілген құрылысы – Флиндэрборг, ортағасырлық қаланың оңтүстігіндегі төбедегі ерте ортағасырлық бекініс. 1200 жылдары алғашқы шіркеу, Сент-Олаф шіркеуі салынды. Шіркеудің төңірегінде бірнеше монастырлар орналасқан, бірақ қазір тек шіркеу ғимараты ғана қалды, ол бүгінде Хельсингёр епархиясының соборы. Хельсингёр соборының ең көне бөліктері 13 ғасырға дейін сақталып қалған, ол кездегі балықшылар ауылының маңызды қалаға айналғандығын көрсетеді. Йохан Исаксон Понтан (Rerum Danicarum Historica, 1631) Хельсингерге ұзақ және ішінара қиялдағы тарихты жатқызады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хельсингёр Холокост кезінде Данияның еврей халқын құтқару үшін маңызды көлік пункті болды. Адольф Гитлер 1943 жылғы 2 қазанда Рош ХаШана, еврейлердің жаңа жылы күнінде Даниядағы барлық еврейлерді тұтқындап, концлагерлерге жер аударуға бұйрық берді. Георг Фердинанд Даквиц, нацистік Германияның Даниядағы дипломатиялық атташесі, 1943 жылғы 28 қыркүйекте бұл бұйрық туралы естіп, оны саяси және еврей қауымдарының басшыларымен бөлісті. «Элсинор тігін клубы» (Danish: Helsingør Syklub) атауын құпия хабарлар үшін пайдаланып, Дания халқы еврейлерді Копенгагеннің қатаң бақылаудағы портынан алыс жерлерге, әсіресе Хельсингерге, Оресунд арқылы екі шақырымдай қашықтықтағы Хельсинборгқа, бейтарап Швецияға жеткізді. Жүздеген азаматтар еврей азаматтарын үйлерінде, шатырларда және шіркеулерде жасырып, оларды Дания балық аулау қайықтарына, жеке кемелерге және паромдарға мінгізді. Үш түн ішінде Даниялықтар 7200-ден астам еврейді және 680 еврей емес адамды (еврейлердің отбасы мүшелері немесе саяси белсенділер) Швецияның Хельсинборг және Мальмё қалаларына қауіпсіз жеткізді.
The city as it is known today was founded in the 1420s by Danish King Eric of Pomerania. He established the Sound Dues in 1429, which were a toll on the use of the Øresund. Although a former toll had existed prior, the Sound Dues were paid in Helsingør providing immense wealth to the city. With the income, the king built a castle named Krogen or Ørekrog on the extreme northeastern tip of the island of Zealand. The city expanded around the castle and envelops it today. Krogen was rebuilt and expanded in the 1570s by king Frederik II and renamed Kronborg. All ships had to stop in Helsingør to get their cargo taxed and pay a toll to the Danish Crown, which generated a significant trade for the city. In 1672, Helsingør had grown to be the third largest town in Denmark. Up until the middle of the 19th century, Helsingør was among the largest cities in the country. The Sound Dues were abolished in 1857 with the Copenhagen Convention in which all seafaring nations agreed to pay a one time fee. The abolishment was a huge loss for the city; the following decades saw a slow growth in population. The oldest known fortified building of Helsingør is Flynderborg, an early medieval fortress on a hill just south of the medieval city. Around 1200, the first church, Saint Olaf's Church, was built. A number of convents once surrounded the church, but now all that remains is the church building, today the cathedral of the Diocese of Helsingør. The oldest parts of the cathedral of Helsingør date back to the 13th century and show that the fishing village, as Helsingør was then, had grown to a town of importance. Johan Isaksson Pontanus (Rerum Danicarum Historica, 1631) attributes a long and partially fictitious history to Helsingør. During World War II, Helsingør was among the most important transport points for the rescue of Denmark's Jewish population during the Holocaust. Adolf Hitler had ordered that all Danish Jews were to be arrested and deported to the concentration camps on Rosh HaShanah, the Jewish New Year, which fell on 2 October 1943. When Georg Ferdinand Duckwitz, a diplomatic attaché of Nazi Germany to Denmark, received word of the order on 28 September 1943, he shared it with political and Jewish community leaders. Using the name Elsinore Sewing Club (Danish: Helsingør Syklub) as a cover for messages, the Danish population formed an underground railroad of sorts that moved Jews away from the closely watched Copenhagen docks to spots further away, especially Helsingør, just two miles across the Øresund to Helsingborg, in neutral Sweden. Hundreds of civilians hid their fellow Danish Jewish citizens in their houses, farm lofts and churches until they could board them onto Danish fishing boats, personal pleasure boats and ferry boats. Over the course of three nights, Danes had smuggled over 7,200 Jews and 680 non Jews (family members of Jews or political activists) across the Øresund to safety in Helsingborg and Malmö in Sweden.
Көлік
Хельсингёр мен Хельсингбор, Сканния, Швеция арасындағы автомобиль паромдық желі әлемдегі ең қызыл желі болып табылады, әр бағытта күн сайын 70-тен астам рейс орындалады. Бұл бағыт HH Ferry бағыты деп белгілі және тарих бойында бірнеше кеме компаниялары осы бағытты пайдаланған. Хельсингёр паром терминалы қаланың басты теміржол стансасына қосылған. Стансадан Копенгагенге пойыздар 20 минут сайын кетеді. Сондай-ақ пойыздар Хиллеред және Гиллелее қалаларына да қатынайды. Қала ішінде және оған жақын маңдағы аудандарда тағы алты станса немесе аялдама орналасқан. Хельсингёр стансасы мен паром терминалынан басқа, Гиллелееге баратын пойыз желісіндегі аялдамалар да бар. Копенгагенге қарай E47 тас жолы қала шекарасынан сыртта басталады. Қала мен айналасындағы аймақтарда жергілікті және аймақтық автобустар желісі де бар.
The car ferry line between Helsingør and Helsingborg, Scania, Sweden is the busiest in the world with more than 70 departures in each direction every day. The route is known as the HH Ferry route and has been sailed by several shipping lines throughout history. The Helsingør ferry terminal is connected to the town's main railway station. From the station, trains depart to Copenhagen every 20 minutes. Trains also depart to Hillerød and Gilleleje. There are another six stations or train stops within the city and connected suburbs. Apart from Helsingør Station and Ferry Terminal also , , and the train stops on the line to Gilleleje, , and
The E47 motorway towards Copenhagen begins just outside the city limits. The town and surrounding areas also have a network of local and regional buses.
Индустрияландыру
Бір ғасыр бойы Helsingør Værft немесе Elsinore кеме жасау зауыты қала мен Кронборг қамалы арасындағы барлық аумақты алып жатқан маңызды нысан болды. Ол 1882 жылы құрылған. 1957 жылы өндірістің ең жоғары шағында 3600 жұмысшысы болды. Соңғы кеме 1983 жылы кемежайдан шықты және осы жылы үлкен шығындарға байланысты жабылды. 1840 жылы құрылған Wiibroe сыра зауыты, Карлсбергтен үш жыл бұрын Данияда бөтелкеленген сыраны жеткізген екінші сыра зауыты болды. Соңғы сыра 1998 жылы Хельсингёрдегі Wiibroe зауытында пісірілді. Carlsberg компаниясы Wiibroe Årgangsøl таңбасымен сыра пісіруді жалғастыруда.
For a century the Helsingør Værft or Elsinore shipyard was a prominent landmark, which covered the whole area between the town and Kronborg Castle. It was founded in 1882. At its height in 1957, it had 3,600 employees. The last ship left the shipyard in 1983 and it closed the same year following substantial losses. The Wiibroe brewery, founded in 1840, was the second brewery in Denmark to ship bottled beer, just three years after Carlsberg. The last beer was brewed at Wiibroe in Helsingør in 1998. Carlsberg continues to brew beer under the Wiibroe Årgangsøl label.
Индустрияландырудан кейінгі кезең
Индустриялық дәуір аяқталғаннан кейін Хельсингор қаласы өзін қайта анықтауға мәжбүр болды және амбициялы жобамен шықты: Kulturhavn Kronborg, сөзбе-сөз "Кронборгтың мәдени порты". Ол ресми түрде 2013 жылдың 26 мамырында ашылды, мәдениетке қызығушылық танытатын туристерге тартымды болу үшін жасалған. Kulturhavn Kronborg-тың басты тартылысы – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Кронборг қамалы. Бұл орынның тарихи көрікті жерлерінен басқа, 1937 жылдан бері Уильям Шекспирдің "Гамлет" пьесасы оның ауласында жыл сайын қойылады. Пьесаны ағылшын тілінде қоюдың ұзақ дәстүрі бар, ал атаулық рөлдегі белгілі актерлер қатарында Лоренс Оливье, Джон Гилгуд, Кристофер Пламмер, Дерек Джейкоби және 2009 жылы Джуд Лоу болды. Kulturhavn Kronborg-тың ортасында kulturværftet, яки Мәдениет ауласы орналасқан – бұл ескі кемежайда орналасқан жаңа мәдени орталық және қоғамдық кітапхана. Ол 2010 жылы ашылды. Бұрынғы құрғақ докта қазір Дания теңіз мұражайы орналасқан. Порт алабының ортасында 2012 жылы Хельсингор қаласының тапсырысымен Elmgreen және Dragset суретшілері жасаған жылтыратылған болаттан жасалған Хан (Ол) мүсіні тұр. Оны сол жылдың маусым айында мәдениет министрі Уффе Эльбек ашты. Ол Эдвард Эриксеннің әлемге әйгілі Копенгагендегі Кішкентай теңіз қызы мүсініне (немесе оның кішкентай інісі) теңестіріледі және жергілікті тұрғындар арасында мақтау мен наразылық тудырды. Швецияның Хельсинборг қаласы Хельсингордан Оресунд бұғазы арқылы қысқа қашықтықта орналасқан, шамамен Е55 Еуропалық тас жолы екі қаланы байланыстырады; екі жаққа да паромдар қатынайды.
After the end of the industrial era, the town of Helsingør had to redefine itself, and came up with an ambitious project: Kulturhavn Kronborg, literally "Culture harbour of Kronborg". It officially opened on 26 May 2013, intended to appeal to tourists with an interest in culture. The main attraction of Kulturhavn Kronborg is Kronborg Castle, a UNESCO World Heritage Site. Besides the historical attractions of the site, William Shakespeare's play Hamlet has been performed annually in its courtyard since 1937. There is a longstanding tradition of performing the play in English, and notable actors in the title role have included Laurence Olivier, John Gielgud, Christopher Plummer, Derek Jacobi, and in 2009 Jude Law. At the heart of Kulturhavn Kronborg lies kulturværftet or The Culture Yard, a new cultural centre and a public library located in the old dockyard. It opened in 2010. The former dry dock now houses the Danish Maritime Museum. In the centre of the harbour basin stands the polished steel sculpture Han (He) by artist duo Elmgreen and Dragset, commissioned by the City of Helsingør in 2012. It was inaugurated by then Minister of culture, Uffe Elbæk, in June 2012. It is seen as the counterpart (and even little brother) to Edvard Eriksen's world famous The Little Mermaid statue in Copenhagen, and has caused both praise and protests among locals. The Swedish city of Helsingborg lies a short distance across the Øresund from Helsingør, approximately European route E55 joins the two cities; ferries connect the two sides.
Музыка
Дитерих Букстехуде – барокко дәуірінің органшысы және композиторы. Ол шамамен Гельсингбор қаласында дүниеге келген, ал 1660 жылдан 1668 жылға дейін Хельсингёрде органшы қызметін атқарды, бұл қызметті оның әкесі Санкт-Олаф соборында органшы болып жұмыс істеген кезде атқарған еді. Дидерих Букстехудедің шығармалары мен стилі, басқалармен қатар, оның шәкірті Иоганн Себастьян Бахқа елеулі әсер етті.
Dieterich Buxtehude organist and composer of the Baroque period. He was born Diderich Buxtehude presumably in Helsingborg, he serving as organist from 1660 to 1668 in Helsingør as his father that held the position as organist at St. Olaf's cathedral. Diderich Buxtehude's compositions and style became of significant influence, among others, on his student Johann Sebastian Bach.
Сәулет
Жаңа Дания теңіз мұражайы Данияның жүлделі Bjarke Ingels Group (BIG) архитектуралық бюросымен жобаланды. Юрн Утзон жастық шағында Хельсингёрде тұрды, себебі оның әкесі Хельсингёр кеме құрылыс-жөндеу зауытында (Værft) инженер болып жұмыс істеген. Утзон қаладағы: өз үйін (1952), Кинг үйлерін (1956–1960) және Хаммершёй күтім орталығын (1962) жобалады. Жобаны Биргер Шмидт (1966) аяқтады, содан кейін Утзон Сидней опера театрының жобасымен айналысу үшін Сиднейге көшті.
The new Danish Maritime Museum was designed by Danish prize winning architects Bjarke Ingels Group (BIG). Jørn Utzon lived in Helsingør in his youth because his father was an engineer at Helsingør Værft. Utzon designed : His own house (1952), The Kingo Houses (1956–60) and The Hammershøj Care Centre (1962) in the city. The project was completed by Birger Schmidt (1966) after Utzon moved to Sydney to work on the Sydney Opera House.
Туған қалалар бауырлас қалалар
Хельсингёр муниципалитеті қала деңгейінде туыстық қарым-қатынас жүргізеді. Туысқан қалалар туралы ақпарат алу үшін Хельсингёр муниципалитетінің туысқан қалаларына қараңыз.
Helsingør practices twinning on the municipal level. For the twin towns, see twin towns of Helsingør Municipality.