Кіріспе
Жойылған бауырымен жорғалаушылар туысы Allodaposuchus - қазіргі оңтүстік Еуропадағы соңғы креда дәуірінің Кампан және Маастрихт кезеңдерінде өмір сүрген крокодиллифтердің жойылған туысы. Жалпы крокодильді емес еусухиан крокодиломорф ретінде жіктелетін болса да, кейде ең алғашқы шынайы крокодильдердің бірі ретінде орналастырылады. Аллодапосух - Еуропадағы ең көп таралған кесек кредалық крокодиломорфтардың бірі, оның Румыния, Испания және Франциядан табылған окаменелісі бар.
Allodaposuchus is an extinct genus of crocodyliforms that lived in what is now southern Europe during the Campanian and Maastrichtian stages of the Late Cretaceous. Although generally classified as a non crocodylian eusuchian crocodylomorph, it is sometimes placed as one of the earliest true crocodylians. Allodaposuchus is one of the most common Late Cretaceous crocodylomorphs from Europe, with fossils known from Romania, Spain, and France.
Сипаттама
Көптеген басқа кредалық крокодиломорфтар сияқты, Allodaposuchus тірі крокодильдерге қарағанда салыстырмалы түрде кіші денеге ие. Аллодапосухтың ең үлкен үлгісі ұзақ уақыт өмір сүрген бір адамға тиесілі. Түрлер арасында пішіні әр түрлі болғанымен, жалпы алғанда, Allodaposuchus қысқа, жалпақ және дөңгелек бас сүйегі бар. Allodaposuchus precedens-тің брейвиростринді немесе "қысқа мұрынды" бас сүйегі бар, оның мұрны бас сүйегімен бірдей ұзындықта (бас сүйегінің көздің артындағы аймағы), ал A. subjuniperus-тің мезоростринді немесе "орталық мұрынды" бас сүйегі бар, оның мұрны бас сүйегімен ұзын. Allodaposuchus түрін басқа туысқан крокодиломорфтардан ерекшелейтін негізгі ерекшелік - бұл бас сүйегінің артқы жағындағы қиыршықтардың бағытталуы. Аллодапосукустың кем дегенде бір түрі, А. хульки, ұзақ уақыт бойы құрлықта өмір сүруге мүмкіндік беретін бейімделулерге ие болуы мүмкін. А. хулькидің бас сүйегінде басқа тірі немесе жойылған крокодильдерде көрінбейтін үлкен синустар бар және бұл оған судан естуге көмектескен болуы мүмкін, сондай-ақ бас сүйегін жеңілдетеді. Сонымен қатар, А. хулькидің мойынтірек, көкірек сүйектері мен көкірек сүйектеріндегі бұлшық еттер жақсы дамыған, бұл алдыңғы аяқтарды құрлықта жүру үшін қолайлы жартылай тік ұстауға мүмкіндік береді. А. hulki қалдықтары араласқан құмтастар мен марлдардан алынған, олар, карофит балдырлардың болуына байланысты, көлдер мен өзендер сияқты тұрақты су айдындарынан алыс үлкен су тасқыны алаңында уақытша тоғандарда пайда болған. Сондықтан А. hulki көп уақытын судан тыс өткізген болуы мүмкін, бұл тоғандардың арасында азық іздеп жүрген.
Зерттеу тарихы
Аллодапосукустың бірнеше сипатталған түрлері бар, бірақ топтың нақты мүшелігі қазіргі уақытта даулы.
Аллодапосукус прецеденсі
Аллодапосухтың типтік түрін, А. прецеденс, 1928 жылы Венгрия палеонтологы Франц Нопкса Вэлиоарадан (Румыния) атады. Нопкса Хацег бассейнінің кен орнында сүйек сынықтарын тапты, ол Maastrichtian кезеңінің соңына, яғни соңғы креда кезеңінің соңына жатады. 2001 жылы Испания мен Франциядан алынған бірнеше жарым-жартылай бас сүйектері А. precedens-ке жатқызылды. Бұл бас сүйектердің кейбірі Румыниядағыдан сәл ескірек Кампань дәуіріндегі шөгінділерден алынған, яғни бұл түр шамамен 5 миллион жыл бойы өмір сүрген болуы керек. Алайда 2013 жылғы зерттеуде Румыния материалдарының басқа Еуропалық кредалық крокодиломорфтардан ерекшелігі расталды, сондықтан Allodaposuchus тұқымдасының жарамдылығы расталды. 2021 жылы Бланконың филогенетикалық талдауы бұл нәтижеге қарсы шығып, А. fontisensis және А. subjuniperus екеуі де Лоуэкосукустың екі түрімен бірге Алодапосукус тұқымдасына жатады деп болжады: L. megadontos және L. mechinorum.
Allodaposuchus palustris
2014 жылы А. palustris жартылай бас сүйегі мен басқа скелет фрагменттері сипатталды, олар Маастрихт дәуірі тұнбаларында Тремп түзілімінің оңтүстік Пиренейдегі Фуминия Суд деп аталатын қазбалар аймағында табылды. Бұл қалдықтар Allodaposuchus-тың бас сүйегінің (бас сүйегінен басқа) анатомиясын алғаш рет толық сипаттауға мүмкіндік берді.