Кіріспе

Яһудилердің Пятикнигінен оқылатын бөлімдер

Діни яһуди және мессиандық қауымдастықтарда дүйсенбі, бейсенбі және сенбі күндері яһуди дұғаларында апталық Тора бөлігін оқу дәстүрге айналған. Толық атауы – Парашат Хашавуа, бірақ ол көбінесе параша (сондай-ақ парша /p/ɑː/r/ʃ/ə/ немесе парша) деп қысқартылады, және Сидра немесе Седра /s/ɛ/d/r/ деп те аталады. Параша – белгілі бір аптада яһуди және мессиандық құлшылықта қолданылатын Тораның (Мұсаның бес кітабы) бір бөлігі. Иврит тілінде 54 параша немесе парашйот бар, және толық цикл бір Киелі кітап жылында оқылып бітеді.

Мазмұны мен саны

Тораның әрбір бөлігі апта ішінде оқылатын екіден алтыға дейінгі тараулардан тұрады. Барлығы 54 апталық бөлім немесе параша бар. Тора оқу көбінесе еврейлердің Симхат Тора мерекесінде басталып, сол мерекеде аяқталатын жылдық циклді ұстанады. Бөлімдер еврей-ай күнтізбесіне сәйкес келеді, онда 55 аптаға дейін болады, ал нақты саны, жылдың қозғалмалы немесе қалыпты болуына байланысты өзгереді. Бір апта әрқашан Пасха, ал екіншісі әрқашан Суккот мерекесіне арналады, ал соңғы параша, В'Зот Хабарах, әрқашан Симхат Тора күні оқылады. "Қозғалмайтын" соңғы бөлімнен басқа, қалған 53 бөлімге 53 аптаға дейін уақыт бөлінеді. Егер жылда 53 аптадан аз болса, қажетті апталық оқу санын қамтамасыз ету үшін кейбір оқулар біріктіріледі. Тора оқуларын жыл сайын Симхат Торада, яғни "Заңға қуаныш" деп аударылатын мерекеде, әлемдегі еврей қауымдары тойлайды.

Атауы

Әр апталық Тора бөлімінің аты, сол бөлімнің еврей тіліндегі мәтініндегі ерекше бірінші бір-екі сөзінен, көбінесе бірінші аяттан алынады.

Практика: кім, қашан, не

Қажетті параша жұрт алдында оқылады. Көптеген қауымда бұл оқуды белгіленген оқырман (ба'ал коре) еврей намазында оқиды, Шабат күні түстен кейін, яғни сенбі күні түстен кейін бастап, дүйсенбі және бейсенбі күндері таңғы намазда жалғасады, ал келесі Шабат күні таңғы намазда (сенбі күні таңертең) толық оқылып бітіріледі. Апталық оқу маңызды діни мерекелерде арнайы оқумен алмастырылады. Әр сенбі күні таңертең және мерекелік оқудан кейін, Пайғамбарлар кітабынан (Неви'им) көбінесе осыған ұқсас тақырыптағы оқу (Хафтара) оқылады.

Шығу тегі

Бұл әдет Бабылға жер аударылған деген уақытқа (б.з.б. 6 ғасыр) дейін барып жетеді. Тораның алғашқы көпшілік алдында оқылуының бастауы Нехемия кітабында кездеседі, онда Езра жазушы ізраилдіктердің қайтадан жаңылыспауы үшін жол табуды қалайтынын жазады. Осының нәтижесінде синагогтарда Тораның бөлімдерін оқу үшін апталық жүйе құрылды.

Үш жылдық айналмалы цикл

Ежелгі заманда кейбір яһуди қауымдары үш жылдық оқу циклін қабылдаған. 19 және 20 ғасырларда реформа және консервативті яһуди қозғалыстарындағы көптеген қауымдар балама үш жылдық циклді енгізді, онда әр апталық парашаның тек үштен бірі белгілі бір жылы оқылатын; және бұл үрдіс қазір де жалғасуда. Оқылатын парашалар жылдық циклмен үйлеседі, бірақ Тораның толық бөлігі үш жылдың ішінде аяқталады. Православтық яһудилік бұл тәжірибені қолданбайды.

Израиль мен диаспора арасындағы айырмашылықтар

Израиль мен Диаспорадағы мерекелердің ұзақтығының өзгешелігіне байланысты, нақты бір аптада оқылатын Таурат бөлімі Израильде және одан тыс жерлерде әртүрлі болуы мүмкін.

Қоғамдар арасындағы айырмашылықтар

Паршиоттардың бөлінуі көбінесе стандартталған, бірақ әртүрлі қауымдарда паршалардың бөлінуі әртүрлі болады. Мысалы, көптеген йемендіктер Матот пен Масейді біріктірудің орнына Корахты Чукаттың бірінші жартысымен, ал Чукаттың екінші жартысын ("Вайису ми кадеш") Балақпен біріктіреді. Ал кейбір сириялық қауымдар Матот пен Масейдің орнына Корах пен Чукатты біріктіреді. Прованс және Тунис аймақтарында Мишпатим мен Им Кесеф Талвех кейде бөлінетін, нәтижесінде Матот пен Масей әрқашан бірге оқылған.

Порцияларға бөлу негізі

Барлық ашкеназдық, сефардтық және йемендік қауымдардың қазіргі заманғы Тора орамаларындағы парашйоттардың бөлінісі Маймонидтің «Мишне Тора», «Тефилин заңдары, Мезуза және Тора орамалары» еңбегінің 8-тарауында келтірілген жүйелі тізіміне сүйенген. Маймонид Тора парашйоттарын Алеппо кодексінің мазореттік мәтініне негіздеген.