Кіріспе

Серж Азати Саргсян (арм. Serzh Azati Sargsyan; 30 маусым 1954 жылы туған) - армян саясаткері. 2008 жылдан 2018 жылға дейін Арменияның үшінші президенті, 2007 жылдан 2008 жылға дейін екі рет Арменияның премьер-министрі және 2018 жылдың 17-23 сәуірінде Армения революциясында отставкаға кетуге мәжбүр болған. 2008 жылдың ақпан айында өткен президент сайлауында, ол төрағалық ететін, билік басындағы Арменияның Республикалық партиясының қолдауымен жеңіске жетті және 2008 жылдың сәуірінде билікке келді. 2013 жылдың 18 ақпанында ол президент болып қайта сайланды және бүкіл мерзімде қызмет етті. 2014 жылы қайтадан премьер-министр болмауға уәде беріп, 2015 жылы конституцияға оны рұқсат ететін түзетуді қолдағаннан кейін, Саркисян 2018 жылдың сәуірінде қайтадан премьер-министр болып сайланды. Сергей Саргсян билікке келгеннен кейін алты күн өткен соң, үлкен наразылық акцияларынан кейін орнынан кетті. Саркисян қазіргі уақытта 1999 жылдан 2018 жылға дейін Арменияның билік басындағы партиясы болған және қазіргі уақытта парламентте "Менің ар-намысым бар" оппозициялық Альянсының бөлігі ретінде өкілдік етеді.

Ерте өмір және мансап

Серж Саргсян (туған аты Серж Азат Саргсян) 1954 жылы 30 маусымда Таулы Қарабақ автономиялық облысындағы Степанакертте дүниеге келген. Ол Азат Аветиси Саргсянның (1929-2013) және Нора Саргсянның ұлы. Оның әкесінің отбасы Армения КСР-індегі Тег ауылынан шыққан, 1937 жылғы Ұлы тазалау кезінде Серж Саргсянның бабасы тұтқындалғаннан кейін Степанакертке қоныс аударды. 1971 жылы Ереван мемлекеттік университетіне оқуға түсіп, 1971-1972 жылдары Орал өңірінде Кеңес Қарулы Күштерінде қызмет етті. 1979 жылы Ереван мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. 1983 жылы Рита (туған есімі Дадаян) есімді әйелге тұрмысқа шықты. Ол өзінің басшылығымен қызмет еткен Арменияның бұрынғы премьер-министрі Тигран Саркисянмен де, оның президенттік орнын басқан Армен Саркисянмен де туысқан емес.

Ерте мансап

1979 жылдан бастап Сергей Сергеев Степанкерт комсомолы комитетінде бірнеше лауазымдарды атқарды: алдымен бөлім басшысы, содан кейін екінші хатшы және бірінші хатшы (оның ұзақ уақыт саяси одақтасы Роберт Кочарян оның орынбасары болды). Содан кейін ол Степанакерт қалалық комитетінің үгіт-насихат бөлімінің бастығы, Таулы Қарабақ өңірлік комитетінің коммунистік ұйымдарының бөлім нұсқаушысы болды, ақырында Таулы Қарабақ өңірлік комитетінің бірінші хатшысы Генрих Погосянның көмекшісі болды. 1992 жылдың қаңтар айында, Олег Есаян премьер-министр болған Таулы Қарабақ Республикасының (ТҚР) бірінші үкіметі құрылған кезде, Саркисян Қорғаныс комитетінің басшысы болып тағайындалды, ол 1992 жылдың тамызында үкіметтің таралуына дейін осы лауазымға тағайындалды. Ұсыныста қауіпсіздік кепілдемесі үшін Таулы Қарабақты қоршап тұрған әрмендіктер басып алған аумақтардың көпшілігін Әзірбайжанға қайтару қарастырылған, бірақ Таулы Қарабақтың мәртебесін шешу болашақ келіссөздерге қалдырылды. 1999 жылдан 2000 жылға дейін ол президент Роберт Кочарянның штаб бастығы болып қызмет етті, содан кейін 2000 жылдан 2007 жылға дейін тағы бір рет Арменияның қорғаныс министрі болып қызмет етті. 2008 жылғы президенттік сайлауды ЕҚЫҰ, Еуропалық Одақ (ЕО) және батыс бақылаушылары негізінен демократиялық деп бағалады. Тер Петросянның жақтастары ресми нәтижелерге қарсы шығып, сайлаудан кейін бір аптадан астам уақыт бойы Ереванда үлкен наразылық акциясын өткізді, бірақ 1 наурызда олар күшпен таратылды; он адам (сегіз наразылықшы және екі полиция қызметкері) қаза тапты, ал төтенше жағдай 20 күнге, 2008 жылдың 20 наурызына дейін жарияланды.

Саргсянның президент болуына қарсы наразылық

Саркисянның режиміне қарсы үлкен наразылық 2011 жылы басталды, олардың басында президенттің 2008 жылғы қарсыласы Левон Тер Петросян болды. 2011 жылы 20 сәуірде Саркисян наразылық білдірушілерге берген уәдесінде үкімет сайлаудан кейінгі үш жыл бұрын болған зорлық-зомбылық туралы толық тексеруді қайта бастайтынын айтты. 2016 жылдың шілдесінде мыңдаған армяндар елордада "Сасунның батырлары" атты қарулы топты қолдап, Еревандағы полиция штабына шабуыл жасап, тұтқындарды алып, барлық саяси тұтқындарды босатуды және президент Серж Саргсянның отставкасына шақыруды талап етті. Арменияның Ұлттық қауіпсіздік қызметі билікті басып алуды (үш полиция қызметкерінің өліміне әкеп соқты) террорлық шабуыл деп атады, бірақ армяндардың саны артып келеді, олар бұл бағалаумен келіспейді. Алдағы уақытта да наразылық акциялары Саргсянға қысым жасауда сәттілік әкелді. 23 сәуірде Пашинян қамауға алынды және Саргсян отставкаға кетуін жариялады. Бұрынғы премьер-министр Карен Карапетян Саргсянның орнын басқарды.

Қылмыстық қудалау

Сергей Саргсянның қылмыстық ісі қарама-қайшылыққа қатысты. Арменияның Арнайы тергеу қызметі 2019 жылдың 4 желтоқсанында Саргсянға, атап айтқанда, 2013 жылы дизель отынын қолжетімді бағамен алуға фермерлерге көмек көрсету жөніндегі мемлекеттік бағдарлама аясында жарты миллиард драгмаларды талан-таражға салуды ұйымдастыру үшін айып тағып отыр. 2020 жылдың қаңтар айында жиналған жеткілікті дәлелдемелердің негізінде Арнайы тергеу қызметі Саркисянға айрықша ірі көлемде (АМД 489 160 310 ) ақшаны талан-таражға салу үшін айып тақты және айыптау актісімен қылмыстық іс істі қадағалаушы прокурорға мақұлдау үшін тапсырылды және сотқа жіберілді.

Жеке өмір

1983 жылы Рита Саргсянға үйленді, екеуінің Ануш және Сатиник деген екі қызы бар. Олардың екі немересі - Мариам мен Рита, екі немересі - Ара мен Серж бар. Саркисянның екі інісі бар: Александр (Сашик) - кәсіпкер және Армения парламентінің бұрынғы мүшесі, Левон - дипломат және Ереван мемлекеттік университетінің профессоры.

Басқа мәліметтер

Оның аты-жөні Серж және Серж, тегі Саркисян, Саркисян, Саргсян, Саркисян, транслитерациясы Серж Азати Саргсян (қазіргі әрмен тілінің романшасы). Кеңес дәуірінде оның есімі Серж Азатович Саргсян болып орысшаланды.