Кіріспе
Параша, параша немесе парашат (Pārāšâ, "бөлім", Тиберия, Сефарди, көпше: parashot немесе parashiyot, сондай-ақ парша деп аталады) термині ресми түрде Танахтың (Еврей Киелі кітабының) масореттік мәтініндегі библиялық кітаптың бір бөлімін білдіреді. Бүгінгі таңда бұл сөз көбінесе апталық Тора бөлімін (Парашат ХаШавуаның қысқартылған түрі) білдіреді. Бұл мақалада сөздің бірінші, ресми мағынасы қарастырылады. Масореттік мәтінде параша бөлімдері олардың арасындағы әртүрлі аралықтармен белгіленеді, олар Тора орамаларында, Невиим немесе Кетувим кітаптарының орамаларында (әсіресе Мегилоттарда), орта ғасырлардағы масореттік кодекстерде және масореттік мәтіннің басылған басылымдарында кездеседі. Әр параша апта күндеріне сәйкес келетін 7 алиотқа (алия) бөлінеді. Библиялық кітаптардың мәтінін парашаларға бөлу тараулар мен тармақтар нөмірлеріне байланысты емес, олар масореттік дәстүрдің бөлігі емес. Парашалар нөмірленбейді, бірақ кейбіреулерінің арнайы аттары бар. Қазіргі кездегі барлық еврей қауымдастықтарының Тора орамаларында кездесетін парашалардың бөлінісі Маймонидтің Мишне Тора, Тефилин заңдары, Мезуза және Тора орамалары, 8-тараудағы жүйелі тізіміне негізделген. Маймонид Тораның парашаларын Алеппо кодексіне негіздеді. Невиим және Кетувим кітаптарының парашаларын бөлу басылған еврей библияларында және қолжазба орамаларында толық стандартталмаған, бірақ оны құжаттауға және тұрақты ережелер жасауға маңызды әрекеттер жасалды. Маймонидтің пікірінше, мәтінді парашаларға дұрыс емес бөлу, яғни парашаны дұрыс емес жерде көрсету немесе қате аралық техникасын қолдану халахикалық тұрғыдан Тора орамасын жарамсыз етеді.
section divisions throughout the Tanakh
The term parashah, parasha or parashat ( Pārāšâ, "portion", Tiberian , Sephardi , plural: parashot or parashiyot, also called parsha) formally means a section of a biblical book in the Masoretic Text of the Tanakh (Hebrew Bible). In common usage today the word often refers to the weekly Torah portion (a shortened form of Parashat HaShavua). This article deals with the first, formal meaning of the word. In the Masoretic Text, parashah sections are designated by various types of spacing between them, as found in Torah scrolls, scrolls of the books of Nevi'im or Ketuvim (especially the Megillot), masoretic codices from the Middle Ages and printed editions of the masoretic text. Each parashah is divided into 7 aliyot (aliyahs), each corresponding to the days of the week. The division of the text into parashot for the biblical books is independent of chapter and verse numbers, which are not part of the masoretic tradition. Parashot are not numbered, but some have special names. The division of parashot found in the modern day Torah scrolls of all Jewish communities is based upon the systematic list provided by Maimonides in Mishneh Torah, Laws of Tefillin, Mezuzah and Torah Scrolls, chapter 8. Maimonides based his division of the parashot for the Torah on the Aleppo Codex. The division of parashot for the books of Nevi'im and Ketuvim was never completely standardized in printed Hebrew bibles and handwritten scrolls, though important attempts were made to document it and create fixed rules. Incorrect division of the text into parashot, either by indicating a parashah in the wrong place or by using the wrong spacing technique, halakhically invalidates a Torah scroll according to Maimonides.
Мақсаты
Параша үзілісі мәтіндік тоқтатқыш жасайды, бұл қазіргі параграф үзілісіне шамамен ұқсас. Мұндай тоқтатқыш әдетте төмендегі мақсаттардың біріне қызмет етеді:
In most cases, a new parashah begins where a new topic or a new thought is clearly indicated in the biblical text. In many places, however, the parashah divisions are used even in places where it is clear that no new topic begins, in order to highlight a special verse by creating a textual pause before it or after it (or both). A special example of #2 is for lists: The individual elements in many biblical lists are separated by parashah spacing of one type or another. To decide exactly where a new topic or thought begins within a biblical text involves a degree of subjectivity on the part of the reader. This subjective element may help explain differences amongst the various masoretic codices in some details of the section divisions (though their degree of conformity is high). It may also explain why certain verses which might seem like introductions to a new topic lack a section division, or why such divisions sometimes appear in places where no new topic seems indicated. For this reason, the parashah divisions may at times contribute to biblical exegesis.
Көп жағдайда жаңа параша жаңа тақырып немесе жаңа ойдың Киелі кітап мәтінінде анық байқалатын жерінен басталады. Дегенмен, көптеген жерлерде параша бөліністері жаңа тақырыптың басталмайтыны анық болған жағдайларда да қолданылады, осылайша мәтіндік тоқтатқыш арқылы нақты бір аятты бөліп көрсету үшін (немесе одан бұрын, немесе одан кейін, немесе екеуі де). #2 тізімдер үшін ерекше мысал: көптеген Киелі кітап тізімдеріндегі жеке элементтер әртүрлі типтегі парашалық аралықтармен бөлінеді. Киелі кітап мәтінінде жаңа тақырыптың немесе ойдың қай жерден басталатынын анықтау оқырманның субъективті қабілетіне байланысты. Бұл субъективтілік кейбір масорет кодекстері арасындағы бөлімдердің егжей-тегжейлеріндегі айырмашылықтарды түсіндіруге көмектесуі мүмкін (олардың өзара сәйкестік деңгейі жоғары болғанымен). Сондай-ақ, жаңа тақырыпқа кіріспе сияқты көрінетін кейбір аяттар бөлімге бөлінбеуінің себебін немесе мұндай бөліністердің кейде жаңа тақырып байқалмайтын жерлерде пайда болуын түсіндіруге болады. Осы себепті параша бөліністері кейде Киелі кітапты түсіндіруге көмектеседі.
In most cases, a new parashah begins where a new topic or a new thought is clearly indicated in the biblical text. In many places, however, the parashah divisions are used even in places where it is clear that no new topic begins, in order to highlight a special verse by creating a textual pause before it or after it (or both). A special example of #2 is for lists: The individual elements in many biblical lists are separated by parashah spacing of one type or another. To decide exactly where a new topic or thought begins within a biblical text involves a degree of subjectivity on the part of the reader. This subjective element may help explain differences amongst the various masoretic codices in some details of the section divisions (though their degree of conformity is high). It may also explain why certain verses which might seem like introductions to a new topic lack a section division, or why such divisions sometimes appear in places where no new topic seems indicated. For this reason, the parashah divisions may at times contribute to biblical exegesis.
Тарих
Парашоттар өлі теңіздің шиыршықтарында ерте заманнан-ақ кездеседі, олардың бөлінісі масореттік мәтіндегідей ұқсас. Бөлшектердің арасындағы арақашықтық туралы, соның ішінде "ашық" және "жабық" бөліктер туралы ойлар ерте мидраш әдебиеттерінде және Талмудта айтылады. Бабыл дәстүрін егжей-тегжейлі баяндайтын ерте масореттік тізімдерде бөліктердің қай жерден басталатыны және олардың түрі туралы жүйелі және толыққанды талқылау бар. Тибериялық масореттік кодекстердің барлығы Библия бойынша ұқсас, бірақ толықтай бірдей емес параша бөлінісін көрсетеді. Дегенмен, Вавилондық месорадан айырмашылығы, Тибериялық масореттік жазбаларда параша бөліністері ешқашан айтылмайды және оларды жүйелеуге тырысылмайды. Бұл Вавилондық тізімдердің жеке құрастырылған еңбектер екендігімен байланысты, ал Тибериялық жазбалар библиялық мәтіннің өзіндегі шеңберде орналасқан, бұл парашоттарды көзге түсетіндей етеді. Тибериялық масореттік мәтінінен кейінгі ғасырларда параша бөлімінің егжей-тегжейін құжаттау және стандарттауға, әсіресе Тора үшін, сондай-ақ уақыт өте келе Невиим мен Кетувим үшін күш-жігер арта түсті.
Түрмелердің жарамдылығы
Маймонидтің үкімі бойынша, парашаға қатысты кез келген қате Тора орамасын толығымен жарамсыз етеді. Бұған парашаның дұрыс емес жерде болуы, қате типте болуы немесе парашаның жоқ болуы жатады. Дегенмен, Маймонидтің басқа да жауабы бар, онда ол құдайға бұйрық оқылатын мәтінде емес, оқудың өзінде екендігіне сүйене отырып, жарамсыз орамадан оқылғанда да бата айтуға болатынын білдірген. Маймонидтің парашадағы кез келген қате Тора орамасын толығымен жарамсыз деп қатаң шешімі бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан маңызды халахикалық пікірталасқа себеп болды. Оның ұлы, Авраам Маймонид, Менахем Меири, Моше Чалава, Юда Минц және Овадия Йосеф – Маймонидтің қатаңдығына қарсы шешім қабылдағандардың қатарында болды. Жоғарыда аталған барлық саясаткерлер Маймонидтің парашалар тізімімен келіспейтін, жазушылардың баламалы дәстүрлеріне негізделген парашаларды қамтитын ораманың жарамды екеніне келіседі. Алайда, тіпті жеңілдікпен қараушылар пікірі бойынша, ешқандай жазушы дәстүрінде көзі жоқ айқын қателік Тора орамасын жарамсыз етеді.
Қоғамдық оқу ережелері мен әдет-ғұрыптары
Тораны жария оқудың негізгі халахикалық ережесінің бірі – әр жолы кемінде үш аят оқылуы керек. Осыған байланысты, парашаларға қатысты нақты ереже бар: адам бір парашаның соңына жетпей үш аяттан кем оқымауы керек, сондай-ақ жаңа парашаны бастап оқуға болатынымен, оның басынан үш аяттан кем оқымауы тиіс. Синагог қызметінің бөлігі ретінде Тораның бір бөлігі жария түрде оқылғанда, ол бірнеше адам арасында кішірек бөлімдерге бөлінеді (мысалы, апта ішінде 3 қысқа бөлім немесе сенбі күні 7 бөлім). Бөлімдердің бөліну нүктелері көбінесе парашаларды ескереді, бірақ бұл үшін қатаң ереже жоқ. Хафтарёт ретінде оқылған Невиимнен алынған үзінділер дәстүрге негізделген. Кейде, осы дәстүрлердің бірі хафтараның басы немесе соңы парашаның бөлінуімен сәйкес болғандықтан оны таңдайды.
Невиим
Мұнда Невиимдегі парашоттар Алеппо кодексі бойынша тізімделген, әр кітаптың бөлімінің соңында басқа мазорет дәстүрлерінің айырмашылықтары көрсетілген. Алеппо кодексі Невиимнің көп бөлігін толық сақтап қалған. Оның жоғалған бөлімдерінен мұнда келтірілген аздаған парашоттар Жошуа Кимхи жасаған жазбаларға сәйкес тізімделген. Ол рабби Шаллом Шахна Йеллиннің Киелі кітабында Алеппо кодексінің парашоттарын ХІХ ғасырда жазған. Бұл парашоттар жұлдызшамен белгіленген.
Забур, Нақыл сөздер және Әйүп кітабының поэтикалық пішімі
Забур, Нақыл сөздер және Әйүп кітаптарының үш поэзиялық кітабы жиналып Сифрей Эмет деп аталады (Кетвувим туралы мақаланы қараңыз). Бұл үш кітап Танахтағы қалған 21 кітаптан өзгеше, өлеңдерінің параллелизмін көрсетуге арналған ерекше ән айту жүйесіне ие. Тибериялық масореттік кодекстерде Сифрей Эметке арналған ерекше ән айту жүйесі, Киелі кітаптың қалған бөліктерінен өзгеше жазу орналасуымен толықтырылады: осы кодекстерге тән бір бетке үш тар бағанның орнына, Сифрей Эмет бір бетке екі кең бағанға жазылады. Бұл кең бағандардың әр жолы мәтін оң жақтан басталып, содан кейін бос орын қалдырылады, және бағанның сол жақ жиегіне дейін мәтін жалғасады. Жазушылар жолдың ортасына, яғни өлеңдерді бөлетін жерге бос орындарды орналастыруға тырысқан, бірақ кеңістік шектеулеріне байланысты көбінесе мұндайда сәттілікке жете алмайды. Алеппо кодексіне негізделген қазіргі басылымдар, Забур, Нақыл сөздер және Әйүп кітаптары үшін кең, толық беттік бағандарды пайдаланып, осы идеяны толыққанды жүзеге асырды. Поэзиялық мәңзілде параша бөлінісі әдетте ашық параша үшін бос жолмен белгіленеді. Жолдың ортасындағы бос орындар параша бөлінісі деп есептелмейді, әр жазушы өлеңдерді эстетикалық және практикалық себептермен өз қалауынша пішімдейді. Алайда, бұл ережеден ауытқу бар: көптеген жеке Забур өлеңдерінің кіріспе тақырыптары ресми параша үзілісімен, көбінесе келесі жолдың басында мәтінді жалғастыру арқылы жабылады. Бұл ресми үзілістер Забур парашаларының тізімінде көрсетіледі. Әйүп кітабының баянды кіріспесі мен қорытындысында ерекше поэзиялық ән айту және орналасу қолданылмайды (1:1–3:1 және 42:7–17).
Хаманның ұлдары (Естер)
Естер 9:7–9 тармақтарында Хаманның он ұлы үш тізбектей келетін тармақта (7-де үш, 8-де үш, 9-да төрт) тізімделеді. Әрбір есімнің алдында еврейше «аттес» (ואת) сөзі тұрады. Бұл тізімдегі {SONG} форматы мынадай: 9:6 тармағының соңғы сөзі (איש) жаңа жолдың бірінші сөзі (оң жақ жиегінде) болу үшін арнайы жоспарланған. Бұл сөз {SONG} форматында мәтіннің бірінші жолын бастайды. 9:7 тармағының бірінші сөзі (еврейше «ваэт» (ואת) бөлшегі) сол жақ жиегіндегі бірінші жолдың соңында жазылған. Осылайша, «איש» мен «ואת» арасында үлкен кеңістік қалдырылады, ол жабық парашалық бөліністі құрайды {S}. Келесі он мәтіндік жолда Хаманның он ұлының есімдері бірінен соң бірі, әр жолдың басында оң жақ жиегінде, «איש» сөзінің астында пайда болады, ал «ואת» сөзі әрбір мәтіндік жолдың соңында (сол жақ жиегінде) соңғы жолға дейін келеді. 11-ші және соңғы мәтіндік жол 9:10 тармағының бірінші сөзімен («עשרת») аяқталады. Осылайша, {SONG} форматындағы мәтіннің жалпы саны он бір жолға жетеді, әрқайсысында жолдың басында бір сөз және соңында бір сөз болады. Бірінші (оң жақ) бағана «איש» сөзімен басталады, ал оның астында Хаманның он ұлының есімдері тізімделген. Екінші (сол жақ) бағанда «ואת» сөзі он рет кездеседі, ал соңғы жолда 9:10 тармағының бірінші сөзі («עשרת») тұрады. Мұнда сипатталған {SONG} форматы Тиберия мазорет кодекстерінің әдеттегі тар бағандарында пайда болған, онда тек екі сөзден тұратын мәтіндік жол қарама-қарсы жиектердегі кеңістікке ұқсас стандартты жабық парашаға еске түсіреді. Алайда, кейінірек жазылған көптеген шиыршықтарда бағандар әлдеқайда кеңейтілген, сондықтан екі жақтағы бір-бір сөзбен жазылған жолдар ортасында үлкен кеңістік пайда болады. Көптеген шиыршықтарда бұл он бір жол өте ірі әріптермен жазылған, сондықтан олар мегилладағы мәтіннің бір толық бағанын құрайды.
The last word of verse 9:6 (איש) is purposely planned to be the first word in a new line (at the right margin). This word will begin the first line of text in {SONG} format. The first word of 9:7 (the Hebrew particle ואת) is written at the end of the first line in at the left margin. A large gap is thus left between איש and ואת, which forms a closed parashah division {S}. In the next ten lines of text, the ten names of the sons of Haman appear one after another in the beginning of each line at the right margin, beneath the word איש, while the word ואת appears at the end of each line text (left margin) until the final line. The 11th and final line of text ends with the first word of 9:10 (עשרת). There are thus a total of eleven lines of text in {SONG} format, each with a single word at the beginning of the line and a single word at the end. The first (right) column begins with the word איש and the names of Haman's 10 sons follow beneath it. The second (left) column has the word ואת ten times, and in the final row it has the first word of 9:10 (עשרת). The {SONG} format described here originated in the typically narrow columns of the Tiberian masoretic codices, in which a line of text containing only two words at opposite margins with a gap between them appears similar to a standard closed parashah. However, in many later scrolls the columns are much wider, such that lines with single words at opposite margins create a huge gap in the middle. In many scrolls these eleven lines are written in very large letters so that they form one full column of text in the megillah.