Рибе: Данияның ең көне қаласының тарихы

Кіріспе

Рибе – Данияның оңтүстік-батыс Ютландиясындағы қала. 2023 жылы халық саны 8 365 адамды құрайды. Рибе епархиясының орталығы, ол оңтүстік-батыс Ютландияны қамтиды. 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін Рибе айналасындағы муниципалитет пен округтің орталығы болды. Қазір Оңтүстік Дания аймағындағы кеңейтілген Эсбьерг муниципалитетінің құрамына кіреді. Рибе – Данияның ең көне қаласы.

Тарих

Қала VIII ғасырдың басында сауда-саттық орталығы болған, бұл патшалық ықпалдан туындаған болуы мүмкін. 720 жылы мұнда монеталар соғылған делінеді. Канхаве каналын қазуға қатысқан патша, Рибе қаласын құруға да қатысқан болуы мүмкін. Сауда байланыстары негізінен Фризия және Англиямен жүргізілген. Данияда табылған 300-ден астам ссеатаның 216-сы Рибеде немесе оның айналасында табылған, олардың көпшілігі Водан типіндегі, және олар, әдетте, сегізінші ғасырдың басында Рибеде соғылған. Рибе епархиясы 948 жылы Леофдагтың Рибе епископы ретінде тағайындалуымен құрылды. IX ғасырдың басында қаланың айналасына 12 гектар аумақты қоршап тұратын, 2 метр енді арық (көбінесе шекара белгілеу үшін, бекініс емес) қазылды. Сол ғасырдың соңында арық 6-7 метр енді ормен алмастырылды. Археологиялық зерттеулер Рибенің VIII-IX ғасырларда және XI ғасырдың соңында "қызғылықты және маңызды сауда орталығы" болғанын көрсетеді, бірақ аралық кезеңнен көп мәлімет жоқ; қала кішірейген немесе тіпті жойылған болуы мүмкін. 2008-2012 жылдар аралығында жүргізілген қазба жұмыстары Ансгар салған алғашқы шіркеу туралы қосымша мәліметтерді анықтады. Рибе соборының құрылысы 1150 жылы басталды, бұл 860 жылы Ансгар салған шіркеудің орнына салынды. 1460 жылы Рибе шарты жарияланды. Төмен жатқан батпақты аймақта орналасқан Рибе көп рет дауылдық су тасқынына ұшырады, ең ауыр зардап келтіргені – 1634 жылғы Бурхарди су тасқыны болды. Осы су тасқынынан қалған іздер әлі де собор қабырғаларында көрініп тұр, және қаладағы су тасқыны бағанасының ең жоғарғы нүктесі ретінде белгіленген. Бүгінде Рибе, Вадден теңізінің жағалауының көп бөлігімен бірге, бөгеттермен қорғалған. Католик епархиясы 1536 жылы Реформация кезінде таратылды, оның орнына Данияның жаңадан құрылған протестант шіркеуі басқаратын Рибе епархиясы құрылды. 2007 жылдың 1 қаңтарында Рибе муниципалитеті Эсбьерг және Браминг муниципалитеттерімен бірігіп, жаңа Эсбьерг муниципалитетін құрды.

The town was a center of commercial activity in the early 8th century, and this may have originated with royal influence. Coins may have been struck there in 720. Whichever king was involved in the digging of the Kanhave Canal may have been involved in the establishment of Ribe also. Trade contacts were mostly with Frisia and England. Of the over 300 sceatas found in Denmark, 216 come from in or around Ribe, most of them the Wodan type, and these were likely minted in Ribe in the early eighth century. The Ancient Diocese of Ribe was established in 948 with the consecration of Leofdag of Ribe as its first bishop. Early in the ninth century a 2 meter wide ditch (a demarcation rather than a fortification) was dug around the town, enclosing a 12 hectare area. Later that century the ditch was replaced by a moat, 6 to 7 meters wide. Archeological evidence shows Ribe was "an active and impressive market place" in the eighth and ninth centuries, and again at the end of the eleventh century, but there is little evidence from the period in between; the town may have dwindled or even disappeared. Excavations conducted between 2008 and 2012 have also revealed more details of the original church built by Ansgar. Construction on the Ribe Cathedral started in 1150, on top of an earlier church, most probably Ansgar's church, built in 860. The Treaty of Ribe was proclaimed in 1460. Being located in a large region of low lying marshland, Ribe has repeatedly been hit by storm floods, the most devastating being the Burchardi flood of 1634. The marks after this flood can still be seen on the cathedral's walls and is also marked as the top point on a flood pillar in the town. Today Ribe, along with much of the Wadden Sea coastline, is protected by dykes. The Catholic diocese was dissolved in 1536 during the Reformation; it was succeeded by the Diocese of Ribe, governed by the newly established protestant Church of Denmark. On 1 January 2007, the Municipality of Ribe ceased to exist as it merged with the municipalities of Esbjerg and Bramming, now forming the new municipality of Esbjerg.

Білім

Рибе қаласы білім беру орталығы ретінде ұзақ тарихқа ие. Рибе собор мектебінің (Ribe Katedralskole) тамырлары Рибе латын мектебіне дейін жетеді, ол кем дегенде 1145 жылы епископтың шіркеу мектебін ресми түрде тапсыруымен құрылған. Бұл мектеп 1805 жылға дейін дін қызметкерлері мен руханиларға діни білім берді, ал қазіргі таңда гимназия (данылық жоғары мектеп) болып табылады. Рибе собор мектебі 1995 жылы 850 жылдығын тойлап, Скандинавиядағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне мектеп атанды.

Көлік

Рибе қаласын Брамминг-Тёндер темір жолындағы Рибе теміржол станциясы қызмет көрсетеді. Қаланың солтүстік бөлігі сондай-ақ Ribe Nørremark теміржол аялдамасымен де қызмет көрсетеді.