Кіріспе

Тора оқу НАСО немесе НАССО (נָשֹׂא, еврейше "есеп алу" немесе "көтерілу", алтыншы сөз, және бірінші ерекше сөз, парашха) - Тора оқудың еуропалық жылдық циклында Тораның 35-ші апталық бөлігі (פָּרָשָׁה, парашха) және Сандар кітабындағы екіншісі. Бұл Сандар 4:217:89-ды құрайды. Параша діни қызметкерлердің міндеттері, қоныстың тазартылуы, жасалған қателіктер үшін өтемақы, адалдықсыздықта айыпталған әйел (סוטה, сота), назир, діни қызметкердің батасы және киелі шатырдың бағышталуы туралы айтады. Насода апта сайынғы 54 Тора бөлімдерінің ішіндегі әріптер, сөздер және тармақтар саны ең көп. Параша 8 632 еврей әріпінен, 2264 еврей сөзінен, 176 тармақтан және Тора түрмесінің (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah) 311 жолдарынан тұрады. Яһудилер оны әдетте мамыр немесе маусым айының соңында, әдетте (бірақ әрдайым емес) Шавуоттан кейінгі бірінші Шаббат күні оқиды. Бұл парашада киелі шатырдың бағышталуы туралы оқиға қамтылғандықтан, яһудилер оның кейбір бөліктерін Иерусалимдегі ғибадатхананың қайта бағышталуын еске алу үшін Хануканың сегіз күнінде Тора оқулары ретінде оқиды. Сандар 7: 17 - бірінші күнгі Тора оқу; Сандар 7: 18 29 - екінші күнгі Тора оқу; Сандар 7: 24 35 - үшінші күнгі Тора оқу; Сандар 7: 30 41 - төртінші күнгі Тора оқу; Сандар 7: 36 47 - бесінші күнгі Тора оқу; Сандар 7: 42 47 - Хануканың алтыншы күніндегі екінші Тора оқу, өйткені ол Рош Ходешке түседі, ал оның бірінші оқуы - Сандар 28: 155; Сандар 7: 48 59 - Рош Ходешке түспеген жетінші күнгі Тора оқу; және Сандар 7: 48 53 - Рош Ходешке түспеген жетінші күнгі Тора оқу, бұл жағдайда Сандар 28: 4815 - бірінші оқу; және Сандар 7: 548 - сегізінші күнгі Тора оқу. Егер Ханука күні демалыс күніне түсіп қалса, онда сол демалыс күніндегі апталық Тора оқу сол күндегі алғашқы Тора оқу болып табылады, ал Парашат Насодан келесі оқулар - мафтир Тора оқулары: Сандар 7:117 - бірінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:1823 - екінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:2429 - үшінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:3035 - төртінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:3641 - бесінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:4247 - Хануканың алтыншы күніндегі мафтир Тора оқу, ол Рош-Ходешке түсіп, ал ал 28:915 - алтыншы алия ретінде; Сандар 7:4853 - жетінші күндегі мафтир Тора оқу; Сандар 7:58 - сегізінші күндегі мафтир Тора оқу.

Оқулар

Дәстүрлі демалыс күндері Тора оқу кезінде параша жеті оқылымға немесе עליות, алиотқа бөлінеді.

Бірінші оқу Нұс.

Құдай Мұсаға 30 - 50 жас аралығындағы Гиршонның үрім-бұтағын санақтайтын, яғни киелі шатырда қызмет ететін ер адамдарды санап шығуды бұйырды. Олар киелі шатырдың жабындыларын, оның үстіндегі жамылғысы мен қақпағын, сондай-ақ киелі шатырдың кіреберісіндегі перде мен оның сыртындағы перделерді, шатырдың айналасындағы қақпадағы пердені, арқандарын, құрбандық үстелінің барлық бұйымдарын және оларға арналған бұйымдарды алып жүретін. Мұса 30 - 50 жас аралығындағы мерәрилерді де санақтан өткізді. Мераридің ұрпақтарының міндеті: Ітамардың жетекшілігімен киелі шатырдың бөренелерін, сырықтарын, бағаналарын, тұғырларын, сондай-ақ, шатырдың айналасындағы бағаналарды, тұғырларын, ілгектерін және арқандарын да ұстауға міндетті болды. Мұса, Һарон және рубасылар 30 - 50 жас аралығындағы 2750 қахаттықты тіркеді. Леуілік бөлімдердің салыстырмалы халқы мен ересектер саны (Нұмар 3:2234 және 4:3439-дан) Бөлімнің халық саны, халықтың жалпы санына қатысты үлесі. Ересектер ересектер бойынша жалпы санаттың үлесі бөлімнің ересектер үлесі қахаттықтар 8,600 38,6 1 2,750 32,1 2 32,0 гессондықтар 7,500 33,6 2 2,630 30,6 3 35,1 мерриттіктер 6,200 27,8 3 3,200 37,3 1 51,6 барлығы 22,300 100,0 8,580 100,0 38,5

Үшінші оқылым Сандар 5:1 10

Үшінші оқылымда Құдай исраилдіктерге қонысты арамдамау үшін, аурудың немесе сұйық заттың ауруы барларды, сондай-ақ өлі адамға жанасқандарды қоныстан шығарып тастауды бұйырды. Құдай Мұсаға исраилдіктерге: "Егер біреу басқа исраилдікке әділетсіздық жасап, Құдайға деген сенімін бұзып, кінәсін мойындаса, ол күнәсін мойындап, айыпты адамның негізгі сомасына қосып, оның бестен бірін өтеуге тиіс" деген нұсқау берді. Егер жәбірленуші қайтыс болса, онда ол жәбірленушінің туысына қайтарылады. Ал егер оны қайтарылатын туысы болмаса, онда ол жәбірленушінің діни қызметкерге қайтарылады. Исраилдіктер Құдайға арнап әкелген сый-тартулардың бәрі діни қызметкерге тиесілі еді.

Бесінші оқу Сандар 7:141

Бесінші оқылымда Мұса киелі шатырды орнатып, оны, оның бұйымдарын, құрбандық үстелі мен құрал-жабдықтарын майлап, киелі етті. Сонда рубасылары өздерінің тартуларын (6 арба мен 12 бұқа) алып келді. Құдай Мұсаға оларды леуіліктердің кездесу шатырында қызмет етулері үшін қабылдап алуларын бұйырды. Ол екі арба мен төрт өгізді Гершонның ұрпақтарына, ал қалған төрт арба мен сегіз өгізді Мераридің ұрпақтарына берді. Қахаттықтарға ешбір жер бөлінбеді, ' өйткені олар киелі заттарды иықтарында көтеріп жүретін' (Езра 2:1 - 4). Содан соң, әр басшы күн сайын құрбандық үстеліне арнау рәсіміне арналған бірдей сый-тартуларды әкелді: май қосылған ұнға толы күміс таба мен күміс таба, хош иісті заттарға толы алтын құмыра, бір бұқа, 2 өгіз, 5 қошқар, 5 теке және 5 тоқты.

Алтыншы оқу Нұмарлар 7:42 71

Алтыншы оқылымда әміршілер құрбандық үстеліне арналған тартуларын әкелуді жалғастырды.

Жетінші оқу Сандар 7:72 89

Жетінші рет оқылғанда, қалған рулардың басшылары құрбандық үстеліне арналған тартуларын сатып алды. Мұса Жаратқан Иемен сөйлесу үшін кездесу шатырына кіргенде, Келісім сандығының үстіндегі, екі керуб мүсінінің арасындағы "Құдайдың қақпағының" үстінен Оның өзіне тіл қатқан даусын естиді.

Сандар 4-тарау

Сандар 4:21 - 33 тармақтарда леуіліктердің міндеттері туралы айтылған. 5 - жазба 33 - тармақта леуіліктердің заңды үйреткені туралы айтылған. 5 - жазба 17: 9 - 10 тармақтарда олардың төреші болғандары айтылған. Ал 5 - жазба 10:8 - де олар Құдайдың есімін мадақтағандары айтылған. 1 Тарихи 23:35 тармағында 30 - дан асқан 38000 леуілік еркек болса, олардың 24000 - ы Иерусалимдегі ғибадатхананың жұмысын басқаратын, 6000 - ы - басқарушылар мен билер, 4000 - ы - қақпа күзетшілері, ал 4000 - ы - Құдайды ән-күймен және аспаптармен мадақтаған деп жазылған. 1 Тарихи 15:16 - да Дәуіт патшаның леуіліктерді әнші етіп тағайындағаны, ал леуіліктердің қолында музыкалық аспаптар, жетіген, жетіген және сыбызғы болғандығы айтылған. Ал 2 Жылнаама 5:12 - де Сүлейменнің ғибадатханасының салтанатты ашылуы кезінде леуіліктер киімдерін ақ бәтес жіпке киіп, қолына сыбызғы, жетіген, жетіген ұстап, құрбандық үстелінің шығысында ән шырқағаны, ал 120 діни қызметкердің керней тартқаны жазылған. 2 Тарихи 20:19 - да айтылғандай, Қоһат пен Қорахтың ұрпақтарынан шыққан леуіліктер Құдайды әнмен мадақтады. Он бір Забур жырлары өздерін Қорахтың ұрпақтары деп атайды.

Өлі денелердің зақымдануы

Сандар 5:14 тармағында Құдай Мұсаға исраилдіктерге өлген адаммен байланыста болған кез келген адамды қоныстан шығарып тастауды бұйырды. Бұл - өлгендермен қарым-қатынас жасау тазалыққа қайшы екенін көрсететін үзінділердің бірі. Леуіліктер 21:15 тармағында Құдай Мұсаға діни қызметкерлерге өлген адаммен, тек анасымен, әкесімен, ұлымен, қызымен, ағасымен немесе тұрмысқа шықпаған қарындасымен ғана байланысып, арамданбауды бұйырған. Сондай-ақ, діни қызметкерлер қайғылы рәсімдерге қатыспауы керек еді. 19-тармақта өлекседен алынған залалдан тазарту үшін қызыл сиыр араласқышының әдісі көрсетілген. Оннан бір бөлігін берумен байланысты, Заңды қайталау 26:1314 исраилдіктерге оннан бір бөлігін жоқтау кезінде жемегендерін, арамдалған кезде оның бір бөлігін тастап, өлгендерге бермегендерін айтуды бұйырды. Езекиел 43:69 жазбасында Езекиел пайғамбар ғибадатхананың ішінде патшаларды жерлеуді ғибадатхананы арамдаған және Құдайдың оны тастап кетуіне себеп болған іс-әрекеттердің бірі ретінде келтіреді. Сандар 5:1 - 4 және 6:6 - 7 тармақтарда өлімді арамдықпен байланыстырады, Леуіліктер 11:8, 11; 21:1 - 4, 11 және Сандар 19:11 - 16 тармақтарда да осылай. Сол сияқты, Леуіліктер 12 - тарауда нәжіс бала тууға, ал 13 - 14- тарауда тері ауруына байланысты айтылған. Леуіліктер 15-тауда бұл күн жыныстық қатынасқа байланысты әртүрлі оқиғалармен байланыстырылады. Еремия 2:7, 23; 3:2; 7:30; Ошия 6:10 - де бұл күнә шетелдік құдайларға табынумен байланыстырылады.

Жалған ант бергені үшін өкініш білдіру

Раввилер Сандар 5:68 және Леуіліктер 5:2126 тармақтарын бір-бірімен байланысты тармақтар ретінде оқыды. Леуіліктер 5:2126-да Құдайға қарсы күнә жасап, жақындарымен жалған қарым-қатынас жасап, депозит, кепіл, ұрлық, көршілеріне басқа да қысымшылық жасау немесе жоғалған мүлікті табу және өтірік ант беру арқылы күнә жасаған адамдар туралы айтылған. Леуіліктер 5:2324-та қылмыскердің зардап шеккен адамға қарама-қайшылыққа ұшыраған мүлкін бірден толық қайтарып беруі және оған қосымша бесінші бөлігін қосуы тиіс екендігі айтылған. Леуіліктер 5:25 - 26 тармақтарда: "Ол кінәлі адамды айыпты құрбандыққа шалуға мінсіз қошқарды алып келсін. Діни қызметкер сол адамды күнәнің арамдығынан тазартып, Құдай алдында оның күнәсін кешіреді". - деп жазылған. 5:6 - 7-де Құдайға қарсы күнә жасаған адамның күнәсін мойындап, айыпталған адамға толық өтемақы төлеуі және оның үстіне бесінші бөлігін қоса беруі керектігі айтылған. Ал Сандар 5: 8 - де: "Егер жәбірленушінің мұрагерлері болмаса, онда ол күнәсін қайтарып, діни қызметкерге өтеуі керек, әрі ол үшін күнәнің құнын өтейтін қошқар да керек", - делінген.

Сотаха

Эми Кальмановски Сандар 5:1131-дегі күдікті әйелге арналған рәсімнің ең жақын аналогы - бұл Екеуіміздің Таурат заңы 21:19-дағы шешімін таппаған кісі өлтіруге жауап ретінде рәсім, өйткені екі рәсім де қоғамдастық кінәлі немесе кінәсіз екенін анықтау үшін қажетті дәлелсіз өлім жазасына тартылу мүмкіндігін қарастырған жағдайларды қарастырды. Кальмановскийдің айтуынша, бұл үзіндіде "қазаққа кеткен" деп аударылған с т т (שטה) сөз тамыры Мұндағы сандар 5:12 (תִשׂטֶה, tisteh), 5:19 (שָׂטִית, satit), 5:20 (שָׂטִית, satit) және 5:29 (תִשְׂׂטֶה, tisteh) -да төрт рет кездеседі, бірақ Еврей Киелі кітаптың қалған бөліктерінде тек екі рет, ал Нақыл сөздер 4:15 (שְׂטֵה, seteh, turn away) және 7:25 (יֵשְׂטְ, yest, wander) -де жас жігіттерге қауіпті әйелдердің азғыруларына қарсы тұру туралы ескерту беріледі.

Назири

Сандар 6:1 - 21-де нәзирдің заңдары баяндалған. Билер 13:2 - 24 тармақтарда періште Маноах пен оның әйеліне әлі туылмаған Самсон ұлының назир болатынын айтқан. Ал 1 Самуил 1:11 - де Ханнаның әлі туылмаған Самуилді назир болуға ант еткені жазылған. Амос пайғамбар назирлерді пайғамбарлармен салыстырып, Құдай екеуін де қайта тірілткен деп үйреткен. Ал Назирлер шарап ішуге мәжбүр болғандары үшін, Амос Исраилді сөгіп тастады.

Сандар 7 - тарау

Мысырдан шығу 40:17 - де былай делінген: "Екінші жылдың бірінші айының бірінші күні киелі шатыр тұрғызылды". Сандар 7:1-де былай делінген: "Мұса киелі шатырды тігіп бітірген күні рубасылары өздерінің тартуларын әкеле бастады. Сонымен қатар, Леуіліктер 8 тармақтағы тағайындалу оқиғалары да орын алды. "Сегізінші күні" Леуіліктер 9 тармақтағы құрбандықтар ұсынылды, содан кейін Леуіліктер 10 тармақтағы Надаб пен Әбиһудің оқиғасы орын алды. Мұнан кейін Сандар 9:5-да исраилдіктер Құтқарылу мейрамының құрбандығын "ол айдың он төртінші күні" ұсынғаны айтылған. Сандар 1:1-де халық санағы туралы бөлім "Египет елінен көшіп шыққаннан кейінгі екінші жылдың екінші айының бірінші күні" деп басталады. Ал Сандар 9:11 - де бірінші Құтқарылу мейрамына қатыса алмағандар үшін екінші Құтқарылу мейрамының "екінші айдың он төртінші күні" басталатыны айтылған. Демек, Сандар 7:1-дан басталатын оқиға Сандар 1:1-де және халық санағы туралы тарауда айтылған оқиғалардан бір ай бұрын орын алған.

Сандар 5-тарау

Равви Левидің айтуынша, Сандар 5:14-тегі қонысты тазалау туралы әңгіме Мұсаға киелі шатыр тұрғызылған күні берілген сегіз өрестің бірі болды, өйткені халық оларды дереу орындауы керек еді. Киелі шатырды салтанатпен бағыштап, соған арнағанға дейін, діни таза емес адамдарды қоныстан шығару керек еді. Әйтпесе, қоныстанған адам да, киелі шатыр да арамданған болар еді. Раввин Иоханан рабби Банааның атынан Таураттың жеке-жеке шиыршықтарда берілгені туралы айтқан, Забур 40: 8 былай дейді: "Одан кейін мен былай дедім: "Міне, мен келдім, кітаптың төркініне мен туралы жазылған". Алайда Симеон бен Лакиш (Реш Лакиш) раввин Тораның толықтай берілғанын айтады. Гемарада раввин Иохананның 5 - жазба 31 - тармақты былай деп түсіндіргені жазылған: "Зерттеуге арналған осы кітапты ал", - деп, ол Тораның әртүрлі бөліктері біріктірілгеннен кейінгі уақытқа қатысты айтылған. Және Гемара Реш-Лакиш Забур 40: 8-ді "Мен туралы жазылған кітаптың төртеуі" деп түсіндірді, бұл бүкіл Тораның "кітап" деп аталғанын көрсетеді, өйткені Зәкәрия 5: 2 былай дейді: "Ол маған: "Не көріп тұрсың?" - деді. Сонда мен: "Ұшып бара жатқан кітапты көріп тұрмын", - деп жауап бердім". Гемараның пікірінше, ол "қағаз" деп Рабби Левидің айтуынша, Құдай Мұсаға Тораның сегіз бөлімін берген, содан кейін оларды жеке-жеке қағаздарға жазып, киелі шатыр орнатылған күні жазған. Олар: Леуіліктер 21-де діни қызметкерлердің бөлімі, Леуіліктер 8: 526-дағы леуіліктердің бөлімі (Леуіліктер сол күні ән айту қызметіне қажет болғандықтан), Елуінші жазбадағы арамдардың бөлімі (екінші айда Құтқарылу мейрамын өткізу керек болатын) 9:114, Елуінші жазбадағы арамдардың қоныстан шығарылуы (ол да шатыр орнатылғанға дейін орын алуы керек еді) 5:14, Леуіліктер 16: 34-тің бөлімі (Леуіліктер 16: 1 -де айтылғандай, Һаронның екі ұлының өлімінен кейін бірден берілді), Леуіліктер 10: 811-дегі діни қызметкерлердің шарап ішуі туралы бөлім, Елуінші жазбадағы ер адамдардың шамдары туралы бөлім 8:14 және 19 -дағы қызыл сиырдың бөлімі (Бұл шатыр орнатылғаннан кейін күшіне енді). Мишна мен Вавилон Талмудындағы Бава Камма трактатының 9-тарауы және Тосефтаның 9 және 10-тараулары Сандар 5:68-дегі реституция заңдарын Леуіліктер 5:2126-мен бірге түсіндірді. Мұны Рав Иуданың атынан айтты, Рав Исмаилдің мектебінде де оқыды, Киелі жазбалар әйелдер мен еркектерді Заңның барлық жазаларына қатысты теңестіреді. Гемара бұл қорытындыны Мишнаның әйелдер құқық бұзушылықтар туралы заңға бағынады деген шешімін қолдауға келтірді. Мишнада егер біреу біреуден бір перутах (көптеген құндылықтың ең аз мөлшері) құндылығын ұрлап, бірақ ол ұрлық жасамағанын ант етсе, ұрлықшы тіпті Медияға (қазіргі Иран) дейін барып, ұрлық жасаған адамға өтемақы төлеуге міндетті екені айтылған. Ұры жәбірленушінің баласына немесе өкіліне өтемақы бере алмайды, бірақ ол сот өкіліне бере алады. Егер жәбірленуші қайтыс болса, ұры оны жәбірленушінің мұрагерлеріне қайтаруы керек еді. Мишнада ұрлық жасаған адам ұрлыққа ұшыраған адамға негізгі ақшаны төлесе, бірақ Леуіліктер 5:24 - те талап етілген қосымша бесінші бөлігін төлемесе, немесе егер ол ұрлықты негізгі ақшамен кешірсе, бірақ бесінші бөлігін төлемесе, немесе егер ол ұрлықты негізгі ақшамен қоса бесінші бөлігін де кешірсе, егер ол ұрлық жасаған адамға негізгі ақшадан қалған бір перутахтан кем болса, онда ұрлық жасаған адам құрбанды іздеп, оған ақшасын төлемейді деп үйретілген. (Мишнада күнәнің құнын өтейтін бесінші бөлігін төлеу маңызды шарт ретінде қарастырылмаған.) Егер, егер ұры құрбанға бесінші, бірақ негізгі емес төлеген болса; немесе жәбірленуші ұрыны бесінші, бірақ негізгі емес төлеген болса; немесе тіпті егер жәбірленуші ұрыны екеуіне де кешірген болса, бірақ негізгі сомадан қалған бір перутахтан артық болса, онда ұры оны құрбанға жеке өзі жеткізуі керек (әлі де Медиаға дейін). Мишнада ұрлық жасаған адам ұрланған адамға негізгі ақшаны қайтарып, Леуіліктер 5:24 - те талап етілген бестен бір бөлігін төлегенін жалған ант берсе, ұрлық жасаған адам оған бестен бір бөлігін төлеп, соңғы бестен бір бөлігінің құны бір перутаға дейін төмендейді деп үйретілген. Мишнада: "Оған сақтап қалдыру үшін берілген нәрседе, немесе серіктестікпен, немесе зорлықпен алынған нәрседе, немесе көршісін алдаған, немесе жоғалғанды тауып алған және ол туралы өтірік айтып, жалған ант бергенде" (Леуіліктер 5:21 - 22) деп айтылғандай, қайтару ережелері де сақталған нәрсеге қатысты қолданылатынын үйреткен. Мұсаның заңы бойынша, қамқоршы сол кездегі негізгі...

Сотаха

Мишнадағы, Тосефтадағы, Иерусалим Талмудындағы және Вавилон Талмудындағы Сота трактаты Сандар 5:1131-де адал емес деп айыпталған әйелдің (סוטה, сота) заңдарын түсіндірді. Раввин Парнактың ұлы Езекия рабби Иохананның атынан Сандар 5:1131-де адал емес деп айыпталған әйелдің заңдары, егер біреуде тарту немесе оннан бір бөлігі болса және оны діни қызметкерге бермесе, ақырында ол діни қызметкердің қызметіне қажет болады деп үйрету үшін, тарту (תּרוּמָה, terumah) және оннан бір бөлігін беру туралы заңдарға тікелей сәйкес келеді. Себебі Сандар 5:10 - де: "Әр адамның Құдайға бағыштаған сый-тартулары өз еркімен болсын", - делінген. Ал Сандар 5:12 - де: "Егер біреудің әйелі бұдан бас тартса, күйеуі әйеліне барып, оны діни қызметкерге ұсынсын", - делінген. Сондай-ақ, мұндай адам кедейлерге арналған оннан бір бөлігін қажет етеді, өйткені Сандар 5:10 былай дейді: "Әркімнің қасиетті нәрселері өзінікі болады" (кедейлер үшін оннан бір бөлігін беру түрінде). Ал Рав Нахман бар Ицхақ болса, егер адам бере алса, бай болады деп үйреткен. Себебі Сандар 5:10 - де: "Кімде-кім діни қызметкерге не берсе, соны алады", - делінген. Мишнада күйеудің әйелін Сандар 5:1131 тармақтағы ережеге сай айыптаудан бұрын, оған белгілі бір ер адаммен араласпауға ескерту жасауы керектігі айтылған. Раввин Елиезер екі куәгердің куәлігімен әйелді ескерткенін, ал бір куәгердің куәлігімен немесе өзінің куәлігімен қызды ащы суға ілгізгенін айтты. Раввин Джошуа екі куәгердің куәлігі бойынша оны ескерткенін және екі куәгердің куәлігі бойынша оны ішімдікке мәжбүр еткенін айтты. Мишнада күйеудің әйеліне (екі куәгердің көзінше) ер адаммен сөйлеспеуді айтуы жеткіліксіз екені айтылған. Егер әйел күйеуімен сөйлесіп, онымен бірге болса, онда ол күйеуіне рұқсат етіледі және (егер ол кохеннің қызы болса) құрбандықтардан жеуге рұқсат етіледі. Егер әйел ер адаммен жеке жерге кіріп, онымен ұзақ уақыт бірге болса, онда ол күйеуіне тыйым салынады және құрбандықтардан жеуге тыйым салынады, ал егер күйеуі қайтыс болса, ол хализа рәсімін орындауға міндетті және левираттық некеге тұруға құқығы жоқ. Мишнада "олар кіреді" деген сөздің Сандар 5:22 және 27-де екі рет қолданылуынан, ащы судың күдікті әйелді сынағаны сияқты, күдікті сүйіктісін де сынап, егер олар кінәлі болса, оны да, оны да жазалайтынын түсінді. Ал рабби Акива әйелдің кінәлі екендігі туралы былай деп үйретті: "Әйелі күйеуіне тыйым салынғандай (бұл күйеуінен ажырасуы керек), оған да тыйым салынған (оған үйлену мүмкін емес), өйткені Сандар 5:29 "арамдалған және арамдалған" дейді. Раввин Джошуа Зәкәрия бен Хаказовтың осы мәселені осылай түсіндіретінін үйретті. Ал Раббилер "арамдалды" деген сөз Сандар 5:14 және 29-да екі рет кездеседі деп үйретті, өйткені бір кезде әйелдің күйеуіне, екіншісі сүйіктісіне тыйым салынған. Гемарада айыпты әйелдің құрсағы мен жамбасына жаза салынатыны сияқты, сүйіктісі де жазаланатыны түсіндіріледі. Мұсаның "Басқару 32:20" жазбасында жазылған "Бала бұқаны ұнтақтап, суға бүркіп, Исраил халқын суға батырды" деген сөздерді оқығанда, даналар Мұсаның исраилдіктерді сан алуар 5:1131-де неке адалдығын бұзғаны үшін айыпталған әйелді сынағаны сияқты сынағы бар деп түсіндірді. Бір мидрашқа сай, Исраил халқының "әмин" деген сөзінен артық Құдай алдында ештеңе жоқ. Раввин Юда бен Сима "амин" сөзіне үш түрлі салтанатты мәлімдеме кіреді деп үйретті: ант, келісім және растау. Сандар 5:21-22 тармақта: "Одан кейін діни қызметкер әйелге ант берсін, ал әйел: "Амин, Амин" деп жауап берсін", - делінген. 5 - жазба 27: 26 - да: "Барлық халық: "Аумин!" деп жауап берсін!" - делінген. Ал 1 Патшалар 1:36 - да: " Еходай ұлы Бенаях патшаға былай деп жауап берді: " Аумин! Бір бараитада Сандар 5:31 оқылады: "Енді ер адам күнәсінен арылады, ал әйел күнәсін мойындайды", - деп, күйеу күнәсін мойындайтын болса, су әйелінің адалдығын бағалайды, ал егер күйеу күнәсін мойындай алмаса, су әйелінің адалдығын бағаламайды. Мишнада зинақорлар көбейген кезде, Раббан Йоханан бен Заккай Сандар 5:1131-дегі сота рәсімін тоқтатты, өйткені Ошия 4:14 былай дейді: "Мен қыздарыңызды азғындық жасағанда, не келіндеріңіз зина жасағанда жазаламаймын; өйткені олар өздері азғын әйелдермен бірге жүреді, және олар жезөкшелермен құрбандық шалады; және түсінбейтін халық шатасып кетті ".

Назири

Мишнадағы трактат-назир, Тосефта, Иерусалим Талмуды және Вавилон Талмудындағы Назир (נָזִיר, nazir) заңдарын Сандар 6:121-де түсіндірді. Бараитада Раббидің Назиридің заңдары 6:121-де Назиридің заңдары 5:1131-де адал емес деп айыпталған әйелдің заңдарына тікелей сәйкес келеді деп үйретті. Бір мидрашқа сәйкес, олар әйелге ішімдік бергенде, оның ішімдік ішкені шарапқа байланысты болуы мүмкін екенін айтады. Мұны көрген исраилдіктердің бәрі үйлеріне барып, шарап ішіп, мас болып, күнә жасап, қайтыс болған адамға қайғырып қайғыратын. Сондықтан олар өздері сияқты тағдырға ұшырамасын деп, шарапты ешқашан татып көрмеуге ант береді. Мидраш кітабында тағы бір түсіндірме берілген: нәзирдің шараптан бөлек тұрғаны сияқты, Құдай да сенімсіз әйелді басқа әйелдерден бөлек тұтты. Сондай-ақ, тағы бір мидраш шараптың азғындыққа апаруы мүмкін деп үйретті. Құдай осылайша нәзир туралы бөлімді күдікті әйел туралы бөлімнен кейін жазды. Ол неке адалдығын бұзған еркек пен әйелдің ісі сияқты шарап ішіп, өздерін масқаралағандарын үлгі етпеу керектігін, бірақ күнәдан қорқатын адам шараптан аулақ болуы керектігін көрсетті. Сифраның айтуынша, Сандар 6:2-дегі: "Егер еркек не әйел нәзирлік ант берсе", - деген сөздер кәмелетке толмағандарды мұндай ант беруге тыйым салады. Сифраның айтуынша, Сандар 6:2 - дегі ереже осындай арнайы ант берудің мәнін білетіндерге ғана қатысты. Осыған байланысты, 12 жасқа толған балалардың анттары тексерілуі керек (балалардың олардың мәнін түсінгенін анықтау үшін). Сифраның ілімі бойынша, Сандар 6:2-дегі: "Егер нәзирдің Құдайға бағышталу антын ашық айтатын болса", - деген сөздер, егер адам антты мәжбүрлі түрде емес, өз еркімен берген болса ғана, қолданыла алатын. Мишнада Сандар 6:2-дегі "назиридің анты" түсіндірілді. Мишнада назирлік антпен бірдей барлық алмастырулар да назирлік антпен бірдей орындалады деп үйретілген. "Мен боламын" деген адам назир болады. "Мен әдемі боламын" деген адам назир, назик, назия немесе пазия болды. "Мен осындай болғым келеді" немесе "Мен шашымды бүкпекпін" немесе "Мен шашымды баптаймын" немесе "Мен шашты өсіруге бел будым" деген адам назир болды. Раввин Мейр: "Мен құстарға қатысты міндет алдым" деген адам нәзир болады деген еді, бірақ даналар бұл адамның нәзир болмайтынын айтты. "Өзімді нәзир етіп, жүзім шырынынан", "жүзем тастарынан", "шашымды қырқып", "әдет-ғұрыптарымен арамданбау" сияқты нәрселерден аулақ болуға шақырамын" деген адам нәзир болудың барлық ережелеріне сай келетін нәзирге айналады. "Мен Самсон сияқты болуға ант беремін", "Маноах ұлы", "Далиланың күйеуі", "Газаның қақпаларын жарып алған" немесе "Філістірлер көзін құртқан" деген адамдар Самсон сияқты назир болды (болашақтағы назари). Шамсон сияқты назирлер мен өмір бойы назирлік жасағандардың айырмашылығы мынада: олар шаштарын қырқып, үш рет құрбандыққа мал шалуы мүмкін еді. Назирилер Самусон сияқты шаштарын жуып тастауға міндетті емес еді. Назирилік уәде 30 күн бойы күшінде болды. Сифрелер неге Сандар 6:14 - те Назиридің антының тиімділігі туралы айтылған, ал Сандар 30:2 - дегі жалпы ереже барлық анттар, соның ішінде Назиридің анттары міндетті екенін үйрету үшін жеткілікті болады. Сифреде Сандар 6:1 - 4-те назирлік ант берген адам кем дегенде 30 күн бойы назирлік міндет атқаратын болады деп ескертілгені түсіндіріледі. "Мен ұзақ уақыт бойы назир боламын" немесе "Мен қысқа уақыт бойы назир боламын" деген адам 30 күн бойы назир болды, тіпті егер ол адам "бұл жерден жердің шетіне дейін қанша уақыт кететінін" қосса да. "Мен нәзир боламын, тағы бір күн", "Мен нәзир боламын, тағы бір сағат", "Мен нәзир боламын, тағы бір жарым күн" деген адам 30 күндік екі кезең үшін нәзир болады. "Мен 30 күн және бір сағаттан нәзир боламын" деген адам 31 күнге нәзир болды, өйткені нәзирлік бірнеше сағатқа созылады. "Мен өзімнің шашымдай назир боламын" немесе "жердің шаңы" немесе "теңіздің құмы" деген адамдар өмір бойы назир болып, шаштарын 30 күнде бір рет шашты. Раввиннің айтуынша, мұндай назирлер шаштарын 30 күнде бір рет шауып тастамайды. Раввиннің айтуынша, шашын 30 күнде бір рет шауып тастаған нәзирлер "Мен нәзир болуды басындағы шашымдай" немесе "жердің шаңы" немесе "теңіздің құмы" деп қабылдаған адамдар. Олар "Мен нәзир боламын" деген адамдарды "үйі толы" немесе "сабағы толы" деген адамдардың ниеттерін анықтау үшін тергеді. "Мен нәзир болу үшін ұзақ уақытқа ант бердім" деген адам 30 күн бойы нәзир болып саналады. Ал егер біреу: "Мен антымды ешбір нақты мағынада айтпадым" десе, онда ол �...

Діни қызметкердің батасы

Бір мидраш Мұсаның 4 - жазба 6: 2227 - дегі Діни қызметкердің батасы Мұсаның 4 - жазба 6: 21 - дегі назирдің заңдарына тікелей ілеседі деп үйретті. Сол себепті де діни қызметкерлер кешкі уақыттағы ғибадат кезінде қолдарын көтере бермейді, өйткені олар мас болып кетуі мүмкін. Мишна діни қызметкерлер Күнделікті саналар 6:2426-дағы діни батаны айтып отыратын деп үйретті. Мишна үйреткендей, Иудея провинциясында ғибадатханадан тыс жерде діни қызметкерлер діни батаны үш бата ретінде айтады, бірақ ғибадатханада олар оны бір бата ретінде айтады. Ғибадатханада діни қызметкерлер Құдайдың есімін дәл сол күйінде, ал ғибадатханадан тыс жерде оның орнына басқашаша айтылатын. Облыста діни қызметкерлер қолдарын иық биіктігіне дейін көтереді, ал ғибадатханада діни қызметкерлер қолдарын бастарынан жоғары көтереді, тек бас діни қызметкер ғана қолдарын маңдайдағы маңдайдан жоғары көтермейді. Раввин Яһуда тіпті Бас діни қызметкердің де қолын маңдайшасынан жоғары көтергенін айтты, Леуіліктер 9:22 -де айтылғандай, Арон қолын халыққа қарай көтеріп, оларға батасын берді. Мидраш әлемді бейбітшілікпен ғана ұстауға болатындықтан, бейбітшілік зор деп үйретті, ал Тора - бұл бейбітшілік, өйткені Нақыл сөздер 3:17 -де: "Оның жолдары - қуаныштың жолдары, оның барлық жолдары - бейбітшілік". Шма оқылуы (Кечки, Маариф, Молитвенная служба) мына сөздермен аяқталады: "Ол өз халқына тыныштық шатырын жаяды". Әмида намазының соңында "Ассалому алейкум" деп айтылады. Ал Сандар 6:2426-дағы діни қызметкерлердің батасы Сандар 6:26-да тыныштықпен аяқталады. Раввин Симеон бен Халафта Забур 29: 11 - де: "Жаратқан Ие өз халқына күш береді, Жаратқан Ие өз халқына амандық пен тыныштық сыйлайды" деп жазылғандай, тыныштықтан басқа бата беретін ыдыс жоқ екенін айтты. Бараитада рабби Исмаил Сандар 6:23-ті түсіндірді: "Сен Исраил халқын осылай жарылқайсың", - деп, діни қызметкерлердің Исраилге батасын беруін баяндады, ал рабби Исмаил Сандар 6:27-ді түсіндірді: "Мен оларға бата беремін", - Құдай содан кейін діни қызметкерлерді жарылқайды дегенді білдіреді. Алайда рабби Акива Сандар 6:27-дегі "Мен оларға бата беремін" деген сөзді діни қызметкерлер Исраилге бата бергенде, Құдай олардың батасын береді дегенге аударады. Гемара рабби Акиваның ұстанымына сәйкес, діни қызметкерлер Рав Нахман бар Исаактың ілімі бойынша бата алады деп түсіндірді. Ол Жаратылыс 12: 3-тегі Құдайдың Ыбырайымға берген уәдесінен: "Мен сені жарылқағандарға бата беремін" деп түсіндірді. Діни қызметкерлер Ыбырайымның ұрпақтарына Сандар 6: 23 27 діни батасын бергендіктен, Құдай діни қызметкерлерді жарылқайды. Бір мидраш кітапта Сандар 6:24-тегі "Жаратқан Ие саған ақ батасын беріп, аман сақтасын" деген діни батаның мағынасы: Құдай саған байлық сыйлап, онымен жақсылық жасауыңа қамқорлық етеді дегенді білдіреді. Раввин Натан бұл сөзді "Алла саған мал-мүлкіңмен жарылқасын, өзіңмен бірге сақтай көрсін" деп түсіндірді. Раввин Исаак бата алғандар автоматты түрде қорғалмайды ма, қорғалғандар бата алмайды ма деп сұрады. Осылайша, рабби Исхақ "Сені қорғаймын" дегенді "Зұлымдықтың ықыласынан сақтаймын" деп түсіндірді, яғни ол сені дүниеден қуып жібермесін. Басқа бір мидраш "Сені қорғаймын" дегенді басқалардың сенің үстіңе билік жүргізе алмайтынын білдіреді деп түсіндірді. Басқа бір мидраш " Құдай " деп түсіндірді . Құдай Исраилдің ата-бабаларымен жасаған Келісімін сақтасын деп дұға ете беріңдер. Мұсаның 5 - жазбасындағы 7: 12 - де былай делінген: " Құдай Иеміз сендермен жасаған Келісімін сақтасын. . " деп жазылған . Ал басқа бір мидраш "саған сақта" деген сөзді Құдай өлім кезінде жаныңды сақтайтынын білдіреді деп түсіндірді. Мидраш кітабында Сандар 31:6 - дегі: "Мұса пайғамбар жіберген . . . Ал Елазар ұлы Пінехес діни қызметкерге киелі бұйымдарды алып, соғыс жүргізді" деген сөздерден кейін, Сандар 7:9 - дегі " қасиетті бұйымдарды" деген сөздерді Киелі Келісім сандығына қатысты қолдануға болады. Бірақ раввин Иоханан Мысырдан шығу 29:29 - дегі "Аронның киімі" деген сөздерді ескеріп, Сандар 31:6 - дегі урим мен тумимді киген діни киімдер туралы айтылғанын түсіндірді. Раввин Симеон бар Абба рабби Иохананның атынан Киелі жазбаларда "және болды" (וַיְהִי, vayechi) деген сөздерді қолданған сайын, бұл қиындықтың немесе қуаныштың келуін білдіреді деп үйретті. Егер ол қиындықты білдірсе, оған теңеуге қиындық жоқ, ал егер ол қуаныш білдірсе, оған теңеуге қуаныш жоқ. Раввин Самуил бар Нахман мына айырмашылықты көрсетті: Киелі жазбаларда "және ол болды" (ваиехи) деген �...

Сандар 4-тарау

Сандар 4:21 - 33 тармақтарда леуіліктердің міндеттері туралы айтылған. Маймонид пен сидур леуіліктердің ғибадатханада күн сайын Забур жырын жатқанын айтады.

Сандар 5-тарау

Маймонид Сандар 5:57 оқып, егер адам Тораның кез келген өсиеттерін бұзса (жақсы немесе теріс, еріксіз немесе қате), адам өкініп, күнәкар жолдан бұрылса, ол Құдай алдында мойындауға міндетті. Маймонид: "О, Ұлы Есім, Саған жалбарынамын! Мен күнә жасап, қыңырлық жасап, Өзіңе қарсы опасыздық жасадым. Енді қараңдаршы! Мен өкіндім, мен өз іс-әрекеттерімнен ұяламын; Мен бұдан былай бұған ешқашан қайтып бармаймын ". Маймонидтің айтуынша, бұл - өкінудің негізгі түрі, бірақ өкінуді кеңейтіп, осы тақырыпты кеңейткен адам мақтауға лайық. Маймонид егер ер адам кәмелетке толғаннан бастап тыйым салынған қатынастарға түсіп қалса, Сандар 5:1131-дегі қарғыс сулары оның әйелінің адалдығын сынамайды деп үйретті. Егер ол өзінің қалыңдығымен қарым-қатынас жасаса, ол оның әкесінің үйінде тұрса (бұл раввиндер тыйым салады), су оның әйелінің адаллығын сынаған жоқ. Маймонид мұны Сандар 5:31 тармағынан алған, онда: "Онда еркек кінәсінен босатылады, ал әйел күнәсінен жазаланады", - делінген. Маймонидтер Сандар 5:31 - де ер адам "күнәсіз" болған кезде ғана "әйел күнәсін [ауырлығын] өз мойнына алады" дегенді білдіреді деп үйретті.

Назири

Маймонидтер Назариттік заңдардың мақсаты деп үйретті Сандар 6:121 адамдар арақ ішпеу үшін болды, бұл ежелгі және қазіргі уақытта адамдарды құртты. Маймонидтер Нұсрандар 6:4-дегі назирлерге жүзім бұтасынан жасалған тамақтарды жеуге тыйым салатын заңның қосымша сақтық шарасы екенін, яғни адамдар шарапты тек қажет болғанша ғана ішу керектігін айтқан. Себебі Сандар 6:5-те шарап ішпейтіндерді " қасиеттілер " деп атайды. Бұл қасиеттілік бас діни қызметкердің қасиеттілігіне тең. Маймонид ғибадатхана қиратылғаннан кейін де назирлік анттарды сақтау керектігін үйретті. Сондықтан да, егер адам осы заманда нәзирлік ант берсе, онда ол мұны мәңгілікке орындауы керек, өйткені нәзирлік ант бергеннен кейін құрбандық шалуға баратын ғибадатхана жоқ. Маймонид нәзирлік уәде тек Исраил жерінде ғана сақталуы мүмкін деп жазды (билер Диаспораның діни арамдықты білдіретінін және нәзир сол жерде уәдесін сақтай алмайтынын ұйғарған). Диаспорада нәзирлік ант берген адам жазаланады және Исраил еліне барып, нәзирлік ант берген уақыттың ішінде сол жерде нәзирлік антқа бағынады. Сондықтан да Диаспорада нәзирлік ант берген адам Исраил еліне барып, сол жерде өлгенше немесе ғибадатхана қайтадан салынғанша нәзирлік ант беруге міндетті. (Абрахам бен Дәуіт (Равад) қазіргі заманда Исраил еліне барудың қандай мақсатқа қызмет ететініне күмән келтірді, өйткені бәрі арам, тіпті онда да, адам өлісінің қолына түсіп (немесе өліден туындайтын арамдық) және біз өзімізді тазарта алатын қызыл сиырдың күлін таба алмаймыз. Сондықтан Равадтар Диаспорада да, Исраил елінде де назирлік ант беруге тыйым салынады деген тұжырымға келді.) Маймонид нәзирдің Диаспорада болған барлық уақытында шарап ішуге, өлгендермен байланысқа түсіп, арамдануға және шашын кесуге тыйым салынады деп үйретті. Назирилер Диаспорада саналатын күндер болмағанына қарамастан, нәзирилік антпен байланысты барлық талаптарды орындауы керек. Ал егер адам шарап ішіп, шашын қырқып немесе өліге қол тигізіп күнә жасаса, жазаға тартылатын. Маймонид: "Егер мен мынаны істесем, назир боламын" немесе "Егер мен мынаны істемесем, назир боламын" деп айтқан адам зұлым адам деп жазды. Бірақ Маймонид Құдайға нәзірлік ант берген адам - ұнамды және мақтауға лайық, өйткені Мұсаның 4 - жазбасы 6:7 - 8-де былай делінген: "Құдайының тәжін киіп, оның басына киген. Ол Құдайға бағышталған қасиетті адам" деп жазылған. Ал Киелі жазбаларда ол пайғамбар ретінде сипатталады. Бірақ Маймонидтің айтуынша, егер адам қызғаныш, құмарлық, бос мақтану және басқа да жаман қасиеттерді жамандық деп санаса, одан мүлдем бас тартуға, ет, шарап, үйлену, жайлы үй, жайлы киім және тағы басқа нәрселерден бас тартуға бел буса, онда бұл жаман жол және оған тыйым салынады. Маймонидтің айтуынша, осы жолмен жүрген адамды күнәкар дейді. Сондықтан да, хазіреттер, адамдар Таураттан басқа еш нәрседен бас тартпаулары керектігін, сондай-ақ, олар өздерін уәделер мен анттармен тыйым салынған нәрселерден бас тартуға мәжбүр етпеуі керектігін бұйырды.

Діни қызметкердің батасы

Есаудың Жаратылыс 2533-тегі Жақыппен қақтығыстарына қарамастан, Бағал Хатурим Сандар 6:2426-дағы Діни батаны оқып, "бейбітшілік" (שָׁלוֹם, shalom) деген еврей сөзінің сандық мәні (гематрия) "Есау" (עֵשָׂו, Eisav) сөзінің сандық мәніне тең екенін атап өтті. Баал Хатурим бұл Мишнайлық ұғымға (Авот 4:15-те) нұсқайды деген қорытындыға келді, ол әрқашан кез келген адамға, тіпті қарсыласқа сәлем беру үшін бірінші болуға тырысу керек. "Зохар" кітапта Сандар 6:2426-дағы діни батада Құдайдың есімінің негізгі компоненттері кездеседі. Зохарда рабби Симеон "Сыр кітабынан" тәлім бергендей, Құдайдың есімі ашық және жасырын түрде де бар. Оның ашылған түрінде төрт әріпті Құдайдың есімі, Тетраграмматон деп жазылады, ал ашылмаған түрінде ол басқа әріптермен жазылады, ал бұл ашылмаған түр барлық құпиялардың ең құпиясын білдіреді. Зохарда, рабби Иуда тіпті есімнің ашылған түрі басқа әріптер астында жасырынып жатқанын үйретті (ADoNaY, אֲדֹנָי, есімі ADNY, אדני ішінде жасырылған) ең жасырынды экранға алу үшін. Құдайдың есімінің әрпіне 22 мейірімділік қасиеттері, атап айтқанда, Мысырдан шығу 34:67 -дегі Құдайдың 13 қасиеттері және Құдайдың кішірек ашылған аспектісі Микропросопостың тоғыз қасиеттері жасырылған. Олардың барлығы бір ғана есімде. Адамдар көбірек құрметтелетін кезде діни қызметкерлер есімді ашық айтады, бірақ құрметсіздік кең тарағаннан кейін, есім басқа әріптермен жасырылады. Сол кезде діни қызметкер оның терең мағынасына көңіл бөліп, сол мағынаға сай есімді атап айтатын. Бірақ, дүниеде құрметтіліксіздік кең тараған кезде, ол бәрін хаттар арқылы жасырып тастады. Зохар Мұсаның 22 әріпті екі бөлімде айтқандығын үйретті, біріншісі - Шығыс 34:67 -де Құдайдың қасиеттері, ал екіншісі - Сандар 14:18, онда ол Микропросопусқа тән және Құдайдың жарығынан сәулеленетін Мейірімділіктің тоғыз атрибутын айтты. Мұның бәрін діни қызметкер бірге біріктірді, ол халыққа батасын беру үшін қолын созып, Сандар 6:2326-ға сәйкес, барлық әлемдер Құдайдың баталарын алды. Осы себепті, Сандар 6:23 діни батаның сөздерінің ішіндегі жасырын әріптерге сілтеме жасай отырып, "айтуға" (аму́р, amor) деген орнына "айтуға" (аму́р, amor) дегенді айтады. Омо́р, amor сөзінің әрпі 248 минус бір (א = 1; מ = 40; ו = 6; ר = 200; және 1 + 40 + 6 + 200 = 247) сандық мәнге ие, ол адамның дене мүшелерінің санына тең, қалғандарының бәрі оған байланысты. Осылайша, осы бөліктердің бәрі Сандар 6:24 - 26-аяттарда айтылғандай, діни қызметкердің батасын алады.

Сандар 5-тарау

Эми Калмановски Сандар 5:1131-де бұл рәсімді кешірілмейтін жәннаткерлік деп қарастырудан бастап, әйелдердің осал екенін және ерлердің исраилдік қоғамда артықшылықты орнын көрсетуден бастап, бұл рәсім айыпталған әйелдерді қорғау үшін жұмыс істеді деп сенуге дейін көптеген реакцияларды туғызды деп хабарлады. Тамара Кон Эскенази Торада күйеуінің әйелімен бірге болғанын күдіктенген ер адам туралы ештеңе айтылмайтынын және оған қатысты ешқандай процедура қарастырылмайтынын атап өтті. Шарон Келлер Сандар 5:28 - дегі сөздердің не екенін түсінген: күнәсіз әйел жүктілігін сақтап қалуы мүмкін. Келлер сота рәсімін жүкті әйелдің күйеуі оның әке емес екеніне күдікпен қараған деп түсінді. Келлер Сандар 5:1131 контексті бойынша, ырымнан кейін бүтін жүктілік күйеудің баланың әкесі болғанын дәлелдеді деп дәлелдеді. Ишай Розен Цви Мишналық Сота ырысы ешқашан Мишнада жазылғандай орындалмаған деп дәлелдеді.

Сандар кітабының 6 - тарауы

Барух Спиноза Жаратылыс 14:18-20 оқып, Мәліксадықтың Иерусалимнің патшасы әрі Алла Тағаланың діни қызметкері болғанын, оның діни қызметін атқару кезінде - Сандар 6:23 - де сипатталғандай - Ыбырайымға батасын беріп, Ыбырайымның Құдайға қызмет етуші діни қызметкеріне олжасының оннан бір бөлігін бергенін айтады. Спиноза бұдан Құдай Исраил халқын құрмас бұрын Иерусалимде патшалар мен діни қызметкерлерді тағайындап, оларға арнап діни рәсімдер мен заңдарды белгілегенін түсінді. Спиноза Ыбырайымның қалада тұрып жатқан кезінде осы заңдарға сай өмір сүргенін айтады, өйткені Ыбырайым Құдайдан ешқандай арнайы рәсімдер қабылдамаған; алайда Жаратылыс 26: 5-те ол Құдайдың ғибадат етуін, ережелерін, ережелерін және заңдарын сақтағаны туралы айтылады.

Саналы талдау

Құжаттық гипотезаға сүйенетін кейбір ғалымдар парашаның барлық мәтіндерін біздің заманымызға дейінгі VI немесе V ғасырда жазған діни қайнар көзге жатқызады.

Хафтара

Парашаның хафтарасы - Билер 13:225, бұл Назири Самсонның тууы туралы.

Хафтараның қысқаша мазмұны

Маноғахтың әйелі құрсақ көтермейтін еді. Періште оған шарап, сыра ішіп, арам нәрсені жемеуді бұйырды. Ол Құдай адамының қайтадан келіп, оларға не істеу керектігін үйретуін сұрады. Құдай Маноғахтың өтінішін қабыл алып, періштесін әйелге жіберді. Сонда әйелі Маноғахқа жүгіріп барып, бұл туралы айтып берді. Маноғах әйелінің соңынан еріп, періштенің қасына барды. Періште: - Әйеліңізге тіл қатқан адам сізсіз бе? - деп сұрады. Періште: - Иә, менмін, - деп жауап берді. Маноах періштеден баланы қалай өсіру керектігін сұрады. Періште оған Маноахтың әйеліне айтқан сөздерді орындауға бұйырды. Маноах періштенің өзімен бірге қалуын және оған тамақ беруін өтінді. Бірақ періште Маноғахқа: "Сен қаласаң да, тамақ ішпейсің. Маноах оның періште екенін білмеді. Бірақ періште Маноахтан неліктен есімін сұрағанын сұрады. Сонда Маноғах Құдайға арнап жас текені және астық тартуын ұсынды. Сол кезде құрбандық үстелінің жалыны көкке көтеріліп, періште оның жалынынан ғайып болды. Маноах әйеліне Құдайды көргендіктен, олар өлетінін айтты. Бірақ әйелі: "Егер Құдай оларды өлтіргісі келсе, онда Ол құрбандықты қабылдамас еді, әрі оларға сол кереметті көрсетпес еді", - деп жауап берді. Кейін әйел ұл туып, оны Самсон деп атады. Бала өсіп, Құдай оған батасын берді. Құдайдың Рухы оны Сора мен Ештаолдың арасындағы Махане-Дан деген жерде қозғау салып жүрді.

Хафтара мен пашаның байланысы

Парша мен хафтараның екеуі де назирлік мәртебеге қатысты. Параша мен хафтарада "шарап пен арақтан" аулақ болу туралы айтылған. Ал параша мен хафтарада "оның басына қырғыш тимеуі керек" деп жазылған. Алайда, парша мен хафтараның назирдің кейбір ерекшеліктері бойынша айырмашылығы бар. Парашада өз еркімен назир болған адам туралы айтылса, хафтарада басқа біреудің өзі туылғаннан бері назир болуына байланысты айтылған. Паршаның назариттік кезеңінің аяқталғанын ойласа, хафтара өмір бойына берілгендікті көз алдына алады. Хафтарадан кейінгі өмірінде Самсон нәзирлердің үш тыйымын бұзады. Ол маскүнемдікті ішіп, өлілермен жиі байланысып, ақырында шашын қырқып алуға рұқсат еткен.

Хафтараның классикалық раввиндік түсіндірмесі

Гемарада Самсонның шешесінің аты Зелельпонит екені айтылған. Гемараның айтуынша, ауызша дәстүр ересектерге жауап беру үшін осы фактімен бірге өтті (егер олар неге жазба Тора осындай маңызды тұлғаның анасының атын бермейтінін сұраса).

Ежелгі

Хаммурапи кодексі ¶ 132. Бабыл, шамамен б. з. д. 1780 жыл. Мысалы, Ескі Келісімге қатысты ежелгі Таяу Шығыс мәтіндері. Джеймс Б. Притчард басқарған, 163, 171 беттер. Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1969 жыл. (күмәнді әйелдің ордеалы). Күміс амулетке жазылған діни бата. Кетеф Хинном, Иерусалим, біздің заманымызға дейінгі 7-ғасырдың аяғы.

Киелі кітап

5 - Заң 33:16 (Жүсіп "тұмсығы бағышталған", נְזִיר אֶחָיו, nezir echav). Билер 5:2 (жұмыртқасын қырқып тастамаған); 13:225 (назири Самсон); 16:17 (назири Самсон). 1 Самуил 1 (Назири Самуил). Езекиел 1:514 (херубтар); 2:93:3 (жазба сөзінің символды тұтылуы); 5:14 (түйенің күйілуі); 10:122 (херубтар). Амос 2:1112 (назирилер). Забур 18: 11 (херубтар); 20: 4 (тозау құрбандықтары); 21: 7 (Құдайдың қасында бата беру); 37: 56 (Құдай әділ істерді ақтайды); 40: 7 (жұмыстар); 50: 323 (алғыс құрбандықтары); 51: 1619 (жұмыстар); 66: 1315 (тозау құрбандықтары); 67: 2 (Құдай рақымшылық жасасын; Құдайдың бет-әлпеті жарқырасын); 76: 3 (Құдайдың мекені); 80: 4 (Құдайдың бет-әлпеті жарқырасын); 85: 11 (бейбітшілік); 99: 1 (херубтар); 109: 18 (денеге су сияқты кіретін қауіпсіздік); 121: 7 (Жаратқан Ие сені сақтайды); 134: 3 (Жаратқан Ие сені жарылқасын); 141:2 (тұтас түтету).

Раби емес ерте кезеңдері

Фило. Аллегорикалық түсіндірме 1: 7:17; Аллегорикалық түсіндірме 3:8, 51:148; Керубтер туралы 5:14, 17; Құдайдың өзгермейтіндігі туралы 19:87, 89; Ерлі-зайыптылық туралы 40:174; Нұхтың егінші болып істеген жұмысы туралы 25:108; Құдайдан келген нәрселердің мұрагері кім? 41:195; Алдын ала зерттеулермен жұптасу туралы 21:114; Түстер туралы, олар Құдай жіберген 2:4:25; Арнайы заңдар 1:46:254. Александрия, Египет, біздің заманымыздың 1-ғасырдың басында. Мысалы, Филонның шығармалары: толық және шексіз, жаңа жаңартылған басылым. Чарльз Дюк Йонг аударған, 26, 51, 67, 81, 165, 189, 200, 292, 314, 389, 558 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1993 жыл. Иосиф Флавий, Яһудилердің көне заттары 3:11:1, 3, 6; 4:4:4. 93-94 жылдары. Мысалы, Иосифтың еңбектері: толық және толық, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистонның аудармасы, 96-97, 106-баптар. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987. Лұқа 1: 15 . 80-150 жылдары. (Жохан Бауыздаушы - назир). Жақыптың Ізгі хабары 16 (шамамен 150 жылы). (Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) Елшілердің істері 21:24. 2 ғасыр. (Пауль назирлердің ғибадатханасын аяқтауға ақша төледі).

Классикалық раввиндік

Мишна: Халла 1:6, 4:11; Орла 1:78; Сукка 4:1, 910; Мегилла 3:6, 4:10; Мод Катан 3:1; Назир 1:19:5; Сота 1:19:15; Бава Камма 9:512; Маккот 3:710; Авода Зара 5:9; Авот 5:21; Менахот 3:56; 5:3, 6; 6:1, 5; Чулин 13:10; Темура 7:4; Мейла 3:2; Тамид 5:1, 7:2; Миддот 2:5; Кинним 1:13:6; Негаим 14:4; Парах 1:4; Нидда 5:6. 200 жылы Исраил жерінде. Мысалы, "Мишна: жаңа аударма" кітабында. Жақып Нойснердің аудармасы, 75, 149, 158, 160, 286, 288, 321, 324, 327, 43066, 52426, 618, 672, 739, 74244, 764, 835, 85556, 869, 871, 876, 88389, 1010, 1014, 1085 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1988. Тосефта: Демай 2:7; Маасер Шени 3:11; Чалла 2:8; Пиша (Песахим) 8:9; Шекәлім 3:16; Недарим 1:1; Назир 1:16:6; Сота 1:115:15; Гиттин 2:7; Бава Камма 9:19, 10:15, 1718; Маккот 3:5; Негаим 1:12; 4:12. Исраил жері, шамамен 250 жылы. Мысалы, "Тосфета" кітабында: Еврей тілінен аударғанда жаңа кіріспемен. Жақып Нойснердің аудармасы, 1-томы, 85, 313, 339, 510, 538, 785, 80793, 901 беттер; 2-томы, 1005, 100810, 101314, 1207, 1712, 1725 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2002 жыл. 158 сандарынан сандарға дейін. Израиль жері, шамамен 250-350 жылдар. Мысалы, "Сифре к номеру: америкалық аударма және түсіндірме" кітабында. Жақып Нойснердің аудармасы, 1-том, 47-230-бет. Атланта: Scholars Press, 1986 жыл. Сифра 45:1; 46:1; 47:1; 50:1; 51:2; 55:1; 63:2; 66:1; 77:1; 79:1; 81:1; 85:1; 87:1; 95:1; 101:1; 105:1; 188:3; 213:1; 230:1. Израиль жері, біздің заманымыздың 4-ші ғасыры. Мысалы, "Сифра: аналитикалық аударма" кітабында. Жақып Нойснер аударған, 1-томы, 255, 259, 265, 273, 277, 292, 318, 332 беттер; 2-томы, 29, 37, 4344, 5758, 63, 97, 145, 15859; 3:55, 175, 237 беттер. Атланта: Scholars Press, 1988 жыл. Иерусалим Талмуды: Демай 55b; Орла 14b, 28a; Шаббат 5b; Песахим 60ab, 68b; Йома 4b5a, 50b; Сукка 3b; Таанит 20b; Мегилла 40b; Чагига 21b; Евамот 54b, 57ab; Недарим 1a, 3ab, 39b; Назир 1a53a; Сота 1a52a; Гиттин 31b; Кидушин 18a; Бава Камма 2b, 36b37a; Санхедрин 3b; Шевуот 5b, 26b; Хорайот 13a. Тиберия, Израиль жері, біздің заманымыздың 400 жылы. Мысалы, Талмудта "Ерушальми". Мұғалімдер: Хаим Малиновиц, Исраэль Симха Шорр және Мордехай Маркус, 4, 1213, 19, 2122, 2527, 30, 3337, 3941, 44, 46, 49 томдары. Бруклин: Mesorah Publications, 2007 2019. Сондай-ақ, мысалы, The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary. Жақып Нойснер редакциялаған, Жақып Нойснер, Цвее Захави, Б. Барри Леви және Эдвард Голдман аударған. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2009. Жаратылыс 3:9; 42:3; 43:8; 50:11; 53:6; 66:2; 72:5; 91:3; 97 (НҚ); 97:5. Израиль жері, V ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Жаратылыс. Гарри Фридман мен Морис Саймон аударған, 1-томы, 25-26 беттер, 341-345, 357-58, 440-42, 466; 2-томы, 601, 664-65, 833-36, 896-902, 942 (екі рет). Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Раввин Симеонның Мехильта 10:1; 58:1; 83:1. Израиль жері, V ғасыр. Мысалы, Мехильта де Рабби Шимон бар Йохай. Уильям Дэвид Нельсон аударған, 29, 259, 375-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 2006. Сасанидтер империясы, VI ғасыр. Мысалы, Талмуд Бавли. Мұрағатшы: Исраил Симха Шорр, Хаим Малиновиц және Мордехай Маркус, 72 том. Бруклин: Мезора пабтары, 2006.

Орта ғасырлар

Сүлеймен ибн Габирол. Патшаға арналған тәж, 21:25758. Испания, XI ғасыр. Дэвид Р. Славиттің аудармасы, 34-35 беттер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Раши. Комментарий. 4x7 сандары. Трой, Франция, XI ғасырдың аяғы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және түсіндірілген. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 4-том, 35-85 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Рашбам. Тораға түсініктеме. Троя, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Рашбамның Леуіліктер мен Сандар туралы түсініктемесі: Анотацияланған аударма. Мартин И. Локшин редакциялап, аударып шығарған, 167-79 беттер. Провиденс: Браунның еврейлік зерттеулері, 2001. Яһуда Халеви. Кузари. 2:26; 3:53. Толедо, Испания, 1130 - 1140 теңге. Мысалы, Ехуда Халеви. Кузари: Исраилдің сенімін дәлелдейтін дәлел. Генри Слонимскидің кіріспесі, 105, 181 беттер. Нью-Йорк: Шокен, 1964 жыл. Сандар Рабба 1:1; 2:10; 3:12; 4:1920; 6:114:22; 15:3, 5, 8; 18:3, 2021; 20:19; 21:12; 22:4. 12 ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Сандар. Яһуда Дж. Слотки аударған, 5-томы, 8, 36, 90, 119, 124, 138, 157484 беттер; 6-томы, 485641, 644, 646, 649, 710, 732, 735, 810, 838, 856 беттер. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Ыбырайым ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ибн Езраның "Пятикнижәне түсіндірмесі: Сандар" (Ба Мидбар). Аударған және түсіндірген: Х. Норман Стрикман және Артур М. Сильвер, 31 55 бет. Нью-Йорк: "Menorah Publishing Company" баспасы, 1999 жыл. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Есодей ХаТора (Тораның негізі болып табылатын заңдар), 7-тарау, 6-тармақ. Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Тора: Хилхот Есодей Ха Тора: Тораның негізі болып табылатын заңдар. "Ақ жол" атты кітаптың 1-томын аударған: Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 1989 жыл. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Де'от (Сөзімді дамыту заңдары), 3-тарау, 1-тармақ. Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Тора: Хилхот Деот: Жеке тұлғаны дамыту заңдары: және Хилхот Талмуд Тора: Тора зерттеу заңдары. Заев Абрамсон мен Элияху Тугердің аудармасы, 2-том, 5055 беттер. Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 1989 жыл. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Тешува (Өкініш заңдары), 1-тарау, 1-параграф. Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Тора: Хилхот Тешува: Өкіну заңдары. "Ақ жол" журналының "Ақ жол" журналы, 2 - 3 беттер. Нью-Йорк: Мознайм, Баспасөз, 1990. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Сота (Сотаның заңдары). Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Торада: Хилхот Иббм Ва'Халица (Иббм мен Халицаның заңдары): және Хилхот На'арах Бетулах (Қыз бопсаның заңдары): және Хилхот Сота (Сотаға қатысты заңдар). "Ақ жол" атты кітаптың 18 томының 186-бетінен 237-бетін аударған. Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 1995. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Незирут (Назиридің заңдары). Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Тора: Сефер Хафлаа: Сөздер кітабы. Аударған: Eliyahu Touger. Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 2003. Маймонид. "Айдасқандарға арналған нұсқау" кітабының 1-бөлігі, 37, 61 тараулар; 3-бөлігі, 33, 46, 47, 48 тараулар. Каир, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Мұса Маймонидте. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық". Майкл Фридландер аударған, 53, 90-91, 327, 364, 366, 370, 372 беттер. Нью-Йорк: Довер баспасы, 1956. Езекия бин Маноах. Хизкуни. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Хизкияһу бен Маноах. Чизкуни: Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 860-79-бет. Иерусалим: Ктав баспасы, 2013. Нахманид. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Рамбан (Нахманид): Тораға түсініктеме: Сандар. Чарльз Б. Шавельдің аудармасы, 4-том, 37-67-беттер. Нью-Йорк: Шило баспасы, 1975 жыл. Zohar, 1-бөлім, 120b, 199b, 211a, 248a беттер; 2-бөлім, 6a, 24b, 75b, 79b, 107b, 140b, 221b беттер; 3-бөлім, 38a, 121a148b, 189a беттер. Испания, 13 ғасырдың аяғы. Мысалы, "Зохар" кітабында. Гарри Сперлинг пен Морис Саймонның аудармасы. 5 томдық. Лондон: "Сончино" баспасы, 1934 жыл. Якуб бен Ашер (Баал Ха Турим). Римзе Баал ха Турим. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Баал Хатурим Хумаш: Бамидбар/Сандар. Аударған: Eliyahu Touger, редактор және түсіндірмесі: Avie Gold, 4-том, 1389 441 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 2003 жыл. Жақып Бен Ашер. "Перуш әл ха Тора" (Тұрақ). 14 ғасырдың басында. Мысалы, Яков бен Ашер. Тораға бет бұр. Елияху Мунктің аудармасы мен түсіндірмесі, 3-том, 1025-44-беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2005. Ысқақ бен Мұса Арама. Акедат Ижак (Исақты байлау). 15 ғасырдың аяғы. Мысалы, Ицхак Арама. Акейдат Ицхақ: Рабби Ицхақ Араманың Тораға түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және қысқарған, 2-том, 69199 беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2001 жыл.

Қазіргі заманғы

Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 мен 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға арналған таңдамалы түсініктемелер: 4-томы: Бамидбар / Сандар. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 45-71-беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия Бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Тәржіме және түсіндірме жазбалар Raphael Pelcovitz, 660-81 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Мұше Әлшіх. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Алшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 801 13 беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000. Авраам Ехошуа Хешел. Тораға түсініктемелер. Краков, Польша, 17 ғасырдың ортасы. "Ханукат Хатора" деп жинақталған. Жазушы: Ханох Хенох Эрзон. Пьотрков, Польша, 1900 жыл. Авраам Ехошуа Хешелдің шығармасында. Ханукас Хатора: Рав Авраам Ехошуа Хешелдің Чумаш туралы мистикалық түсініктері. Аударған: Авраам Перец Фридман, 243 46 бет. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2004. Томас Хоббс. Левиафан, шолу және қорытынды. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басып шығару, 725-бет. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982. Шаббаттай Бас. Сифсей Хашамим. Амстердам, 1680 жыл. Мысалы, Сефер Бамидбар: Тораның бес кітабынан: Чумаш: Таргум Окелос: Раши: Сифсей Хахамим: Ялкут: Хафтарос, Аврохом Й. Дэвис аударған, 54129 бет. Лейквуд Тауншип, Нью-Джерси: Метсуда Публикациялар, 2013. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттарда. немесе Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 4-том, 1358-82 беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 1018 28 беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 225-27 бет. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998. 2012 жылы қайта басылған. Ыбырайым Исаак Кук. Күнәға өкінудің жарықтары, 5: 7. 1925 жыл. Авраам Исак Кук кітабында: Өкініштің жарығы, моральдық принциптер, қасиеттіліктің жарығы, очерктер, хаттар және өлеңдер. Бен Зион Боксер аударған, 55-бет. Махва, Нью-Джерси: Паулист баспасы 1978. Александр Алан Штайнбах. "Саббат патшайымы: Жастарға арналған 54 әңгіме" кітабының 110-13 беттерінде Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936. Джулиус Гринстоун. Сандары: түсіндірмесімен: Киелі жазбалар, 33-79 беттер. Филадельфия: еврей баспа қоғамы, 1939 жыл. 2011 жылы "Литературный Лицензинг" баспасында басылып шықты. Менделсон. "Ежелгі Таяу Шығыстағы отбасы" "Библиялық археолог", 11-том, 2-саны (1948). Майкл Фишбэйн. Зина жасады деген айып: Сандар 5:11дегі заң мен жазушылық тәжірибені зерттеу. 31 . Герберт С. Брикто. "Сотаның жағдайы және Киелі кітаптағы 'заңның' қайта қаралуы" Hebrew Union College Annual, 46-томы (1975): 55-70 бет. Джейкоб Милгром. Культ және ар-ұждан: Ашам және діни ілімнің өкініші. Э. Дж. Брилл, 1976 жыл. Роланд де Во. "Исраилдіктер арасында амфиктионизм болған ба?" "Библиялық археологияны зерттеу", 3-том, 2-саны (1977 ж. маусым). Ребекка Т. Альперт. Сота: Раббилік ұстанымдар және неке адалдығын бұзушы әйел. Яһуди өркениетінде: очерктер мен зерттеулер: яһуди заңы: 2-том. Рональд Брауннердің редакторы, 33-41-беттер. Филадельфия: Реконструкциялық раввиндер колледжі, 1981. Джейкоб Милгром. "Зина жасады деп күдіктелген әйелдің жағдайы, Сандар 5:1131: Редакция және мағынасы". "Құдай әдебиетінің жаратылуы" деген кітапта. Ричард Э. Фридман редакциялаған, 69-75 беттер. Беркли: Университет. 1981 жылы Калифорния баспасында жарық көрген. Филип Дж. Бадд. "Сөздікті түсіндірме" кітабының 5-томы: Сандар, 42-88 беттер. Уэко, Техас: Word Books, 1984 жыл. Тиква Фраймер Кенски. Сұмдыққа ұшыраған Сотаның таңғажайып жағдайы (No V 1131). Vetus Testamentum, 34 том, 1-ші нөмір (1984 жылғы қаңтар): 1126 беттер. Джейкоб Милгром. "Елбасының сыйлықтары: Сандар, 7-тарау", Еврей жыл сайынғы шолуы, 9-том (1985): 221225-беттер. Стивен Д. Фрейд. "Ежелгі иудаизмнің аскетикалық аспектілері". Яһудилердің рухани өмірінде: Киелі кітаптан орта ғасырларға дейін. Артур Грин редакциялаған, 253-88 беттер. Нью-Йорк: "Керешектер тоғысуы", 1986. Тиква Фраймер Кенски. "Зина жасады деп айыпталған әйелдің Құдай алдындағы сотталуы" "Библиялық шолу", 2-том, 3-саны (1986 жылдың күзінде). Пинхас Х. Пели. "Тора сегодня: Жазбалармен қайтадан кездесу", 161-64-беттер. Вашингтон, Вашингтон: Б'най Б'рит кітаптары, 1987. Джоэл Рот. "Алиот үшін Коханимдер мен Л�...