Кіріспе

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстағы Шығыс майданда Кеңес Одағының шабуылдауы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Шығыс Пруссияға Ресей империясының шабуылдауы Шығыс Пруссия шабуылдауы - Шығыс фронтта Германия Вермахтасына қарсы Кеңес Қызыл Армиясының стратегиялық шабуылдауы (Екінші дүниежүзілік соғыс). Ол 1945 жылдың 13 қаңтарынан 25 сәуіріне дейін созылып, кейбір неміс бөлімшелері 9 мамырға дейін берілмеді. Кенигсберг шайқасы Қызыл Армияның жеңісімен аяқталған шабуылдың негізгі бөлігі болды. Шығыс Пруссия шабуылдары неміс тарихшыларына екінші Шығыс Пруссия шабуылдары ретінде белгілі. Бірінші Шығыс Пруссия шабуылы (осы операцияны Гумбиннен операциясы деп те атайды) 1944 жылдың 16-27 қазанында 1-ші Балтық майданының Мемель шабуылының бір бөлігі ретінде генерал И. Д. Черняховскийдің қолбасшылығындағы 3-ші Белоруссия майданымен жүргізілді. Кеңес әскерлері Польшаның шығыс солтүстік бөлігіне енген кезде ауыр зардап шекті, ал шабуыл үлкен резервтер жиналғанға дейін кейінге қалдырылды.

Шабуыл

Шабуылдың негізгі бағытын Иван Черняховскийдің басшылығымен 3-ші Белоруссия майданы жүргізді. Оның күштеріне 3-ші танк армиясының қорғаныс позицияларына қарсы батысқа қарай Кенигсбергке қарай қозғалу тапсырылды. Солтүстікке қарай, Черняховскийдің оң жақ флангіне генерал Хованнес Баграмянның 1-Балтық майданы Неман өзеніндегі 3-панцер армиясының позицияларына шабуыл жасап, Мемелдегі кішкентай көпір басын талқандады. Черняховскийдің сол жақ флангіне маршал Константин Рокоссовскийдің 2-ші Белоруссия майданы қолдау көрсетті, оған бастапқыда 2-ші армияның желісі арқылы Вислаға солтүстік-батысқа қарай ілгерілеуге бұйрық берілді, осылайша бүкіл Шығыс Пруссияны бекітіп тастады.

Шабуылдың басталуы

Кеңес шабуылы 13 қаңтарда ауыр дайындық бомбалауымен басталды. Алғашында Қызыл армия үмітсіздікке ұшырады; 3-Белоруссия майданы бірінші күні 1,5 км-ге жетті. Келесі бес күн ішінде Кеңестер өте көп адам құрбан болған шығынмен 20 км-ге ғана алға қарай жылжыды. Ақырында, екі аптаға жуық уақытқа созылған қатаң ұрыстан кейін Қызыл Армия тұрақты түрде алға жылжуды бастады, бірақ бұл да үлкен шығынға ұшырады; қорғаушылар Кенигсбергтен шығысқа қарай Инстербург ойығында және Гейлсбергтің айналасында айтарлықтай бекіністердің артықшылығын пайдаланды. Келесі бірнеше күн ішінде генерал-оберст Эрхард Раустың 3-панцер армиясы негізінен жойылып, Кенигсбергке кері шегініп кетті, ал генерал дер-пехота Фридрих Хоссбахтың 4-армиясы өзін қоршауға ала бастады. Қатты қарсылыққа қарамастан, Рокоссовский 14 қаңтарда Нарев арқылы шабуыл жасады; 20 қаңтарда ол өзінің алға жылжу осьін солтүстікке қарай Эльбингке қарай бұру туралы бұйрық алды. Бұл кенеттен бағыт өзгеруі Рейнхардт пен Хоссбахты күтпеген жерден ұстады; Рокоссовскийдің оң жақ қанатында 3-ші гвардиялық ат әскерлері 22 қаңтарда Алленштейннің негізгі қаласын басып алды, бұл Хоссбахтың құрамының артқы жағына қауіп төндірді. 24 қаңтарда Рокоссовскийдің жетекші танк бөлімшелері Висла лагунасының жағалауына жетіп, 4-ші армияның барлық әскери бөлімдері мен 2-ші армияның бірнеше дивизиясы Шығыс Пруссияға бағытталған қалтаға қамалды. Сол күні Хоссбах өзінің бөлімшелерін Шығыс Пруссия қорғаныс жүйесінің орталығы Лотцен қаласынан кері тарта бастады және бірнеше мәжбүрлі жүрістер арқылы батысқа қарай шығуға тырысты. Осы уақыт аралығында Черняховский шығыстан қорғанысты көтере отырып, 3-панцер армиясының қалдықтарын Кенигсберг пен Самландқа итеріп жіберді. 28 қаңтарда Баграмянның әскерлері Мемелді басып алды. Қаланы қорғаған үш дивизияның қалдықтары эвакуацияланды және Самландта қорғанысты нығайту үшін қайта орналастырылды.

Кенигсберг қоршауы және Хелигенбейл қалтасы

Орталық армиялар тобының қалдықтары тиімді түрде қамтылып, Кеңес күштері Помераниядағы неміс күштерін азайтуға және олардың Берлинге қарсы жорығының солтүстік флангіне кез-келген ықтимал қауіпті жоюға назар аудара алды. Рейнхардт пен Хоссбах Шығыс Пруссиядан шығып, өз әскерлерін құтқаруға тырысқандар командирлік міндетінен босатылды, ал Армия тобы (солтүстік армия тобы) генерал-оберст Лотар Рендуличтің қол астында болды. Рейнхардт өзінің командасынан "Бұдан артық айтарымыз жоқ" деген сөздермен бас тартты. Раус және жойылған 3-панцер армиясының штабы жаңа құрылымға тағайындалды. Осы уақыт аралығында қорғаныстағы күштерді Черняховскийдің әскерлері үш бөлікте қоршап алды: 4-ші армияның 15 дивизиясы Висла лагунасының жағалауында Хелигенбейл қалтасы деп аталатын жерде қоршауға алынды. Ашулы шайқастардан кейін бұл бөлімшелер ақыры 29 наурызда жеңілді. 3-ші танк армиясының қалдықтары 4-ші армияның қолбасшылығына берілді. Қала 9 сәуірде екі жақта да үлкен зардап шеккеннен кейін Кеңес Одағымен қолға түсті. Осыдан кейін Данциг шығанағы айналасындағы қалған неміс күштері Дитрих фон Саукеннің жалпы қолбасшылығымен Армия Остпрюссенге қайта ұйымдастырылды. Неміс күштерінің үшінші тобы - XXVIII армия корпусы немесе Армейабтитул Самланд бас генерал дер Инфантери Ханс Голник - Самланд түбегін басып алды, онда Пиллау порты аймақтың соңғы тиімді эвакуация нүктесі ретінде сақталды. Соңғы элементтер 25 сәуірде Самланд шабуыл кезінде Пиллаудан тазартылды. Осы уақыттан кейін де неміс күштері соғыстың соңына дейін Висла лагунасын қоршап тұрған ұзын құмдықта қарсылық білдіруді жалғастырды.