Кіріспе

Сталинград шайқасының стратегиялық маңызы

Павлов үйі (дом Павлова т. Dom Pavlova) – Сталинград шайқасы кезінде Вермахттың шабуылына қарсы Қызыл Армияның қорғаушылары шамамен 60 күн бойы ұстаған, нығайтылған бекініске айналған тұрғын үй ғимараты. Қоршау 1942 жылдың 27 қыркүйегінен 25 қарашасына дейін жалғасты, және соңында Қызыл Армия оны қоршаудан азат етуге қол жеткізді. Ғимарат өзінің танымал атын, ғимаратты басып алып, ұзақ шайқаста қорғаған взводқа басшылық еткен сержант Яков Павловтан алды. Ғимараттың маңыздылығы күмәнді. Ғимараттың дәулетіне себеп, оның қазан айындағы шайқастың орталығы болмауы мүмкін, ол Сталинградтың солтүстігіне қарай жылды. Бұл журналистерге неміс шабуылының басты бағыттарына жақын ғимараттарға қарағанда Павлов үйіне оңайрақ баруға мүмкіндік берді. "Павлов үйі" туралы алғашқы мақала 1942 жылдың 31 қазанында жарияланды.

Қоршау

Бұл үй Сталинградтың орталығында орналасқан төрт қабатты ғимарат еді. Ол Волга өзенінің жағалауына перпендикуляр салынған, ал "9 қаңтар алаңы" деп аталатын үлкен алаңқа қарап тұрды – бұл алаң Қанды жексенбіге арналған. 1942 жылдың қыркүйек айының соңында, 42-ші гвардиялық полкінің, 13-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының 30-дан 50 сарбазы, Яков Павлов басқарып, төрт күн бұрын төрт сарбаз қайтарып алғаннан кейін, ғимаратты неміс бақылауынан босатып алды. Ішкі байланысты жақсарту үшін Павловтың сарбаздары жертөле мен жоғарғы қабаттардағы қабырғаларды бұзып, сыртқы кеңес позицияларына қарай байланыс траншеясын қазыды. Жабдықтау траншея арқылы немесе өзен арқылы қайықпен жеткізілді, неміс авиациясының шабуылдары мен артиллериялық оқтарына қарамастан. Дегенмен, азық-түлік, әсіресе су жетіспеді. Төсек орындары болмағандықтан, сарбаздар құбырлардан жыртылған жылу оқшаулағыш жүнмен ұйықтауға тырысты, бірақ олардың қарсыласуын бұзу үшін әр түн сайын мазақтау оқтарына ұшырады. Немістер ғимаратқа күніне бірнеше рет шабуыл жасады. Неміс жаяу әскері немесе танктері алаңнан өтіп, үйге жақындауға тырысқан сайын, Павловтың сарбаздары жертөледен, терезелерден және шатырдан автоматтар мен танкісқа қарсы мылтықтардан қатты атып шабуылдады. Қорғаушылар, сондай-ақ жертөледе жасырынып отырған азаматтар, 27 қыркүйектен 25 қарашаға дейін, кеңес әскерлерінің қарсы шабуылымен босатылды. Дегенмен, үй жақсы бекітілгенімен, оған қарсы шабуылдар шектеулі болды делінеді. Соғыстан кейін салыстырмалы түрде аз зақымдалғандықтан, бұл ғимарат Сталинградтағы алғашқы қалпына келтірілген ғимараттардың бірі болды. Неміс архивтері ғимарат үшін болған қатыгез шайқас туралы мәлімдемені растамайды, ал кеңес әскери архивтері ғимаратты қорғаныс құрылымы ретінде ерекше маңызды деп санамайды. Ғимаратты бастапқыда Павлов басып алғанмен, позицияның командирі лейтенант Афанасьев болды. Гарнизон 24 қараша күні түнде таратылды, сарбаздар өздерінің бастапқы бөлімшелеріне қайта оралды. Бұл бөлімшелер содан кейін Павлов пен Афанасьевпен бірге шабуылға жіберілді. 1942 жылдың 26 қарашасында "Сүт үйіне" шабуыл жасағанда үй гарнизонының көптеген мүшелері қаза тауып, жараланды. "Сталинград шайқасының ең танымал эпизодтарының бірі – Павлов үйін 58 күн бойы қорғау болды". Павловтың "Үйі" шайқастан кейін қайта салынды және бүгінде тұрғын үй ретінде пайдаланылады. Шығыс жағында, Волгаға қарап тұрған жерде, шайқастан кейін жиналған кірпіштерден салынған ескерткіш орналасқан. Павлов осы ісі үшін Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды.

Соңғы есеп беру

2009 жылы Ресейдің бірінші арнасында "Легендарный редут" атты ресейлік деректі фильмде Павловтың үйі туралы хабар таралды. Павлов тобының соңғы мүшесі, Өзбекстанның Наманган облысы, Тұракурган ауданынан Камолжон Тургунов 2015 жылдың 16 наурызында 93 жасында дүние салды. Соғыстан кейін Павлов бұрынғы әріптестерімен көбінесе байланыс үзбеді, бірақ олардың көптегені оның даңқына таңырды және Павловқа байланысты айтылған әңгімелермен келіспеді. 1985 жылы гарнизонның аты-жөні жазылған ескерткіш қойылды.