Жұмалық Тора бөлімі: Мас'эй. Израиль халқының саяхаттары, жерді иелену ережелері, левилер мен паналық қалалар, Зелофехад қыздары туралы ақпарат. Тора оқу циклі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
43-ші апталық Тора бөлігі
43rd weekly Torah portion
Judaism's weekly Torah portion on the [[Parashah#Parashot in the Torah
Masei, Mas'ei, or Masse (מַסְעֵי—Hebrew for "journeys," the second word, and the first distinctive word, in the parashah) is the 43rd weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading and the 10th and last in the Book of Numbers. The parashah comprises Numbers 33:1–36:13. The parashah discusses the stations of the Israelites' journeys, instructions for taking the land of Israel, cities for the Levites and refuge, and the daughters of Zelophehad. It is made up of 5,773 Hebrew letters, 1,461 Hebrew words, 132 verses, and 189 lines in a Torah Scroll (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah). Jews generally read it in July or August. The lunisolar Hebrew calendar contains up to 55 Saturdays, the exact number varying between 50 in common years and 54 or 55 in leap years. In some leap years (for example, 2014), parashat Masei is read separately. In most years (all coming years until 2035 in both the Diaspora and Israel), parashat Masei is combined with the previous parashah, Matot, to help achieve the number of weekly readings needed.
Яһуди дінінің апталық Тора бөлігі [[Парашах#Парашотта Тора
43rd weekly Torah portion
Judaism's weekly Torah portion on the [[Parashah#Parashot in the Torah
Masei, Mas'ei, or Masse (מַסְעֵי—Hebrew for "journeys," the second word, and the first distinctive word, in the parashah) is the 43rd weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading and the 10th and last in the Book of Numbers. The parashah comprises Numbers 33:1–36:13. The parashah discusses the stations of the Israelites' journeys, instructions for taking the land of Israel, cities for the Levites and refuge, and the daughters of Zelophehad. It is made up of 5,773 Hebrew letters, 1,461 Hebrew words, 132 verses, and 189 lines in a Torah Scroll (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah). Jews generally read it in July or August. The lunisolar Hebrew calendar contains up to 55 Saturdays, the exact number varying between 50 in common years and 54 or 55 in leap years. In some leap years (for example, 2014), parashat Masei is read separately. In most years (all coming years until 2035 in both the Diaspora and Israel), parashat Masei is combined with the previous parashah, Matot, to help achieve the number of weekly readings needed.
Масей, Масей, немесе Массе (מַסְעֵי—"саяхаттар" деген мағынадағы еврейше екінші сөз және парашадағы ерекшеленетін бірінші сөз) – еврейлік Тора оқу циклындағы 43-ші апталық бөлім (פָּרָשָׁה, параша) және Сандар кітабындағы 10-шы және соңғы бөлім. Бұл бөлімде Сандар кітабының 33:1–36:13 аяттары қамтылған. Парашада израильдіктердің саяхаттарының тоқтаған жерлері, Израиль жерін иеленуге қатысты нұсқаулар, левиліктерге арналған қалалар мен паналы орындар, сондай-ақ Зелофехадтың қыздары туралы айтылады. Бұл бөлім 5773 еврей әрпінен, 1461 еврей сөзінен, 132 аяттан және Тораның кітабында (סֵפֶר תּוֹרָה, Сефер Тора) 189 жолдан тұрады. Яһудилер оны әдетте шілде немесе тамыз айларында оқиды. Еврей ай-күн календарында 55-ке дейін сенбі күндері болады, олардың нақты саны әдеттегі жылдары 50-ден, ал артық жылдары 54-тен немесе 55-тен өзгереді. Кейбір артық жылдары (мысалы, 2014 жылы) Масей парашасы жеке оқылады. Көптеген жылдары (диаспора мен Израильде 2035 жылға дейінгі барлық жылдары) Масей парашасы қажетті апталық оқулар санын сақтау үшін алдыңғы Матот парашасымен біріктіріледі.
43rd weekly Torah portion
Judaism's weekly Torah portion on the [[Parashah#Parashot in the Torah
Masei, Mas'ei, or Masse (מַסְעֵי—Hebrew for "journeys," the second word, and the first distinctive word, in the parashah) is the 43rd weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading and the 10th and last in the Book of Numbers. The parashah comprises Numbers 33:1–36:13. The parashah discusses the stations of the Israelites' journeys, instructions for taking the land of Israel, cities for the Levites and refuge, and the daughters of Zelophehad. It is made up of 5,773 Hebrew letters, 1,461 Hebrew words, 132 verses, and 189 lines in a Torah Scroll (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah). Jews generally read it in July or August. The lunisolar Hebrew calendar contains up to 55 Saturdays, the exact number varying between 50 in common years and 54 or 55 in leap years. In some leap years (for example, 2014), parashat Masei is read separately. In most years (all coming years until 2035 in both the Diaspora and Israel), parashat Masei is combined with the previous parashah, Matot, to help achieve the number of weekly readings needed.
Оқулар
Дәстүрлі сенбі күнгі Тора оқуында параша жеті бөлікке немесе עליות, алиотқа бөлінеді.
In traditional Sabbath Torah reading, the parashah is divided into seven readings, or עליות, aliyot.
Бірінші оқылым: Сандар 33:110
Мұса пайғамбар бірінші оқылымда Израиль халқының Құдайдың бұйрығымен Мысыр елінен жасаған сапарларын былай деп жазды: Олар Рамесестен Суккотқа, Етамға, Пи-Хахиротқа, Мараға, Елимге, содан кейін Қамысты теңізге дейін сапар шекті.
In the first reading, Moses recorded the various journeys of the Israelites from the land of Egypt as directed by God as follows: They journeyed from Rameses to Sukkoth to Etham to Pi hahiroth to Marah to Elim to the Sea of Reeds.
Екінші оқылым: Сандар 33:1149
Екінші оқылымда израильдіктер Қызыл теңізден Син шөліне, Допқаға, Алушқа, Рефидимге, Синай шөліне, Киброт-Хатаваға, Хасеротқа, Ритмаға, Риммон-Переске, Либнаға, Рисаға, Кехелатқа, Шефер-Харада тауына, Махелотқа, Тахатқа, Терахқа, Миткаға, Хашмонаға, Мосеротқа, Бенеяқанға, Хор-Хаггидгадқа, Жотбатқа, Абронаға, Езион-Геберге, Қадешке, Хор тауына дейін сапар шекті. Құдайдың бұйрығымен Аарон Хор тауына көтеріліп, 123 жасында сол жерде қайтыс болды. Олар Хор тауынан Салмонаға, Пунонға, Оботқа, Ие-Абаримге, Дибон-Гадка, Алмон-Диблатаймға, Абарим төбелеріне және Моаб даласына қарай жол жүрді.
In the second reading, the Israelites journeyed from the Sea of Reeds to the wilderness of Sin to Dophkah to Alush to Rephidim to the wilderness of Sinai to Kibroth hattaavah to Hazeroth to Rithmah to Rimmon perez to Libnah to Rissah to Kehelath to Mount Shepher Haradah to Makheloth to Tahath to Terah to Mithkah to Hashmonah to Moseroth to Bene jaakan to Hor haggidgad to Jotbath to Abronah to Ezion geber to Kadesh to Mount Hor. At God's command, Aaron ascended Mount Hor and died there, at the age of 123 years. They journeyed from Mount Hor to Zalmonah to Punon to Oboth to Iye abarim to Dibon gad to Almon diblathaim to the hills of Abarim to the steppes of Moab.
Үшінші оқылым: Сандар 33:5034:15
Үшінші оқылымда, Моав даласында Құдай Мұсаға ізраилдіктерге Иордан өзенінен өтіп, Кәнаан жеріне кіргенде, сол жердің барлық тұрғындарын қуып шығарып, олардың бейнеленген заттарын, құйылған мүсіндерін және құдайға табыну орындарын жою керектігін, содан кейін жерді иемденіп, қоныстану керектігін жеткізді. Олар жерді жеребе тастап, тайпалар бойынша бөлісулері керек еді, әр тайпаның үлесі олардың санына қарай өзгертілді. Бірақ Құдай егер ізраилдіктер сол жердің тұрғындарын қуып шығармаса, қалғандары олардың көзіне тікен, қабырғасына қысым болады және ізраилдіктерге мазасыздық тудырады, сонда Құдай ізраилдіктерге сол жердің тұрғындарына арнаған жазасын беретінін ескертті. Содан кейін Құдай Мұсаға ізраилдіктерге жердің шекараларын түсіндіруді бұйырды, оларға Өлі теңіз, Зин шөлі, Мысыр шатқалы, Жерорта теңізі, Хор тауы, Ғалилея теңізінің шығыс еңістері және Иордан өзені кірді. Мұса ізраилдіктерге Рубен, Ғад тайпалары мен Манаса тайпасының жартысы Иорданның арғы жағында өз үлестерін алғанын хабарлады.
In the third reading, in the steppes of Moab, God told Moses to direct the Israelites that when they crossed the Jordan into Canaan, they were to dispossess all the inhabitants of the land, destroy all their figured objects, molten images, and cult places, and take possession of and settle in the land. They were to apportion the land among themselves by lot, clan by clan, with the share varying with the size of the group. But God warned that if the Israelites did not dispossess the inhabitants of the land, those whom they allowed to remain would become stings in their eyes and thorns in their sides, and would harass the Israelites in the land, so that God would do to the Israelites what God had planned to do to the inhabitants of the land. God then told Moses to instruct the Israelites in the boundaries of the land, which included the Dead Sea, the wilderness of Zin, the Wadi of Egypt, the Mediterranean Sea, Mount Hor, the eastern slopes of the Sea of Galilee, and the River Jordan. Moses informed the Israelites that the tribe of Reuben, the tribe of Gad, and the half tribe of Manasseh had received their portions across the Jordan.
Төртінші оқу: Сандар 34:1629
Төртінші оқылымда Құдай Мұсаға ізраилдіктерге жерді бөлу үшін тағайындалған адамдардың – Елазар, Ешуа және әрбір тайпадан аталған басшылардың есімдерін айтты.
In the fourth reading, God told Moses the names of the men through whom the Israelites were to apportioned the land: Eleazar, Joshua, and a chieftain named from each tribe.
Бесінші оқылым: Сандар 35:18
Бесінші оқылымда Құдай Мұсаға израильдіктерге леуіліктерге басқа рулардың иелігіндегі қалаларды және әр бағытта қала қабырғасынан 2000 құлаш қашықтықтағы жайылымдық жерді беруді бұйырды. Израильдіктер леуіліктерге барлығы 48 қала беруі керек еді, олардың 6-сы адам өлтірушінің паналауға болатын Паналық қалалар болуға тиіс еді. Израильдіктер үлкен рулардан көбірек, ал кіші рулардан аз қалалар алуға тиіс еді.
In the fifth reading, God told Moses to instruct the Israelites to assign the Levites out of the other tribes' holdings towns and pasture land for 2,000 cubits outside the town wall in each direction. The Israelites were to assign the Levites 48 towns in all, of which 6 were to be Cities of Refuge to which a manslayer could flee. The Israelites were to take more towns from the larger tribes and fewer from the smaller.
Алтыншы оқу: Сандар 35:934
Алтыншы оқылымда, алты паналау қаласының үшеуі Иордан өзенінен шығысқа, ал қалған үшеуі Кәнаан жеріне белгіленуге тиіс еді. Паналау қалалары, кісі өлтірген адамның қасақана емес, жазалаушыдан қашуға болатын орын ретінде қызмет етуге тиіс еді, сонда кісі өлтіруші жиналыс алдында сотталмай өліп қалмауы үшін. Бірақ, егер біреу темір бұйым, тас құрал немесе ағаш құралмен соғып кісі өлтірсе, ол кісі өлтіруші деп есептеліп, өлім жазасына кесілуге тиіс еді. Қан төгуші, кісі өлтірушіні кездестіргенде, оны өлімге жіберуге тиіс еді. Сол сияқты, егер кісі өлтіруші жек көруден итеріп немесе ұрып, не болмаса қасақана бір нәрсе лақтырып, соның салдарынан кісі өлсе, ол кісі өлтіруші ретінде өлім жазасына кесілуге тиіс еді. Алайда, егер кісі өлтіруші ойсыз итеріп жіберсе, немесе қасақана емес бір затты лақтырып жіберсе, не болмаса таспен соғып өлтірсе – егер өлген адам кісі өлтірушінің жауы болмаса және кісі өлтіруші оған зиян келтіруді көздемесе – онда жиналыс кісі өлтіруші мен қан төгуші арасында шешім шығаруға тиіс еді. Жиналыс кісі өлтірушіні қан төгушіден қорғауға және оны паналау қаласына қайтаруға тиіс еді, онда кісі өлтіруші бас діни қызметкер өлгенше қалуға тиіс еді. Егер кісі өлтіруші паналау қаласынан шығып кетсе және қан төгуші қала шегінен тыс жерде оны таба алса, онда қан төгуші кісі өлтірушіні өлтірсе, қандық кінә болмас еді. Кісі өлтіруші бас діни қызметкер өлгенше паналау қаласының ішінде қалуға тиіс еді, содан кейін ол өз жеріне орала алатын еді. Кісі өлтірушіні тек бірнеше куәгердің куәлігі болған жағдайда ғана жазаға тартуға болады. Израильдіктер өлім жазасына кесілген кісі өлтірушінің өмірі үшін құн төлеуді қабылдамауға тиіс еді. Сол сияқты, Израильдіктер бас діни қызметкер өлгенше паналау қаласына қашудың орнына құн төлеуді қабылдамауға тиіс еді, соның арқасында кісі өлтіруші өз жеріне оралып тұруға мүмкіндік алатын еді. Қан төгу жерді ластады, және тек оны төккен адамның қаны ғана қан төгуді жоюға болатын еді.
In the sixth reading, three of the six Cities of Refuge were to be designated east of the Jordan, and the other three were to be designated in the land of Canaan. The Cities of Refuge were to serve as places to which a slayer who had killed a person unintentionally could flee from the avenger, so that the slayer might not die without a trial before the assembly. Anyone, however, who struck and killed another with an iron object, stone tool, or wood tool was to be considered a murderer, and was to be put to death. The blood avenger was to put the murderer to death upon encounter. Similarly, if the killer pushed or struck the victim by hand in hate or hurled something at the victim on purpose and death resulted, the assailant was to be put to death as a murderer. But if the slayer pushed the victim without malice aforethought, hurled an object at the victim unintentionally, or inadvertently dropped on the victim any deadly object of stone, and death resulted—without the victim being an enemy of the slayer and without the slayer seeking the victim harm—then the assembly was to decide between the slayer and the blood avenger. The assembly was to protect the slayer from the blood avenger, and the assembly was to restore the slayer to the city of refuge to which the slayer fled, and there the slayer was to remain until the death of the high priest. But if the slayer ever left the city of refuge, and the blood avenger came upon the slayer outside the city limits, then there would be no bloodguilt if the blood avenger killed the slayer. The slayer was to remain inside the city of refuge until the death of the high priest, after which the slayer could return to his land. A slayer could be executed only on the evidence of more than one witness. The Israelites were not to accept a ransom for the life of a murderer guilty of a capital crime; the murderer was to be put to death. Similarly, the Israelites were not to accept ransom in lieu of flight to a city of refuge, enabling a slayer to return to live on the slayer's land before the death of the high priest. Bloodshed polluted the land, and only the blood of the one who shed it could make expiation for the bloodshed.
Жетінші оқу: Сандар 36:113
Жетінші санауда Манаса тайпасынан болған, ұлы болмаған Салопахадтың туыстары Мұса мен басшыларға шағымданды. Олар Салопахадтың қыздарына жер беруді Құдай Мұсаға бұйырған еді. Салопахадтың туыстары алаңдады: егер Салопахадтың қыздары басқа израиль тайпасынан ер адамдарға үйленсе, олардың жері Манаса тайпасының иелігінен шығып, күйеулерінің тайпасына қосылып кетеді деп қорқады. Құдайдың бұйрығымен Мұса израильдіктерге Салопахадтың қыздары тек өз әкелерінің тайпасынан ғана ер адамдарға үйленуі керек екенін жеткізді, сонда мұра бір тайпадан екінші тайпаға өтпейді. Мұса былай деп жалпы ереже жариялады: әрбір қыз мұраға алған жерін сақтау үшін әкесінің тайпасынан ер адамға үйленуге міндетті. Салопахадтың қыздары Құдайдың Мұсаға бұйырған нәрсесін орындап, Манаса тайпасынан шыққан туыстарына үйленді.
In the seventh reading, kinsmen of Zelophehad, a man of the tribe of Manasseh who had died without a son, appealed to Moses and the chieftains regarding Zelophehad's daughters, to whom God had commanded Moses to assign land. Zelophehad's kinsmen expressed the concern that if Zelophehad's daughters married men from another Israelite tribe, their land would be cut off from Manasseh's ancestral portion and be added to the portion of the husbands' tribe. At God's bidding, Moses instructed the Israelites that the daughters of Zelophehad could marry only men from their father's tribe, so that no inheritance would pass from one tribe to another. And Moses announced the general rule that every daughter who inherited a share was required to marry someone from her father's tribe, in order to preserve each tribe's ancestral share. The daughters of Zelophehad did as God had commanded Moses, and they married cousins, men of the tribe of Manasseh.
Үш жылдық цикл бойынша көрсеткіштер
Тораны үш жылдық циклмен оқитын яһудилер парашаны басқа тәртіп бойынша оқиды.
Jews who read the Torah according to the triennial cycle of Torah reading read the parashah according to a different schedule.
Сандар 35-тараудағы Киелі кітап деректері
Тора куәгерлердің куәлігін растау қажеттілігін үш рет атап өтеді. Сандар кітабы 35:30-да адам өлтірген адам екі не одан да көп куәгердің куәлігі болған жағдайда ғана жазаланады делінген. Екінші Тора кітабы 17:6-да барлық өлім жазасын көздейтін істерде де бірнеше куәгердің болуы талап етіледі. Ал Екінші Тора кітабы 19:15-те бұл ереже барлық қылмыстық құқық бұзушылықтарға қолданылады.
The Torah addresses the need for corroborating witnesses three times. Numbers 35:30 instructs that a manslayer may be executed only on the evidence of two or more witnesses. Deuteronomy 17:6 states the same multiple witness requirement for all capital cases. And Deuteronomy 19:15 applies the rule to all criminal offenses.
Сандар кітабының 36-тарауындағы Киелі кітап деректері
Саналар кітабының 36-тарауындағы Зелофехадтың қыздары туралы әңгіме, Саналар кітабының 27-тарауындағы оқиғаның жалғасы есептеледі. Ал Ешуа кітабының 17:3–6 аяттары Зелофехадтың қыздарына жер бөліп берілгенін көрсетеді.
The story of the daughters of Zelophehad in Numbers 36 is a sequel of that in Numbers 27. And then Joshua 17:3–6 reports the awarding of lands to the daughters of Zelophehad.
Сандар 35-тараудың алғашқы түсіндірмелері
Сандар 35:6–34-тегі паналы қалалар арқылы Құдайдың араласуы кек алу жүйесін әділдік жүйесімен алмастырады, дәл сол сияқты б.з.д. V ғасырындағы грек драматургы Эсхилдің «Орестея» пьесасының үшінші бөлігі «Эвменидтерде» Афина құдайының араласуы кек алуды сот төрешілердің қаулысымен алмастыруға көмектеседі. Филон Сандар 35:30-дағы «Соткер бір куәгердің куәлігін қабылдамауы керек» ережесін «тамаша кеңес» деп атады. Филон алдымен адам бір нәрсені жаңылыс түсінуі немесе байқауға салғысыз қарауы мүмкін екенін, соның салдарынан жаңылысуы мүмкін екенін айтты. Екінші жағынан, Филон көп адамға немесе жалғыз адамға қарсы бір куәгерге сенудің әділ еместігін мәлімдеді, себебі соткер басқа біреудің айыптауына қарағанда, өзін-өзі қорғауға тырысып жатқан күдіктіге сенуі керек пе? Кінәлі екеніне жеткілікті дәлел болмаған жағдайда, Филон үкімді кейінге шегерген жөн дейді. Сол сияқты, Иосиф Сандар 35:30-дағы ережені баяндап, судьялардың бір куәгердің сөзіне емес, кемінде үш немесе екі куәгердің куәлігіне сүйенуі керектігін, және олардың жақсы өмір салтымен расталған куәліктеріне ғана сенуі керектігін жазды.
With the Cities of Refuge in Numbers 35:6 34, Divine intervention replaces a system of vengeance with a system of justice, much as in the play of the 5th century BCE Greek playwright Aeschylus The Eumenides, the third part of The Oresteia, the goddess Athena’s intervention helps to replace vengeance with trial by jury. Philo called the rule of Numbers 35:30 that a judge should not receive the testimony of a single witness "an excellent commandment." Philo argued first that a person might inadvertently gain a false impression of a thing or be careless about observing and therefore be deceived. Secondly, Philo argued it unjust to trust to one witness against many persons, or indeed against only one individual, for why should the judge trust a single witness testifying against another, rather than the defendant pleading on the defendant's own behalf? Where there is no preponderance of opinion for guilt, Philo argued, it is best to suspend judgment. Similarly, Josephus reported the rule of Numbers 35:30, writing that judges should not credit a single witness, but rather should rely only on three, or two at the least, and only those whose testimony was confirmed by their good lives.
Ежелгі раввиндердің Сандар кітабының 33-тарауындағы түсіндірмелері
Мидраш бойынша, Құдай израильдіктерге 40 жыл шөлде болғанда қашудың қажеті болмағанын айтқан. Керісінше, Құдай олардың жауларын жеңіп, олардың алдынан ығыстырды. Заңды қайталау кітабының 8:15-тарауында айтылғандай, шөлде көптеген жыландар, отты жыландар мен шаяндар болған, бірақ Құдай оларға израильдіктерге зиян келтіруге рұхсат бермеген. Сондықтан Құдай Мұсаға Сандар кітабының 33-тарауында Израильдің шөлдегі сапарларын жазып қоюын бұйырды, осылайша олар Құдай олар үшін жасаған кереметтерді білсін. Сандар кітабының 33:1 және Псалмдер кітабының 77:21-тарауында израильдіктердің «Мұса мен Харонның басшылығымен» сапар шеккені айтылған. Мидраш бойынша, бұл ұқсастық Құдайдың израильдіктерді шөлде басқарып жүргенін растау үшін болған (Псалмдер кітабының 77:21-тарауында айтылғандай) «қойының бақтағасын» сияқты. Мидраш Сандар кітабының 33-таравындағы израильдіктердің сапарларын ауру ұлын алысқа алып кеткен патшаға теңеді. Патша кері жолда олардың бұрынғы сапарларын еске түсіріп, ұлының қайда суық тигенін және қайда басы ауырғанын анықтады. Мидраш израильдіктердің құрбандық шалу үшін Мысырдан неге кету керектігін түсіндіру үшін Сандар кітабының 33:4-таравындағы мәліметтерді пайдаланды. Мидраш кітабында Шығу кітабының 8:22-таравындағы: «Егер біз мысырлықтардың жек көретін құрбандықтарын олардың көз алдында шаласақ, олар бізді таспен өлтірмей ме?» деген сөздер мысырлықтар тоқтыны құдай деп санайтынын түсіндіру үшін келтірілген. Сондықтан Құдай Мұсаға құрбандық шалуға бұйырғанда (Шығу кітабының 12:21-таравында көрсетілгендей), Мұса тоқты мысырлық құдай болғандықтан қалай союға болатынын Құдайдан сұрады. Құдай израильдіктер мысырлық құдайларды мысырлықтардың көз алдында қырып-жоймайынша Мысырдан кетпейтінін айтты, осылайша Құдай оларға өздерінің құдайларының ештеңе емес екенін үйретсін. Құдай осылай істеді, өйткені Құдай мысырлықтардың тұңғыштарын өлтірген түні израильдіктер құрбандық шалуға арналған тоқтыларын сойып жеді. Мысырлықтар өздерінің тұңғыштарының өлтірілгенін және құдайларының сойылғандығын көргенде, олар ештеңе істей алмады. Сандар кітабының 33:4-таравында айтылғандай: «Ал мысырлықтар, Раббы өлтіргендерін жерлегенде, өздерінің барлық тұңғыштарын жерледі; Раббы олардың құдайларына да үкім шығарды». Пайрке де рабби Елиезер Сандар кітабының 33:4-таравын оқып: «Раббы олардың құдайларына да үкім шығарды», - деп, израильдіктер Мысырдан шыққанда Құдай мысырлықтардың барлық сұмдықтарын қиратып, құлатып тастады деп үйретті. Гемара израильдіктер Иордан өзенінде су үйіліп тұрғанда (Ешуа кітабының 3:14-17-тарауында баяндалғандай), Ешуа оларға Иордан өзенін олардың жердің тұрғындарын мұрасынан айыратынына уәде берген жағдайда ғана кесіп өтуге болатынын айтты, өйткені Сандар кітабының 33:53-таравында былай делінген: «Содан кейін сіздер алдарыңыздан жердің барлық тұрғындарын қуып шығарыңдар». Ешуа оларға егер осылай істесе, жақсы болады, әйтпесе су қайта оралып, оларды батырады деді. Сандар кітабының 26:53, 26:55 және 33:54-тарауларын түсіндіріп, Гемара Израиль жері Мысырдан шыққандарға немесе Израиль еліне кіргендерге қарай бөлінгендігі туралы дау-дамайға назар аударды. Бір бараитада рабби Жосия Израиль жерін Мысырдан шыққандарға үлестіргені туралы айтқан. Гемаралықтар «Ел мұралық меншікке мыналарға бөлінсін» деген Сандар кітабының 26:53-таравын қалай түсіну керектігін сұрады. Гемара «оларға» деген сөз кәмелетке толмағандарды қоспағанда, ересектерді білдіреді деп ұсынды. Бірақ рабби Жонатан жерді кімге тиесілі болса, соған қарай бөлінетінін үйретті. Гемара осы көзқарас бойынша, Сандар кітабының 26:55-таравы Израиль жерін мұра ету тәсілі әлемдегі мұра етудің басқа тәсілдерінен ерекшеленетінін үйретті деп болжады. Әлемдегі мұрагерліктің барлық басқа түрлерінде тірілер өлілерден мұра алады, бірақ бұл жағдайда өлілер тірілерден мұрагерлік алады. Раввин Шимон бен Елазар үшінші бір пікірге үйретті: жер Мысырдан шыққандарға да, Израиль еліне кіргендерге де сәйкес екі тармақтың да орындалуы үшін бөлінді. Гемара бұл пікірге сәйкес Мысырдан шыққандардың бірі Мысырдан шыққандардың арасында үлесін алды, ал Израиль еліне кіргендердің бірі оған кіргендердің арасында үлесін алды деп түсіндірді. Екі топтан бір-біріне жататын әркімге екі топтың үлесі беріледі.
A Midrash taught that God told the Israelites that during all the 40 years that they spent in the wilderness, God did not make it necessary for them to flee. Rather, God cast their enemies down before them. As Deuteronomy 8:15 reports, there were numerous snakes, fiery serpents, and scorpions in the wilderness, but God did not allow them to harm the Israelites. Thus, God told Moses to write down in Numbers 33 the stages by which Israel journeyed in the wilderness, so that they would know the miracles that God had performed for them. Noting that both Numbers 33:1 and Psalm 77:21 report that the Israelites travelled "under the hand of Moses and Aaron," a Midrash taught that the similarity served to confirm that God led the Israelites in the wilderness (in the words of Psalm 77:21) "like a flock." A Midrash compared the listing of the Israelites' journeys in Numbers 33 to a king who had a sick son whom he took to a distant place to get cured. On the way back, the king retraced all their previous journeys, noted where his son caught cold and where his son's head ached. A Midrash used the report of Numbers 33:4 to explain why the Israelites had to leave Egypt to conduct their sacrifices. The Midrash interpreted the words of Exodus 8:22, "Lo, if we sacrifice the abomination of the Egyptians before their eyes, will they not stone us?" to teach that the Egyptians saw the lamb as a god. Thus, when God told Moses to slay the paschal lamb (as reflected in Exodus 12:21), Moses asked God how he could possibly do so, when the lamb was as Egyptian god. God replied that the Israelites would not depart from Egypt until they slaughtered the Egyptian gods before the Egyptians' eyes, so that God might teach them that their gods were really nothing at all. And thus God did so, for on the same night that God slew the Egyptian firstborn, the Israelites slaughtered their paschal lambs and ate them. When the Egyptians saw their firstborn slain and their gods slaughtered, they could do nothing, as Numbers 33:4 reports, "While the Egyptians were burying them whom the Lord had smitten among them, even all their firstborn; upon their gods also the Lord executed judgment." Reading Numbers 33:4, "Upon their gods also the Lord executed judgments," the Pirke De Rabbi Eliezer taught that when the Israelites left Egypt, God cast down and broke all the Egyptians' idols. The Gemara taught that while the Israelites were in the Jordan River with the water standing up in a heap (as reported in Joshua 3:14–17), Joshua told them that they were crossing the Jordan on condition that they would disinherit the inhabitants of the land, as Numbers 33:53 says: "Then you shall drive out all the inhabitants of the land from before you." Joshua told them that if they did this, it would be well and good; otherwise, the water would return and drown them. Interpreting Numbers 26:53, 26:55, and 33:54, the Gemara noted a dispute over whether the land of Israel was apportioned according to those who came out of Egypt or according to those who went into the land of Israel. It was taught in a Baraita that Rabbi Josiah said that the land of Israel was apportioned according to those who came out of Egypt, as Numbers 26:55 says, "according to the names of the tribes of their fathers they shall inherit." The Gemara asked what then to make of Numbers 26:53, which says, "Unto these the land shall be divided for an inheritance." The Gemara proposed that "unto these" meant adults, to the exclusion of minors. But Rabbi Jonathan taught that the land was apportioned according to those who entered the land, for Numbers 26:53 says, "Unto these the land shall be divided for an inheritance." The Gemara posited that according to this view, Numbers 26:55 taught that the manner of inheritance of the land of Israel differed from all other modes of inheritance in the world. For in all other modes of inheritance in the world, the living inherit from the dead, but in this case, the dead inherited from the living. Rabbi Simeon ben Eleazar taught a third view—that the land was divided both according to those who left Egypt and also according to those who entered the land of Israel, so as to carry out both verses. The Gemara explained that according to this view, one among those who came out of Egypt received a share among those who came out of Egypt, and one who entered the land of Israel received a share among those who entered the land. And one who belonged to both categories received a share among both categories.
Ежелгі раввиндердің Сандар 35-тараудағы түсіндірмелері
Маккот трактатының Мишнадағы, Тосефтадағы, Иерусалим Талмудындағы және Вавилон Талмудындағы 2-тарауы Құтқарылу қалалары туралы заңдарды түсіндіреді: Шығу 21:12–14, Сандар 35:1–34, 5-жазба 4:41–43 және 19:1–13. Мишнада қасақана кісі өлтіргендер жер аударылады деп үйретілген. Мысалы, біреу төбеде дөңгелекті итеріп жүргенде, дөңгелек сырғанап, құлап, біреуді өлтірсе, ол жер аударылады. Егер біреу бөтелкені төмен түсіріп жатқанда, ол құлап, біреуді өлтірсе, ол жер аударылады. Егер адам баспалдақтан түсіп бара жатып, құлап, біреуді өлтірсе, ол жер аударылады. Бірақ, егер адам дөңгелекті тартып жатқанда артқа құлап, біреуді өлтірсе, немесе қамытты көтеріп жатқанда арқан үзіліп, құлап жатқан қамыт біреуді өлтірсе, немесе баспалдаққа көтеріліп бара жатқанда біреу құлап, біреуді өлтірсе, ол жер аударылмайды. Мишнаның жалпы қағидасы мынау: қай кезде өлім төмен қарай қозғалыс барысында орын алса, кінәлі адам қуғынға ұшырайды, бірақ өлім төмен қарай қозғалыс барысында орын алмаса, адам қуғынға ұшырамайды. Егер ағаш кескен кезде балтаның ілгері шығып, біреуді өлтірсе, Раббилер бұл адамның жер аударылмайтынын, бірақ даналар бұл адамның жер аударылғанын айтады. Егер біреуді жыртықтан қайтып қайту арқылы өлтірсе, Рабби сол адамды жер аударылады дейді, бірақ даналар бұл адамды жер аударылмайды дейді. Жозе бар Юда раввиннің үйретуінше, адам өлтірген адам қасақана өлтірген болсын, болмасын, олар алдымен бас сауғалау қаласына жібереді. Содан соң сот кісі өлтірген адамды бас сауғалау қаласынан алып келуге адам жібереді. Сот өлім жазасына кесілген қылмысқа кінәлі деп тапқан адамды өлім жазасына кескен, ал өлім жазасына кесілген қылмысқа кінәлі емес деп тапқан адамды ақтаған. Соттың үкімі бойынша, кімді қуу керек болса, сол қамауға алынды. Сандар 35:25-те: «Ол қашып кеткен қамауға алынды» делінген. Сандар 35:25 де: «Кісі өлтірген адам киелі маймен майланған бас діни қызметкердің өліміне дейін сол жерде қалады» делінген, бірақ Мишнада киелі маймен майланған бас діни қызметкердің өлімі, көптеген киімімен қасиетті болған бас діни қызметкердің өлімі немесе қызметінен кеткен бас діни қызметкердің өлімі, әрқайсысы бірдей, кісі өлтірушінің қайта оралуын мүмкін етті деп үйретті. Раввин Яһуданың айтуынша, соғысқа майланған діни қызметкердің өлімі де қастандық жасайтын адамның қайтып оралуына мүмкіндік берді. Осы заңдарға сәйкес бас діни қызметкердің анасы бас діни қызметкердің өлімі үшін дұға етпеу үшін бас сауғалау қалаларындағы кісі өлтірушілерге тамақ пен киім-кешек беретін. Егер бас діни қызметкер өлтірушінің сотының соңында қайтыс болса, ол жер аударылмайды. Алайда егер бас діни қызметкер сот аяқталғанға дейін қайтыс болып, оның орнына басқа бас діни қызметкер тағайындалса, онда кісі өлтірген адам жаңа бас діни қызметкер қайтыс болғаннан кейін үйіне қайтатын. Бір Бараитаның айтуынша, Рабби Исмаил есімді шәкірт «барлық мекендеріңде» (בְּכֹל מֹשְׁבֹתֵיכֶם, б'холь мошvoteichem) деген сөздердің «сендер демалыс күні барлық мекендеріңде от жағып жүрмеңдер» деген Еврей жазбалары 35:3-дегі және «Бұл сендердің барлық мекендеріңде, ұрпақтарыңның арасында» деген Сандар 35:29-дағы ережелерде кездесетінін айтқан. Бараита осыған ұқсас қолданыстан үйде от жағуға тыйым салынғандай, қылмыстық сот төрелігін жүзеге асыру үшін де от жағуға тыйым салынады деп түсіндірді. Кейбір жазалау үшін от жағу керек болғандықтан, Бараиталар демалыс күні жазалауға тыйым салынады деп үйретті. Гемара Сандар 35:24–25 оқыды: «Жиналыс өзі шешім шығарады, және жиналыс сотталушыны ақтауға негіз іздеуді талап етеді». Иерусалим Талмудында Сандар 35:24–25 тармақтарда он адам жиналыс деген тұжырымға қолдау көрсету үшін «жиналыс» деген сөзді оқыған. Раввин Абба мен Раввин Яса Рабби Иохананның атынан Киелі жазбалардағы «жиналыс» сөзі «жиналыс соттайды, жиналыс құтқарады» деп жазылған. Олар «жиналыс» сөзі «жиналыс» деп жазылған. Гемарада сот процестеріне куәгерлер мен раввин студенттерінің қатысуын шектеу үшін Сандар 35:30 оқылды. Мишна ақшалай істерде бәрі айыпталушының жағында немесе қарсы дау көтерсе де, ажал жазасына кесілген істерде бәрі айыпталушының жағында, бірақ оған қарсы емес, дау көтерсе де болады деп үйретті. Гемара бұл Мишнадағы «барлық» деген сөздің куәгерлерді де қамтығанын сұрады. Раввин Жозе, Рабби Яһуданың ұлы, және раввиндер белгілі бір дәрежеде келіспеді. Гемарада Сандар 35:30-дағы: «Бірақ бір куә ештеңе куәлік ете алмайды» деген сөз куәнің сотта қатыса алмайтынын, куәлік беруден басқа, ақтауға немесе айыптауға қатыса алмайтынын көрсетеді. Раввин Жозе, Рабби Яһуданың ұлы, куә ақтауға, бірақ айыптауға қатыса алмайтынын үйретті. Рав Папа «барлық» деген сөз куәгерлерді емес, сотқа келген раввин студенттерін қамтиды дейді, сондықтан бұл Раввин Жозе, Рабби Яһуданың ұлының немесе раввиндердің пікірлерімен қайшы емес. Гемара Раввин Жозе, Рабби Яһуданың куәлердің айыпталушының пайдасына сөйлеуіне рұқсат беруінің себебін былай түсіндірді: Сандар 35:30-да: «Бірақ бір куә ештеңе куәлік ете алмайды» делінген. Сондықтан Раввин Жозе, Рабби Яһуданың пікірінше, куә «өлімге әкелу үшін» сөйлей алмайды, бірақ ақтауға сөйлей алады. Ал Реш Лакиш раввиндердің куәнің айыпталушының пайдасына сөйлеуіне тыйым салуының себебін былай түсіндірді: Раввиндер егер куә істі сөйлей алса, онда куә өз куәлігіне жеке қызығушылық танытуы мүмкін (өйткені кейінгі куәгерлермен қайшылыққа түскен куә жалған куәлік бергені үшін жазаға тартылуы мүмкін). Гемара раввиндердің «өлімге әкелу үшін» деген сөздерді қалай түсіндіргенін сұрады (бұл куәнің өлімге әкелетін жағдайда ғана сөйлей алмайтынын көрсетеді). Гемара раввиндердің осы сөздерді раввин студенттерін шектеу үшін оқығанын түсіндірді (студенттерді айыптауға сөйлеуге тыйым салды). Бір Бараитаның айтуынша, олар сотталушының пайдасына мәлімдеме жасауды сұраған куәгерлерді тыңдамады, өйткені Сандар 35:30-да: «Бірақ бір куә куәлік ете алмайды» делінген. Сондай-ақ, олар сотталушының зиянына нәрсе айтуды сұраған раввин студенттерін тыңдамады, өйткені Сандар 35:30-да: «Бір адам ешкімге қарсы куәлік ете алмайды» делінген (бірақ студент ақтау үшін солай істей алады). Гемара Мишнаның ажал жазасына кесілген істердегі жағдайлық дәлелдерге тыйым салуын қолдау үшін куәгерлердің куәлігін растау туралы Тораның талабын келтірді. Мишна куәгерлерді ажал жазасына кесілген істерде болжамға немесе естіген сөздерге сүйене отырып куәлік етуге ескерткенін хабарлады, өйткені сот куәгерлердің дәлелдерін жанжалдық сұрақтар мен тергеу арқылы тексерді. Гемара раввиндердің Мишнадағы «болжамға негізделген» сөздерінің судья куәге егер судья куәгерді құлап жатқан жертөледе қуып жететін болса, қанды қылышпен ұстап алса және құрбанды ауырсынумен жатқан жерде тапса, судья куәгер ештеңе көрмегенін айтатынын білдіргенін хабарлады (және шын мәнінде куәлік бермеген).
Chapter 2 of tractate Makkot in the Mishnah, Tosefta, Jerusalem Talmud, and Babylonian Talmud interpreted the laws of the Cities of Refuge in Exodus 21:12–14, Numbers 35:1–34, Deuteronomy 4:41–43, and 19:1–13. The Mishnah taught that those who killed in error went into banishment. One would go into banishment if, for example, while one was pushing a roller on a roof, the roller slipped over, fell, and killed someone. One would go into banishment if while one was lowering a cask, it fell down and killed someone. One would go into banishment if while coming down a ladder, one fell and killed someone. But one would not go into banishment if while pulling up the roller it fell back and killed someone, or while raising a bucket the rope snapped and the falling bucket killed someone, or while going up a ladder one fell down and killed someone. The Mishnah's general principle was that whenever the death occurred in the course of a downward movement, the culpable person went into banishment, but if the death did not occur in the course of a downward movement, the person did not go into banishment. If while chopping wood, the iron slipped from the ax handle and killed someone, Rabbi taught that the person did not go into banishment, but the sages said that the person did go into banishment. If from the split log rebounding killed someone, Rabbi said that the person went into banishment, but the sages said that the person did not go into banishment. Rabbi Jose bar Judah taught that to begin with, they sent a slayer to a city of refuge, whether the slayer killed intentionally or not. Then the court sent and brought the slayer back from the city of refuge. The Court executed whomever the court found guilty of a capital crime, and the court acquitted whomever the court found not guilty of a capital crime. The court restored to the city of refuge whomever the court found liable to banishment, as Numbers 35:25 ordained, "And the congregation shall restore him to the city of refuge from where he had fled." Numbers 35:25 also says, "The manslayer shall dwell therein until the death of the high priest, who was anointed with the holy oil," but the Mishnah taught that the death of a high priest who had been anointed with the holy anointing oil, the death of a high priest who had been consecrated by the many vestments, or the death of a high priest who had retired from his office each equally made possible the return of the slayer. Rabbi Judah said that the death of a priest who had been anointed for war also permitted the return of the slayer. Because of these laws, mothers of high priests would provide food and clothing for the slayers in Cities of Refuge so that the slayers might not pray for the high priest's death. If the high priest died at the conclusion of the slayer's trial, the slayer did not go into banishment. If, however, the high priests died before the trial was concluded and another high priest was appointed in his stead and then the trial concluded, the slayer returned home after the new high priest's death. A Baraita taught that a disciple in the name of Rabbi Ishmael noted that the words "in all your dwellings" (בְּכֹל מֹשְׁבֹתֵיכֶם, b'chol moshvoteichem) appear both in the phrase, "You shall kindle no fire throughout your habitations upon the Sabbath day," in Exodus 35:3 and in the phrase, "these things shall be for a statute of judgment unto you throughout your generations in all your dwellings," in Numbers 35:29. The Baraita reasoned from this similar usage that just as the law prohibits kindling fire at home, so the law also prohibits kindling fire in the furtherance of criminal justice. And thus, since some executions require kindling a fire, the Baraita taught that the law prohibits executions on the Sabbath. The Gemara read Numbers 35:24–25, “And the congregation shall judge . and the congregation shall save,” to requires a court to search for grounds to exonerate the defendant. The Jerusalem Talmud read the reference to “congregation” in Numbers 35:24–25 to support the proposition that ten comprise a congregation. Rabbi Abba and Rabbi Yasa said in the name of Rabbi Joḥanan that Scripture uses the word “congregation” in Numbers 35:24–25, “The congregation shall judge, and the congregation shall rescue,” and also in Numbers 14:27, “How long shall this wicked congregation murmur against me?” and argued that just as the word “congregation” in Numbers 14:27 refers to ten persons (the twelve spies minus Joshua and Caleb), the word “congregation” in Numbers 35:24–25, must refer to ten persons, and thus judgments needed to take place in the presence of ten. The Gemara read Numbers 35:30 to limit the participation of witnesses and Rabbinical students in trials. The Mishnah taught that in monetary cases, all may argue for or against the defendant, but in capital cases, all may argue in favor of the defendant, but not against the defendant. The Gemara asked whether the reference to "all" in this Mishnah included even the witnesses. Rabbi Jose son of Rabbi Judah and the Rabbis disagreed to some degree. The Gemara read the words of Numbers 35:30, "But one witness shall not testify against any person," to indicate that a witness cannot participate in a trial—either for acquittal or condemnation—beyond providing testimony. Rabbi Jose son of Rabbi Judah taught that a witness could argue for acquittal, but not for condemnation. Rav Papa taught that the word "all" means to include not the witnesses, but the Rabbinical students who attended trials, and thus was not inconsistent with the views of Rabbi Jose son of Rabbi Judah or of the Rabbis. The Gemara explained the reasoning of Rabbi Jose son of Rabbi Judah for his view that witnesses may argue in favor of the accused as follows: Numbers 35:30 says, "But one witness shall not testify against any person that he die." Hence, according to the reasoning of Rabbi Jose son of Rabbi Judah, only "so that he die" could the witness not argue, but the witness could argue for acquittal. And Resh Lakish explained the reasoning of the Rabbis forbidding a witness to argue in favor of the accused as follows: The Rabbis reasoned that if a witness could argue the case, then the witness might seem personally concerned in his testimony (for a witness contradicted by subsequent witnesses could be subject to execution for testifying falsely). The Gemara then asked how the Rabbis interpreted the words, "so that he die" (which seems to indicate that the witness may not argue only when it leads to death). The Gemara explained that the Rabbis read those words to apply to the Rabbinical students (constraining the students not to argue for condemnation). A Baraita taught that they did not listen to a witnesses who asked to make a statement in the defendant's favor, because Numbers 35:30 says, "But one witness shall not testify." And they did not listen to a Rabbinical student who asked to argue a point to the defendant's disadvantage, because Numbers 35:30 says, "One shall not testify against any person that he die" (but a student could do so for acquittal). The Gemara cited the Torah's requirement for corroborating witnesses to support the Mishnah's prohibition of circumstantial evidence in capital cases. The Mishnah reported that they admonished witnesses in capital cases not to testify based on conjecture (that is, circumstantial evidence) or hearsay, for the court would scrutinize the witnesses' evidence by cross examination and inquiry. The Gemara reported that the Rabbis taught that the words "based on conjecture" in the Mishnah meant that the judge told the witness that if the witness saw the defendant running after the victim into a ruin, and the witness pursued the defendant and found the defendant with bloody sword in hand and the victim writhing in agony, then the judge would tell the witness that the witness saw nothing (and did not actually witness a murder). It was taught in a Baraita that Rabbi Simeon ben Shetach said that he once did see a man pursuing his fellow into a ruin, and when Rabbi Simeon ben Shetach ran after the man and saw him, bloody sword in hand and the murdered man writhing, Rabbi Simeon ben Shetach exclaimed to the man, "Wicked man, who slew this man? It is either you or I! But what can I do, since your blood (that is, life) does not rest in my hands, for it is written in the Torah (in Deuteronomy 17:6) 'At the mouth of two witnesses shall he who is to die be put to death'? May He who knows one's thoughts (that is, God) exact vengeance from him who slew his fellow!" The Gemara reported that before they moved from the place, a serpent bit the murderer and he died. In the Mishnah, Rabbi Jose said that a malefactor was never put to death unless two witnesses had duly pre admonished the malefactor, as Deuteronomy 17:6 prescribes, "At the mouth of two witnesses or three witnesses shall he that is worthy of death be put to death." And the Mishnah reported another interpretation of the words, "At the mouth of two witnesses," was that the Sanhedrin would not hear evidence from the mouth of an interpreter. Rav Zutra bar Tobiah reported that Rav reasoned that Deuteronomy 17:6 disqualified isolated testimony when it prescribes that "at the mouth of one witness he shall not be put to death." This special admonition against one witness would seem redundant to the earlier context, "At the mouth of two witnesses or three witnesses shall he that is worthy of death be put to death," so it was taken to mean that individual witnesses who witnesses the crime, one by one, in isolation from each other, were insufficient to convict. Similarly, a Baraita taught that Deuteronomy 17:6 prescribes, "At the mouth of one witness he shall not be put to death," to cover instances where two persons see the wrongdoer, one from one window and the other from another window, without seeing each other, in which case the evidence could not be joined to form a set of witnesses sufficient to convict. Even if they both witnessed the offence from the same window, one after the other, their testimony could not be joined to form a set of witnesses sufficient to convict. Rabbi Ishmael the son of Rabbi Jose commanded Rabbi Judah the Prince not to engage in a lawsuit against three parties, for one would be an opponent and the other two would be witnesses for the other side. Discussing the need for two witnesses, the Gemara related an incident where Tuveya sinned with immorality, and Zigud testified about it before Rav Pappa. Rav Pappa instructed that Zigud be lashed. When Zigud complained to Rav Pappa that Tuveya sinned and Zigud was lashed, Rav Pappa replied that Deuteronomy 19:15 enjoins, "One witness shall not rise up against a person," and Zigud testified against Tuveya alone, thereby merely giving Tuveya a bad reputation. Rabbi Samuel bar Rav Isaac said that Rav said that although one who sees another committing a sin should not testify alone against the sinner, the witness is nonetheless permitted to hate the sinner, as Exodus 23:5 states, "If you see the donkey of one who hates you lying under its load," and the Gemara interpreted this verse to refer to a case like this one where a witness saw a sinner perform a licentious matter. Rav Aḥa, son of Rava, asked Rav Ashi whether one who saw someone sin may tell one's teacher, so that the teacher too would hate the sinner. Rav Ashi replied that if the student knew that teacher trusted the student as much as two witnesses, and therefore the teacher would accept the student's statement, then the student should tell the teacher, but if the teacher did not trust the student as much as two witnesses, then the student should not tell the teacher. Rabbi Ishmael taught that the avoidance of danger to one’s own life takes precedence over the prohibition of shedding blood in Numbers 35:34. Rabbi Ishmael cited Exodus 22:1, in which the right to defend one’s home at night takes precedence over the prohibition of killing, to support the proposition that the avoidance of danger to human life takes precedence over the laws of the Sabbath. For in Exodus 22:1, in spite of all the other considerations, it is lawful to kill the thief. So even if in the case of the thief—where doubt exists whether the thief came to take money or life, and even though Numbers 35:34 teaches that the shedding of blood pollutes the land, so that the Divine Presence departs from Israel—yet it was lawful to save oneself at the cost of the thief’s life, how much more may one suspend the laws of the Sabbath to save human life.
Ежелгі раввиндердің Сандар кітабының 36-тарауындағы түсіндірмелері
Мишна мен Вавилон Талмудындағы Бава Батра трактатының 8-тарауы және Тосефтадағы Бава Батра трактатының 7-тарауы Сандар кітабының 27:1–11 және 36:1–9 аяттарындағы мұрагерлік заңдарын түсіндіреді. Рава Сандар кітабының 36:6 аятындағы «Осылай болсын» деген сөздерді Селопахадтың қыздарының буыны үшін ғана қолданылған рулар арасындағы неке-қадаққа тыйым салу заңын түсіндіру үшін пайдаланды. Барайта Селопахадтың қыздарының дана, Тауратты оқитын және ізгі адамдар болғанын айтты. Сондай-ақ, Барайта Селопахадтың қыздарының құндылығы тең болғанын, сондықтан олардың есімдерінің Сандар кітабының 27:1 және 36:11 аяттарындағы реті әртүрлі екенін білдірді. Гемара бойынша, Селопахадтың қыздары Сандар кітабының 36:10–11 аяттарында өздеріне лайықты ерлерге үйленіп, өздерінің ізгілігін көрсетті.
Chapter 8 of tractate Bava Batra in the Mishnah and Babylonian Talmud and chapter 7 of tractate Bava Batra in the Tosefta interpreted the laws of inheritance in Numbers 27:1–11 and 36:1–9. Rava interpreted the words "This is the thing" in Numbers 36:6 to teach that the law prohibiting intermarriage between the tribes held only for the generation of Zelophehad's daughters. A Baraita taught that Zelophehad's daughters were wise, Torah students, and righteous. And a Baraita taught that Zelophehad's daughters were equal in merit, and that is why the order of their names varies between Numbers 27:1 and 36:11. According to the Gemara, Zelophehad's daughters demonstrated their righteousness in Numbers 36:10–11 by marrying men who were fitting for them.
Ортағасырлық Сандар 35-тараудың түсіндірмелері
Тораның үйретімінде (Шығу 21:12–14, Сандар 35:10–29, және Екінші заң 4:41–42 және 19:1–13) біреуді қасақана емес өлтірген адам өлім жазасына тартылмайтыны туралы Бахья ибн Пакуда жазаға тартылудың маңызды шарты – тыйым салынған іс-әрекетке саналы түрде қатысу, яғни жауапкершілік үшін ниет пен іс-әрекеттің қатар болуы керектігін дәлелдеді.
In the Torah’s teaching (in Exodus 21:12–14, Numbers 35:10–29, and Deuteronomy 4:41–42 and 19:1–13) that one who killed another unintentionally did not incur capital punishment, Baḥya ibn Paquda found proof that an essential condition of liability for punishment is the association of mind and body in a forbidden act—that liability requires both intention and action.
Сандар кітабының 33-тарауының қазіргі түсіндірмелері
Тель-Авив университетінің археологтары Израиль Финкельштейн мен Нил Ашер Сильберман, Шығу кітабының 12:37-аяты мен Сандар кітабының 33:5-аятында айтылған Суккот деген жердің, Мысырдың шығыс Ніл дельтасындағы белгілі бір жерді немесе аймақты білдіретін еврей тіліндегі түрі болуы мүмкін деген пікірді келтірді. Финкельштейн мен Сильберманның мәлімдеуінше, б.з.д. XIII ғасырдың соңына жататын мысырлық папируста дельтаның шығыс шебіндегі бекіністердің командирлері шетелдіктердің қозғалысын қатаң бақылап отырғаны тіркелген: «Біз эдомдық шасу (яғни бедуин) тайпаларының Мэрнептах бекінісі арқылы кіруін аяқтадық, ол Тжкв-де орналасқан, шындыққа қанағаттандырып, малдарының күтімін қамтамасыз ету үшін Тжкв-дегі Притм су қоймаларына жеттік». Сонымен қатар, Финкельштейн мен Сильберман Мысырдың Жаңа Патшалығының, әсіресе XIII ғасырға қатысты көптеген деректерінде израильдіктер туралы ешқандай мәлімет жоқ екенін хабарлады. Финкельштейн мен Сильберманның атап көрсетуінше, Киелі кітаптағы баяндамаға сәйкес, израильдіктер 40 жылдық саяхатының 38 жылын Қадеш-Барнеада өткізген. Сандар кітабының 34-тарауы Қадештің орналасқан жерін Израиль жерінің оңтүстік шекарасын сипаттау арқылы анық көрсетеді, ал археологтар оны қазіргі Израиль мен Мысырдың шекарасындағы Синайдың шығысында орналасқан Эйн-эль-Кудейраттың үлкен және суы мол оазисімен теңестірді. Қадеш атауы ғасырлар бойы жақын маңдағы кішкентай бұлақ – Ейн Кадис атауында сақталған болуы мүмкін. Бұл оазистің ортасында темір дәуірінің соңғы кезеңіне жататын бекіністің қалдықтары бар кішкентай төбе орналасқан. Дегенмен, аймақтың барлық бөлігінде жүргізілген көптеген қазба жұмыстары мен зерттеулер, тіпті қола дәуірінің соңына қатысты белгілі бір қызметтің ең кішкентай дәлелі де, қорқып қашқан босқындардың шағын тобынан қалған бірде-бір сынық та табылған жоқ. Финкельштейн мен Сильберман, Сандар кітабының 33-тарауында израильдіктердің шөлде ұзақ уақытқа созылған тұрақтары туралы айтылған нақты жерлердегі археологиялық зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып (егер археологиялық деректер табылмаса да, олардың табылуы мүмкін еді), кең ауқымды шығу оқиғасы Киелі кітапта сипатталғандай уақытта және жағдайда болмағанын қорытындылады.
Archeologists Israel Finkelstein of Tel Aviv University and Neil Asher Silberman argued that the place Sukkot mentioned in Exodus 12:37 and Numbers 33:5 is probably the Hebrew form of the Egyptian Tjkw, a name referring to a place or an area in the eastern Nile Delta that appears in Egyptian texts from the time of the Nineteenth Dynasty of Egypt, the dynasty of Ramesses II. Finkelstein and Silberman reported that a late thirteenth century BCE Egyptian papyrus recorded that the commanders of the forts along the delta's eastern border closely monitored the movements of foreigners there, saying: "We have completed the entry of the tribes of the Edomite Shasu (that is, Bedouin) through the fortress of Merneptah Content with Truth, which is in Tjkw, to the pools of Pr Itm which (are) in Tjkw for the sustenance of their flocks." And Finkelstein and Silberman reported that the abundant Egyptian sources describing the time of the New Kingdom of Egypt in general and the thirteenth century in particular make no reference to the Israelites. Finkelstein and Silberman also noted that according to the Biblical narrative, the Israelites camped at Kadesh barnea for 38 of the 40 years of their wanderings. Numbers 34 makes clear Kadesh's general location from its description of the southern border of the land of Israel, and archaeologists have identified it with the large and well watered oasis of Ein el Qudeirat in eastern Sinai, on the border between modern Israel and Egypt. The name Kadesh was probably preserved over the centuries in the name of a nearby smaller spring called Ein Qadis. A small mound with the remains of a Late Iron Age fort stands at the center of this oasis. Yet repeated excavations and surveys throughout the area have not provided even the slightest evidence for activity in the Late Bronze Age, not even a single sherd left by a tiny fleeing band of frightened refugees. Finkelstein and Silberman concluded that based on the evidence at the specific sites where Numbers 33 says that the Israelites camped for extended periods during their wandering in the desert (and where some archaeological indication—if present—would almost certainly be found), a mass Exodus did not happen at the time and in the manner described in the Bible.
Сандар 35-тараудың қазіргі түсіндірмелері
Тамара Кон Эскенази былай деп жазды: "Киелі кітап заңдары израильдіктерді туыстары үшін төрт жағдайда құтқарушы болуға міндеттеді: 1) Леуіліктер 25:25–34-тегі жерді құтқару, 2) әсіресе Леуіліктер 25:47–50-дегі адамдарды құлдықтан босату, 3) Леуіліктер 27:9–28-дегі қасиетті орынға арналған заттарды қайтару және 4) Сандар 35-тегі өлтірілген туыстың қанын өтеу. Гюнтер Плаут Сандар 35:9–34 және 5 Мұса 4:41–43 және 19:1–13-тегі Паналық қалалар туралы пікірталас бұрын пана ретінде қызмет еткен жергілікті құрбандық орындарының жоғалуын ескеру үшін кейінірек, орнықты кезеңде жасалғанын айтты. Сандар 35:25-те қасақана кісі өлтірген адамның бас діни қызметкер қайтыс болғанға дейін паналық қалада қалуы керектігін ескере отырып, Плаут құрбанның өмірін тек өліммен өтеуге болатынын, сондықтан бас діни қызметкердің өлімі қоғамдық тәубаның символына айналғанын мәлімдеді. Паналық қалалар заңының пайда болуын түсіндіре отырып, Оливер Венделл Холмс кіші заңның бастапқы формалары кек алуға негізделгенін айтты. Рим және неміс заңдары қандық қарым-қатынастан басталып, кейіннен міндетті болған, ерікті түрде төленуге келісімге келген қарым-қатынастың тоқтатылуына әкелді. Холмс англосаксондық тәжірибеде Вильгельм Басқыншының кезінде қандық қарым-қатынас көбінесе тоқтатылғанын хабарлады. Бұрынғы күндердегі кісі өлтірулер мен үй өртеулер заңгерлерге таныс болатын зиян келтіру және өрт қою шағымдарына айналды. Х. Клей Трамбулл Сандар 35:12-дегі "құтқарушы" (גֹּאֵל, goel) құрбан болған отбасыға қан жоғалтудың орнын толтыруға – өмірдің жоғалуын – басқа қанмен немесе оның құны үшін келісілген төлеммен жауапты екенін дәлелдеді. Трамбулл құтқарушының миссиясы "екілік емес, әділеттілік" екенін үйретті. Ол кекшіл емес, құтқарушы, қалпына келтіруші, теңгерімдеуші болды. Сандар 35:30-дағы израильдіктердің кісі өлтірген адамды екі немесе одан көп куәгердің куәлігімен ғана жазалай алатыны туралы талапты еске түсіре отырып, АҚШ Конституциясының III-тармағында үкімет адамды мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп тек екі куәгердің куәлігімен немесе ашық сотта мойындауымен ғана айыптай алатыны айтылған. Конституцияның осы ережесіне дейін 1776 жылы Вирджиния заңдарында осыған ұқсас ереже болған, онда айыпталушылар "екі жеткілікті және заңды куәгердің куәлігімен немесе өз ерікті мойындауымен ашық қылмыс жасады деп танылды". Конституциялық конвентте екі куәгердің талабы алғаш рет 1787 жылғы 6 тамызда ұсынылған Конституцияның алғашқы жобасында пайда болды. 1787 жылғы 20 тамыздағы пікірталаста Делавэр штатының Джон Дикинсон "екі куәгердің куәлігі" деген сөздің мағынасы және олардың бірдей немесе әртүрлі қылмыстың куәгері болуы керек пе деген сұрақ қойды. Конвент осыдан кейін "екі куәгерден" кейін "бірдей қылмыстың куәгері" деген сөздерді қосуға дауыс берді. Бенджамин Франклин бұл түзетуді қолдап, мемлекетке қарсы қылмыс үшін қудалаудың қауіпті екенін және жазықсыз айыпталушыларға қарсы жалған куәлік берудің оңай екенін айтты. "Федералисттік қағаздарда" Александр Гамильтон мемлекетке қарсы қылмысты дәлелдеу үшін екі куәгердің талабын Конституциядағы құқықтарды тізбектейтін бірнеше ережелердің бірі ретінде келтірді.
Tamara Cohn Eskenazi wrote that Biblical laws required Israelites to act as redeemers for relatives in four situations: (1) redemption of land in Leviticus 25:25–34, (2) redemption of persons from slavery, especially in Leviticus 25:47–50, (3) redemption of objects dedicated to the sanctuary in Leviticus 27:9–28, and (4) avenging the blood of a murdered relative in Numbers 35. Gunther Plaut argued that the discussions of Cities of Refuge in Numbers 35:9–34 and Deuteronomy 4:41–43 and 19:1–13 were composed during a later, settled period, in order to accommodate the disappearance of local altars that previously served as places of refuge. Noting that Numbers 35:25 provided that the person who had committed manslaughter would remain in the city of refuge until the death of the high priest, Plaut argued that only death could compensate for the loss of the victim's life, and thus the death of the High Priest became the symbol of communal expiation. Explaining the origins of the law that one can see in the Cities of Refuge, Justice Oliver Wendell Holmes Jr. wrote that early forms of legal procedure were grounded in vengeance. Roman law and German law started from the blood feud, which led to the composition, at first optional, then compulsory, by which the feud was bought off. Holmes reported that in Anglo Saxon practice, the feud was pretty well broken up by the time of William the Conqueror. The killings and house burnings of an earlier day became the appeals of mayhem and arson, and then the legal actions now familiar to lawyers. H. Clay Trumbull argued that the "redeemer" ( גֹּאֵל, goel) in Numbers 35:12 was responsible for securing for the victim's family an equivalent of their loss of blood—the loss of life—by other blood, or by an agreed upon payment for its value. Trumbull taught that the redeemer's mission was "not vengeance, but equity. He was not an avenger, but a redeemer, a restorer, a balancer." In an echo of the requirement in Numbers 35:30 that the Israelites could execute a manslayer only with the evidence of two or more witnesses, Article III, Section 3 of the United States Constitution provides that the government may convict a person of treason only with the testimony of two witnesses to the same overt act or a confession in open court. A then recent precursor of the Constitution's provision appeared in 1776 in the Laws of Virginia, which provided that defendants be "convicted of open deed by the evidence of two sufficient and lawful witnesses, or their own voluntary confession." At the Constitutional Convention, the requirement for two witnesses first appeared in the first draft of the Constitution presented on August 6, 1787. During debate on August 20, 1787, John Dickinson of Delaware questioned what was meant by the "testimony of two witnesses" and whether they were to be witnesses to the same overt act or to different overt acts. The Convention consequently voted to insert the words "to the same overt act" after "two witnesses." Benjamin Franklin supported the amendment, arguing that prosecutions for treason were virulent and perjury too easily made use of against innocent defendants. In The Federalist Papers, Alexander Hamilton cited the requirement for two witnesses to establish treason as one of several provisions in the Constitution that enumerate rights that, taken together, amounted to a bill of rights.
Exodus 21:12–14 (place of refuge). Numbers 27:1–11 (Zelophehad's daughters). Deuteronomy 4:41–43 (Cities of Refuge); 17:6 (two witnesses); 19:1–13 (Cities of Refuge). Joshua 17:3–6 (Zelophehad's daughters); 20:1–9 (Cities of Refuge).
Раби емес ерте кезеңдері
Филон, Аллегориялық түсіндірме 2:10:35; Жаманның жақсыға шабуы 40:147; Құдайдың өзгермейтіндігі 37:183; Маскүнемдік туралы 30:114; Тілдердің шатасуы туралы 13:55; Ыбырайымның қоныс аударуы туралы 25:139; Есімдердің өзгеруі туралы 37:203; Түстер туралы, олар Құдайдан келген 2:4:30; Арнайы заңдар 1:32:158–61; 4:8:53. Александрия, Египет, бірінші ғасырдың басында (эраның басында). Мысалы, Филонның еңбектері: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым. Чарльз Дьюк Йонг аударған, 41, 128, 173, 217, 239, 266, 358, 390, 548–49, 621 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1993 жыл. Матай 18:15–20. Антиохия, шамамен 80–90 жылдары (эраның басында). (екі немесе үш куәгердің дәлелі). Иосиф Флавий, Яһудилердің ескілігі 4:4:3, 7; 4:7:4–5; 4:8:15, шамамен 93–94 жылдары. Мысалы, Иосиф Флавийдің еңбектері: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистон аударған, 106–107, 114, 117 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987 жыл.
Philo, Allegorical Interpretation 2:10:35; That the Worse Is Wont To Attack the Better 40:147; On the Unchangeableness of God 37:183; On Drunkenness 30:114; On the Confusion of Tongues 13:55; On the Migration of Abraham 25:139; On the Change of Names 37:203; On Dreams, That They Are God Sent 2:4:30; The Special Laws 1:32:158–61; 4:8:53. Alexandria, Egypt, early 1st Century C. E. In, e. g., The Works of Philo: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by Charles Duke Yonge, pages 41, 128, 173, 217, 239, 266, 358, 390, 548–49, 621. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1993. Matthew 18:15–20. Antioch, circa 80–90 CE. (evidence of two or three witnesses). Josephus, Antiquities of the Jews 4:4:3, 7; 4:7:4–5 ; 4:8:15 Circa 93–94. In, e. g., The Works of Josephus: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by William Whiston, pages 106–07, 114, 117. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1987.
Mishnah: Shekalim 3:2; Sotah 5:3; Kiddushin 3:4; Bava Batra 8:1–8; Sanhedrin 1:6; 4:1, 5; Makkot 2:1–3:10. Land of Israel, circa 200 C. E. In, e. g., The Mishnah: A New Translation. Translated by Jacob Neusner, pages 255, 455, 574–76, 585, 589–91, 612–16. New Haven: Yale University Press, 1988. Tosefta: Terumot 2:12; Challah 2:11; Bikkurim 1:2; Sotah 4:8, 5:13, 8:5; Bava Kamma 8:19; Bava Batra 7:1–18; Sanhedrin 3:7, 4:1; Makkot 2:1–3:10; Bekhorot 6:19; Keritot 4:3. Land of Israel, circa 250 C. E. In, e. g., The Tosefta: Translated from the Hebrew, with a New Introduction. Translated by Jacob Neusner, volume 1, pages 141, 340, 345, 854, 869, 848; volume 2, pages 999, 1122–26, 1153, 1155, 1202–08, 1490, 1568. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 2002. Sifre to Numbers, paragraph 159. Land of Israel, circa 250–350 C. E.
Jerusalem Talmud: Sheviit 44a, 47b; Terumot 63a, 72a; Challah 15b, 18a, 44b–45a; Shabbat 55a, 88b; Eruvin 37b; Yoma 2b, 50a; Rosh Hashanah 1b, 17b; Taanit 16b, 30b; Megillah 15b; Ketubot 18a, 55a; Nedarim 9b; Nazir 26a; Sotah 8b, 27a; Gittin 4b; Bava Batra 24b; Sanhedrin 1a, 10b, 23a, 27a–b, 36a, 39a, 57b; Makkot 1a–11a; Shevuot 5a, 21b, 24a; Horayot 15a. Tiberias]], Land of Israel, circa 400 CE. In, e. g., Talmud Yerushalmi. Edited by Chaim Malinowitz, Yisroel Simcha Schorr, and Mordechai Marcus, volumes 6b, 8, 11, 14–15, 17, 21, 24–26, 31–33, 35–36, 38, 43–46, 49. Brooklyn: Mesorah Publications, 2006–2019. And in, e. g., The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary. Edited by Jacob Neusner and translated by Jacob Neusner, Tzvee Zahavy, B. Barry Levy, and Edward Goldman. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 2009. Genesis Rabbah 6:1; 40:6; 48:12; 96 (MSV); 98:5. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Genesis. Translated by Harry Freedman and Maurice Simon, volume 1, pages 41, 330–31, 414; volume 2, pages 930, 954. London: Soncino Press, 1939. Leviticus Rabbah 3:1; 9:9; 10:6; 13:1; 20:7; 36:1. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Leviticus. Translated by Harry Freedman and Maurice Simon, volume 4, pages 36, 115, 130, 163–64, 258, 456. London: Soncino Press, 1939. Babylonian Talmud: Berakhot 4b, 9a; Shabbat 33a; Eruvin 35b, 51a, 55b, 56b–57a; Pesachim 8b, 12a; Yoma 73a, 75b; Rosh Hashanah 2b–3a, 26a; Taanit 30b; Megillah 11a; Moed Katan 5a; Yevamot 6b, 13b; Ketubot 33b, 35a, 37b; Nedarim 81a, 87b; Sotah 27b, 34a, 47b, 48b; Gittin 8a; Kiddushin 42a; Bava Kamma 4a, 26a–b, 28a, 32b, 45a, 83b, 86b–87a, 91a; Bava Metzia 31b; Bava Batra 17a, 24b, 100b, 108a–39b, 159b; Sanhedrin 3b, 10a, 13b, 15b, 18a, 29a, 32a, 33b–34a, 35b, 45b, 49a, 53a, 69a, 72b, 76b, 77b, 84b, 91a; Makkot 2a, 5a–6a, 7a–13a; Shevuot 7b–8a, 33b; Avodah Zarah 9b; Horayot 11b; Zevachim 117a; Bekhorot 55a; Arakhin 33b; Temurah 16a; Keritot 26a. Sasanian Empire, 6th Century. In, e. g., Talmud Bavli. Edited by Yisroel Simcha Schorr, Chaim Malinowitz, and Mordechai Marcus, 72 volumes. Brooklyn: Mesorah Pubs., 2006.
Орта ғасырлар
Раши. Түсіндірме. 33–36-шы сандар. Трой, Франция, 11 ғасырдың соңы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және ашықталған. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 4-том, 403–34-беттер. Бруклин: Mesorah Publications, 1997. Рашбам. Тораға түсініктеме. Троя, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Рашбамның Леуіліктер мен Сандар кітабына түсініктемесі: Анотацияланған аударма. Мартин И. Локшин редакциялап, аударған, 293–98-беттер. Провиденс: Brown Judaic Studies, 2001. Сандар кітабы 23:1–14. 12 ғасыр. Мысалы, Midrash Rabbah: Сандар. Аударған: Judah J. Slotki. Лондон: Soncino Press, 1939. Ыбраһим ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ibn Ezra's Commentary on the Pentateuch: Сандар (Ba Midbar). Аударған және түсіндірген: H. Norman Strickman және Arthur M. Silver, 256–67-беттер. Нью-Йорк: Menorah Publishing Company, 1999. Маймонид. Аң-таң болғандарға арналған нұсқаулық, 3-бөлім, 40, 47, 50–51-тараулар. Каир, Египет, 1190 жыл. Мысалы, Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Аударған: Michael Friedländer, 342–43, 369, 382, 390-беттер. Нью-Йорк: Dover Publications, 1956. Езекия бин Маноах. Hizkuni. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Тораға түсініктеме. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 4-том, 1036–45-беттер. Иерусалим: Ktav Publishers, 2013. Нахманид. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah: Сандар. Аударған: Charles B. Chavel, 4-том, 382–404-беттер. Нью-Йорк: Shilo Publishing House, 1975. Зохар, 1-бөлім, 114а-бет; 2-бөлім, 207а-бет. Испания, 13 ғасырдың соңы. Мысалы, The Zohar. Аударған: Harry Sperling және Maurice Simon. 5 томдық. Лондон: Soncino Press, 1934. Яков бен Ашер (Baal Ha Turim). Rimze Ba'al ha Turim. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Baal Haturim Chumash: Bamidbar/Сандар. Аударған: Eliyahu Touger, редакциялаған және түсіндірген: Avie Gold, 4-том, 1745–75-беттер. Бруклин: Mesorah Publications, 2003. Яков бен Ашер. Perush Al ha Torah. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Yaakov ben Asher. Tur on the Torah. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 1216–24-беттер. Иерусалим: Lambda Publishers, 2005. Ысақ бен Мұса Арама. Akedat Yizhak (Исақтың шалынуы). 15 ғасырдың соңы. Мысалы, Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Рабби Ицхақ Араманың Тораға түсініктемесі. Аударған және қысқарған: Eliyahu Munk, 2-том, 795–97-беттер. Нью-Йорк, Lambda Publishers, 2001.
Rashi. Commentary. Numbers 33–36. Troyes, France, late 11th Century. In, e. g., Rashi. The Torah: With Rashi's Commentary Translated, Annotated, and Elucidated. Translated and annotated by Yisrael Isser Zvi Herczeg, volume 4, pages 403–34. Brooklyn: Mesorah Publications, 1997. Rashbam. Commentary on the Torah. Troyes, early 12th century. In, e. g., Rashbam's Commentary on Leviticus and Numbers: An Annotated Translation. Edited and translated by Martin I. Lockshin, pages 293–98. Providence: Brown Judaic Studies, 2001. Numbers Rabbah 23:1–14. 12th Century. In, e. g., Midrash Rabbah: Numbers. Translated by Judah J. Slotki. London: Soncino Press, 1939. Abraham ibn Ezra. Commentary on the Torah. Mid 12th century. In, e. g., Ibn Ezra's Commentary on the Pentateuch: Numbers (Ba Midbar). Translated and annotated by H. Norman Strickman and Arthur M. Silver, pages 256–67. New York: Menorah Publishing Company, 1999. Maimonides. The Guide for the Perplexed, part 3, chapters 40; 47; 50–51. Cairo, Egypt, 1190. In, e. g., Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Translated by Michael Friedländer, pages 342–43, 369, 382, 390. New York: Dover Publications, 1956. Hezekiah ben Manoah. Hizkuni. France, circa 1240. In, e. g., Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 4, pages 1036–45. Jerusalem: Ktav Publishers, 2013. Nachmanides. Commentary on the Torah. Jerusalem, circa 1270. In, e. g., Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah: Numbers. Translated by Charles B. Chavel, volume 4, pages 382–404. New York: Shilo Publishing House, 1975. Zohar part 1, page 114a; part 2, page 207a. Spain, late 13th Century. In, e. g., The Zohar. Translated by Harry Sperling and Maurice Simon. 5 volumes. London: Soncino Press, 1934. Jacob ben Asher (Baal Ha Turim). Rimze Ba'al ha Turim. Early 14th century. In, e. g., Baal Haturim Chumash: Bamidbar/Numbers. Translated by Eliyahu Touger, edited and annotated by Avie Gold, volume 4, pages 1745–75. Brooklyn: Mesorah Publications, 2003. Jacob ben Asher. Perush Al ha Torah. Early 14th century. In, e. g., Yaakov ben Asher. Tur on the Torah. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 3, pages 1216–24. Jerusalem: Lambda Publishers, 2005. Isaac ben Moses Arama. Akedat Yizhak (The Binding of Isaac). Late 15th century. In, e. g., Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Commentary of Rabbi Yitzchak Arama on the Torah. Translated and condensed by Eliyahu Munk, volume 2, pages 795–97. New York, Lambda Publishers, 2001.
Қазіргі заманғы
Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492–1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға арналған таңдамалы түсініктемелер: 4-том: Бамидбар / Сандар. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 325–40-беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия бен Яков Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Рафаэль Пелковиц аударған және түсіндірген, 814–25-беттер. Бруклин: "Месора" баспасы, 1997 жыл. Моше Альшич. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жыл. Мысалы, Моше Альшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Элияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 940–43-беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000 жыл. Томас Хоббс. Левиафан, шолу және қорытынды. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басылым, 724-бет. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982 жыл. Шабтай Бас. Сифсей Хашамим. Амстердам, 1680 жыл. Мысалы, Сефер Бамидбар: Тораның бес кітабынан: Чумаш: Таргум Окелос: Раши: Сифсей Хахамим: Ялкут: Хафтарот, Аврохом Й. Дэвис аударған, 590–634-беттер. Лейквуд Тауншип, Нью-Джерси: Метсуда Публикациялар, 2013 жыл. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Хайим бен Аттар. Ор Хахаим: Тораға түсініктеме. Элияху Мунк аударған, 4-том, 1740–51-беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Элияху Мунк аударған және түсіндірген, 4-том, 1121–38-беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012 жыл. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Эмет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Эметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 275–79-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998 жыл. 2012 жылы қайта басылған. Герман Коэн. Ақыл-ой діні: Иудаизмнің көздерінен. Симон Капланның кіріспесімен аударылған; Лео Штраустың кіріспе очерктері, 126-бет. Нью-Йорк: Унгар, 1972 жыл. Атланта: Scholars Press баспасында қайта басылған, 1995 жыл. Бастапқыда Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums деп басылған. Лейпциг: Густав Фок, 1919 жыл. Александр Алан Штайнбах. "Димаштық әйел: Жастарға арналған 54 әңгіме". Пятикниганың әр бөлігіне негізделген. Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936 жыл. Джулиус Гринстоун. Сандар: Комментарийімен: Киелі жазбалар, 337–64-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1939 жыл. 2011 жылы Literary Licensing баспасында қайта басылған. Томас Манн. Жүсіп пен оның ағалары. Джон Вудстың аудармасы, 109, 111, 447-беттер. Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 2005 жыл. Бастапқыда Жозеф пен оның бауырлары деп жарияланған. Стокгольм: Берман Фишер баспасы, 1943 жыл. Дж. Рой Портер. "Ешуаның орнын басуы". Гвинн Хентон Дэвис құрметіне көне заттың очерктері: Прокламация мен қатысу. Джон И. Дурхам және Дж. Рой Портер редакциялаған, 102–32-беттер. Лондон: SCM Press, 1970 жыл. Якоб Нойснер. "Димаск құжаты IX, 17–22 және парызшыл раввиндер заңдарында екі куәгердің куәлігі". Revue De Qumrân, 8-том, 2 (30) нөмірі (1973): 197–217-беттер. Бернард Ф. Бато. "Қызыл теңіз ме, әлде Қамыс теңізі ме? Қателік қалай жасалды және Ям Суп шын мәнінде нені білдіреді". Библиялық археологияны зерттеу, 10-том, 4-нөмір (1984 жылдың шілде-тамыз айлары). Филип Дж. Бадд. "Сөздікті түсіндірме", 5-том: Сандар, 348–90-беттер. Уэко, Техас: Word Books, 1984 жыл. Майкл Фишбэйн. "Ежелгі Исраилдегі Киелі кітаптың түсіндірмесі", 98, 104–05, 148, 172, 238, 258, 308, 363, 529-беттер. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1985 жыл. Пинхас Х. Пели. "Тора бүгін: Жазбалармен қайтадан кездесу", 195–98-беттер. Вашингтон, Вашингтон: Б'най Б'рит кітаптары, 1987 жыл. Джейкоб Милгром. The JPS Torah Commentary: Numbers: The Traditional Hebrew Text with the New JPS Translation, 277–99, 497–512-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1990 жыл. Мэри Дуглас. "Жай далада": Саналар кітабындағы арамдану туралы ілім, 86, 103, 108–11, 113, 117, 120, 123, 125–26, 142, 147–48, 151–52, 161, 170, 183, 186, 229, 233, 235, 236–38, 242, 244, 246-беттер. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1993 жыл. 2004 жылы қайта басылған. Джудит С. Антонелли. "Елге саяхат". "In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah" кітабының 392–97-беттерінде. Нортвейл, Нью-Джерси: Джейсон Аронсон, 1995 жыл. В. Гюнтер Плаут. Хафтара түсіндірмесі, 416–27-беттер. Нью-Йорк: UAHC Press, 1996 жыл. Эллен Франкл. "Мириамның бес кітабы: Тораға әйелдің түсініктемесі", 242–43-беттер. Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons, 1996 жыл. Джейкоб Милгром. "Лекс Талионис және раввиндар: Талмудта ежелгі "көзге көз, тіске тіс" заңына қатысты раввиндердің ар-ұжданы уайымдағаны көрінеді". Библияны зерттеу, 12-том (2-нөмір) (1996 жылдың сәуір айы). Сорел Голдберг Лёб пен Барбара Биндер Кадден. "Тораны үйрету: түсініктер мен іс-әрекеттер қазынасы", 284–89-беттер. Денвер: A. R. E. Publishing, 1997 жыл. Барух А. Левин. Numbers 21–36, 4A-том, 509–79-беттер. Нью-Йорк: Anchor Bible, 2000 жыл. Деннис Т. Олсон. "Сандар". The HarperCollins Bible Commentary. Джеймс Л. Мэйс редакциялаған, 186–88-беттер. Нью-Йорк: HarperCollins Publishers, қайта жаңартылған басылым, 2000 жыл. Хара Е. Персон. "Шекаралар мен шектеулер". The Women's Torah Commentary: New Insights from Women Rabbis on the 54 Weekly Torah Portions. Элизе Голдштейн редакциялаған, 321–27-беттер. Вудсток, Вермонт: Jewish Lights Publishing, 2000 жыл. Сара Идит (Сьюзан) Шнайдер. "Цзлафхадтың қыздары: Әйелдер мәселелеріне қатысты көзқарас әдістемесіне қарай". Torah of the Mothers: Contemporary Jewish Women Read Classical Jewish Texts. Ора Вискинд Элпер мен Сьюзан Хенделман редакциялаған, 155–69-беттер. Нью-Йорк және Иерусалим: Urim Publications, 2000 жыл. Израиль Финкельштейн мен Нил Ашер Сильберман. "Библия ашылды: Археологияның ежелгі Израиль және оның қасиетті мәтіндерінің жаңа көрінісі", 58–63-беттер. Нью-Йорк: The Free Press, 2001 жыл. Лейни Блум Коган мен Джуди Вейс. Teaching Haftarah: Background, Insights, and Strategies, 374–81-беттер. Денвер: A. R. E. Publishing, 2002 жыл. Майкл Фишбэйн. The JPS Bible Commentary: Haftarot, 262–69-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 2002 жыл. Тиква Фраймер Кенски. "Бейбарысқа: Басқаға қарсы көзқарастар". Reading the Women of the Bible, 199–208-беттер. Нью-Йорк: Schocken Books, 2002 жыл. (Сандар 33:55–56.). Джозеф Телушкин. The Ten Commandments of Character: Essential Advice for Living an Honorable, Ethical, Honest Life, 275–78-беттер. Нью-Йорк: Bell Tower, 2003 жыл. Роберт Алтер. "Мұсаның бес кітабы: Аударма және түсіндірме", 852–66-беттер. Нью-Йорк: W. W. Norton & Co., 2004 жыл. Нили С. Фокс. "Сандар". The Jewish Study Bible. Адель Берлин мен Марк Зви Бретлер редакциялаған, 349–55-беттер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2004 жыл. Памела Бармаш. "Қандық қастық және мемлекеттік бақылау: Б.з.д. екінші және бірінші мыңжылдықтардағы кісі өлтіруге жаза берудің әртүрлі заңдық институттары". Near Eastern Studies журналы. 63-том (шілде, 2004): 183–99-беттер. Дженнифер Элкин Горман. "Маасей Хафтарат: Иеремия 2:4–28; 3:4". The Women's Haftarah Commentary: New Insights from Women Rabbis on the 54 Weekly Haftarah Portions, the 5 Megillot & Special Shabbatot. Элизе Голдштейн редакциялаған, 206–09-беттер. Вудсток, Вермонт: Jewish Lights Publishing, 2004 жыл. Профессорлар парашада: Апталық Тора оқуына қатысты зерттеулер. Лейб Московиц редакциялаған, 290–96-беттер. Иерусалим: Urim Publications, 2005 жыл. В. Гюнтер Плаут. Тора: Заманауи түсіндірме: қайта жаңартылған басылым. Дэвид Э. С. Стерн редакциялаған, 1117–38-беттер. Нью-Йорк: Реформалық Иудаизм одағы, 2006 жыл. Джеффри Стакерт. "Неліктен Ескі өсиеттегі қалалардың бейкенттігі туралы заңдар бар? Одадағы бейкенттік (Шығу 21:12 14) және Ескі өсиетте (19:1 13)". Библиялық әдебиет журналы. 125-том (1-нөмір) (көктем, 2006): 23–49-беттер. Сюзанна А. Броди. "Ауыздықтау ережесі". Dancing in the White Spaces: The Yearly Torah Cycle and More Poems, 101-бет. Шелбивилл, Кентукки: Wasteland Pre...
Isaac Abravanel. Commentary on the Torah. Italy, between 1492–1509. In, e. g., Abarbanel: Selected Commentaries on the Torah: Volume 4: Bamidbar/Numbers. Translated and annotated by Israel Lazar, pages 325–40. Brooklyn: CreateSpace, 2015. Obadiah ben Jacob Sforno. Commentary on the Torah. Venice, 1567. In, e. g., Sforno: Commentary on the Torah. Translation and explanatory notes by Raphael Pelcovitz, pages 814–25. Brooklyn: Mesorah Publications, 1997. Moshe Alshich. Commentary on the Torah. Safed, circa 1593. In, e. g., Moshe Alshich. Midrash of Rabbi Moshe Alshich on the Torah. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 3, pages 940–43. New York, Lambda Publishers, 2000. Thomas Hobbes. Leviathan, Review & Conclusion. England, 1651. Reprint edited by C. B. Macpherson, page 724. Harmondsworth, England: Penguin Classics, 1982. Shabbethai Bass. Sifsei Chachamim. Amsterdam, 1680. In, e. g., Sefer Bamidbar: From the Five Books of the Torah: Chumash: Targum Okelos: Rashi: Sifsei Chachamim: Yalkut: Haftaros, translated by Avrohom Y. Davis, pages 590–634. Lakewood Township, New Jersey: Metsudah Publications, 2013. Chaim ibn Attar. Ohr ha Chaim. Venice, 1742. In Chayim ben Attar. Or Hachayim: Commentary on the Torah. Translated by Eliyahu Munk, volume 4, pages 1740–51. Brooklyn: Lambda Publishers, 1999. Samuel David Luzzatto (Shadal). Commentary on the Torah. Padua, 1871. In, e. g., Samuel David Luzzatto. Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 4, pages 1121–38. New York: Lambda Publishers, 2012. Yehudah Aryeh Leib Alter. Sefat Emet. Góra Kalwaria (Ger), Poland, before 1906. Excerpted in The Language of Truth: The Torah Commentary of Sefat Emet. Translated and interpreted by Arthur Green, pages 275–79. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1998. Reprinted 2012. Hermann Cohen. Religion of Reason: Out of the Sources of Judaism. Translated with an introduction by Simon Kaplan; introductory essays by Leo Strauss, page 126. New York: Ungar, 1972. Reprinted Atlanta: Scholars Press, 1995. Originally published as Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Leipzig: lt=Gustav Fock, 1919. Alexander Alan Steinbach. Sabbath Queen: Fifty four Bible Talks to the Young Based on Each Portion of the Pentateuch, pages 135–38. New York: Behrman's Jewish Book House, 1936. Julius H. Greenstone. Numbers: With Commentary: The Holy Scriptures, pages 337–64. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1939. Reprinted by Literary Licensing, 2011. Thomas Mann. Joseph and His Brothers. Translated by John E. Woods, pages 109, 111, 447. New York: Alfred A. Knopf, 2005. Originally published as Joseph und seine Brüder. Stockholm: Bermann Fischer Verlag, 1943. J. Roy Porter. "The Succession of Joshua." In Proclamation and Presence: Old Testament Essays in Honour of Gwynne Henton Davies. Edited by John I. Durham and J. Roy Porter, pages 102–32. London: SCM Press, 1970. Jacob Neusner. "‘By the Testimony of Two Witnesses’ in the Damascus Document IX, 17–22 and in Pharisaic Rabbinic Law." Revue De Qumrân, volume 8, number 2 (30) (1973): pages 197–217. Bernard F. Batto. "Red Sea or Reed Sea? How the Mistake Was Made and What Yam Sûp Really Means." Biblical Archaeology Review, volume 10, number 4. (July/August 1984). Philip J. Budd. Word Biblical Commentary: Volume 5: Numbers, pages 348–90. Waco, Texas: Word Books, 1984. Michael Fishbane. Biblical Interpretation in Ancient Israel, pages 98, 104–05, 148, 172, 238, 258, 308, 363, 529. Oxford: Oxford University Press, 1985. Pinchas H. Peli. Torah Today: A Renewed Encounter with Scripture, pages 195–98. Washington, D. C.: B'nai B'rith Books, 1987. Jacob Milgrom. The JPS Torah Commentary: Numbers: The Traditional Hebrew Text with the New JPS Translation, pages 277–99, 497–512. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1990. Mary Douglas. In the Wilderness: The Doctrine of Defilement in the Book of Numbers, pages 86, 103, 108–11, 113, 117, 120, 123, 125–26, 142, 147–48, 151–52, 161, 170, 183, 186, 229, 233, 235, 236–38, 242, 244, 246. Oxford: Oxford University Press, 1993. Reprinted 2004. Judith S. Antonelli. "Journey to the Land." In In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah, pages 392–97. Northvale, New Jersey: Jason Aronson, 1995. W. Gunther Plaut. The Haftarah Commentary, pages 416–27. New York: UAHC Press, 1996. Ellen Frankel. The Five Books of Miriam: A Woman's Commentary on the Torah, pages 242–43. New York: G. P. Putnam's Sons, 1996. Jacob Milgrom. "Lex Talionis and the Rabbis: The Talmud reflects an uneasy rabbinic conscience toward the ancient law of talion, 'eye for eye, tooth for tooth.'" Bible Review, volume 12 (number 2) (April 1996). Sorel Goldberg Loeb and Barbara Binder Kadden. Teaching Torah: A Treasury of Insights and Activities, pages 284–89. Denver: A. R. E. Publishing, 1997. Baruch A. Levine. Numbers 21–36, volume 4A, pages 509–79. New York: Anchor Bible, 2000. Dennis T. Olson. "Numbers." In The HarperCollins Bible Commentary. Edited by James L. Mays, pages 186–88. New York: HarperCollins Publishers, revised edition, 2000. Hara E. Person. "Boundaries and Limits." In The Women's Torah Commentary: New Insights from Women Rabbis on the 54 Weekly Torah Portions. Edited by Elyse Goldstein, pages 321–27. Woodstock, Vermont: Jewish Lights Publishing, 2000. Sarah Idit (Susan) Schneider. “The Daughters of Tzlafchad: Towards a Methodology of Attitude Around Women’s Issues.” In Torah of the Mothers: Contemporary Jewish Women Read Classical Jewish Texts. Edited by Ora Wiskind Elper and Susan Handelman, pages 155–69. New York and Jerusalem: Urim Publications, 2000. Israel Finkelstein and Neil Asher Silberman. The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts, pages 58–63. New York: The Free Press, 2001. Lainie Blum Cogan and Judy Weiss. Teaching Haftarah: Background, Insights, and Strategies, pages 374–81. Denver: A. R. E. Publishing, 2002. Michael Fishbane. The JPS Bible Commentary: Haftarot, pages 262–69. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2002. Tikva Frymer Kensky. "To the Barricades: Views against the Other." In Reading the Women of the Bible, pages 199–208. New York: Schocken Books, 2002. (Numbers 33:55–56.). Joseph Telushkin. The Ten Commandments of Character: Essential Advice for Living an Honorable, Ethical, Honest Life, pages 275–78. New York: Bell Tower, 2003. Robert Alter. The Five Books of Moses: A Translation with Commentary, pages 852–66. New York: W. W. Norton & Co., 2004. Nili S. Fox. "Numbers." In The Jewish Study Bible. Edited by Adele Berlin and Marc Zvi Brettler, pages 349–55. New York: Oxford University Press, 2004. Pamela Barmash. “Blood Feud and State Control: Differing Legal Institutions for the Remedy of Homicide During the Second and First Millennia B. C. E.” Journal of Near Eastern Studies. Volume 63 (July 2004): pages 183–99. Jennifer Elkin Gorman. "Haftarat Ma'asei: Jeremiah 2:4–28; 3:4." In The Women's Haftarah Commentary: New Insights from Women Rabbis on the 54 Weekly Haftarah Portions, the 5 Megillot & Special Shabbatot. Edited by Elyse Goldstein, pages 206–09. Woodstock, Vermont: Jewish Lights Publishing, 2004. Professors on the Parashah: Studies on the Weekly Torah Reading Edited by Leib Moscovitz, pages 290–96. Jerusalem: Urim Publications, 2005. W. Gunther Plaut. The Torah: A Modern Commentary: Revised Edition. Revised edition edited by David E. S. Stern, pages 1117–38. New York: Union for Reform Judaism, 2006. Jeffrey Stackert. “Why Does Deuteronomy Legislate Cities of Refuge? Asylum in the Covenant Collection (Exodus 21:12 14) and Deuteronomy (19:1 13).” Journal of Biblical Literature. Volume 125 (number 1) (Spring, 2006): pages 23–49. Suzanne A. Brody. "Gag Rule." In Dancing in the White Spaces: The Yearly Torah Cycle and More Poems, page 101. Shelbyville, Kentucky: Wasteland Press, 2007. Shai Cherry. "The Daughters of Zelophehad." In Torah Through Time: Understanding Bible Commentary, from the Rabbinic Period to Modern Times, pages 161–88. Philadelphia: The Jewish Publication Society, 2007. James L. Kugel. How To Read the Bible: A Guide to Scripture, Then and Now, page 404. New York: Free Press, 2007. The Torah: A Women's Commentary. Edited by Tamara Cohn Eskenazi and Andrea L. Weiss, pages 1013–36. New York: URJ Press, 2008. R. Dennis Cole. "Numbers." In Zondervan Illustrated Bible Backgrounds Commentary. Edited by John H. Walton, volume 1, pages 395–403. Grand Rapids, Michigan: Zondervan, 2009. Reuven Hammer. Entering Torah: Prefaces to the Weekly Torah Portion, pages 243–47. New York: Gefen Publishing House, 2009. Amber Powers. "Hearing Ancient, Courageous Voices for Justice and Change: Parashat Masei (Numbers 33:1–36:13)." In Torah Queeries: Weekly Commentaries on the Hebrew Bible. Edited by Gregg Drinkwater, Joshua Lesser, and David Shneer; foreword by Judith Plaskow, pages 224–27. New York: New York University Press, 2009. Raymond Westbrook and Bruce Wells. "Property and Inheritance." In Everyday Law in Biblical Israel: An Introduction, pages 91–106. Louisville, Kentucky: Westminster John Knox Press, 2009. Jonathan P. Burnside. “Exodus and Asylum: Uncovering the Relationship between Biblical Law and Narrative.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 34 (number 3) (March 2010): pages 243–66. (Numbers 35:9–34). Terence E. Fretheim. "Numbers." In The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version with the Apocrypha: An Ecumenical Study Bible. Edited by Michael D. Coogan, Marc Z. Brettler, Carol A. Newsom, and Pheme Perkins, pages 239–45. New York: Oxford University Press, Revised 4th Edition 2010. The Commentators' Bible: Numbers: The JPS Miqra'ot Gedolot. Edited, translated, and annotated by Michael Carasik, pages 238–54. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2011. Sarah Pearce. “Philo and the Temple Scroll on the Prohibition of Single Testimony.” In The Hebrew Bible in Light of the Dead Sea Scrolls, edited by Nóra Dávid, Armin Lange, Kristin De Troyer, and Shani Tzoref, pages 321–26. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2011. Calum Carmichael. "Reuben's Legacy (Numbers 32–36)." In The Book of Numbers: A Critique of Genesis, pages 159–78. New Haven: Yale University Press, 2012. Shmuel Herzfeld. "Rethinking Our Justice System." In Fifty Four Pick Up: Fifteen Minute Inspirational Torah Lessons, pages 246–50. Jerusalem: Gefen Publishing House, 2012. Shlomo Riskin. Torah Lights: Bemidbar: Trials and Tribulations in Times of Transition, pages 269–302. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2012. Juliana Claassens. “‘Give us a portion among our father's brothers’: The Daughters of Zelophehad, Land, and the Quest for Human Dignity.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 37 (number 3) (March 2013): pages 319–37. Eve Levavi Feinstein. “Num 35:34 and Other Biblical Texts on Land Pollution.” In Sexual Pollution in the Hebrew Bible, pages 179–80. New York: Oxford University Press, 2014. Bill Rudolph. “Unifying Force: What Kind of Leader Do the Jewish People Really Want?” The Jerusalem Report, volume 26 (number 7) (July 27, 2015): page 47. Jonathan Sacks. Lessons in Leadership: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 233–37. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2015. Jonathan Sacks. Essays on Ethics: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 269–73. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2016. Shai Held. The Heart of Torah, Volume 2: Essays on the Weekly Torah Portion: Leviticus, Numbers, and Deuteronomy, pages 185–95. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Steven Levy and Sarah Levy. The JPS Rashi Discussion Torah Commentary, pages 144–46. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Jonathan Sacks. Numbers: The Wilderness Years: Covenant & Conversation: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 391–429. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2017. Pallant Ramsundar. “Biblical Mistranslations to 'Euphrates' and the Impact on the Borders of Israel.” American Journal of Biblical Theology (2019).