Кіріспе
Солтүстік Македонияның муниципалитеті Шуто Оризари (; Балқан рома: Shuto Orizari;), көбінесе Шутка (Шутка) деп қысқартылады, Солтүстік Македония Республикасының астанасы Скопье қаласын құрайтын он муниципалитеттің бірі. Халықаралық көмек арқасында жер сілкінісінен кейін қайта құру жұмыстары тез басталды. Жергілікті билік Скопьеді функционалды және заманауи қала ретінде қайта құруға мүмкіндік алды, бұл үлкен пәтерлерді артықшылыққа бөліп, Скопьеді арнайы мақсаттарға арналған аймақтарға бөліп берді. Сонымен қатар, олар үлкен рома азшылығы үшін жаңа тұрғын үйлер салуға мәжбүр болғандықтан, олар қайта құруды алдымен оларды ассимиляциялаудың және жұмыссыздық пен осы халықты алаңдататын санитарлық проблемаларды шешудің жолы ретінде қарастырды. Мұсылман цыган халқының көпшілігі жаңа ғимараттарда тұрудан бас тартты, сондықтан билік оларға өздері қалаған үйлерді салатын нақты бір ауданды беруді шешті. және кейбір ауыл шаруашылығы жерлерін қамтиды. Оңтүстікке қарай Шуто Оризари Скопьедің тағы бір муниципалитеті Бутельмен шектеседі. Солтүстікке қарай, ол Čučer Sandevo ауылдық муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитет үш бөлек елді мекенді қамтиды: Штуто Оризари, Долно Оризари және Горно Оризари. Біріншісі - қала бірлігінің құрамына кіретін және Скопье айналма жолының ішінде орналасқан қалалық аудан. Екіншісі - 2002 жылы 454 тұрғыны бар шағын ауыл. Ол айналма жолдың солтүстігінде орналасқан. Горно Оризари Шуто Оризари мен қаланың қалған бөлігі арасында орналасқан. Муниципалитет Скопье қаласының қалған бөлігінен Серва, Вардар өзенінің шағын саласы, Словения бульвары және Скопье Приштина темір жолымен бөлінеді. Ең жақын теміржол станциясы - Бутель қаласында орналасқан Скопье Север ("Скопье-Север"). Батысында Шуто Оризариді Визбегово ауылы, ал шығысында Скопьедегі ең үлкен Бутель зираты қоршап тұрады.
Šuto Orizari (; Balkan Romani: Shuto Orizari; ), often shortened as Šutka (Шутка), is one of the ten municipalities that make up the City of Skopje, the capital of the Republic of North Macedonia. Thanks to international aid, the reconstruction started quickly after the earthquake. Local authorities took the opportunity to rebuild Skopje as a functional and modern city, privileging large blocks of flats and dividing Skopje into areas dedicated to specific uses. As they also had to build new accommodation for the large Roma minority, they first considered the reconstruction as a way to assimilate them and resolve unemployment and sanitary problems that concerned that population. Most of the Muslim Roma population refused to live in the new buildings and authorities eventually decided to give them a specific neighbourhood where they could build the houses they wished. and comprises some agricultural land. To the south, Šuto Orizari is bordered by Butel, another municipality of Skopje. To the north, it is bordered by Čučer Sandevo, a rural municipality. The municipality comprises three distinct settlements: Šuto Orizari proper, Dolno Orizari and Gorno Orizari. The first is an urban neighbourhood forming part of the urban unit and located inside the Skopje bypass. The second is a small village which comprised only 454 inhabitants in 2002. It is located north of the bypass. Gorno Orizari is located between Šuto Orizari proper and the rest of the city. The municipality is separated from the rest of Skopje by the Serava, a small river tributary to the Vardar, by Slovenia boulevard and by the Skopje Pristina railway. The nearest train station is Skopje Sever ("Skopje North"), located in Butel. To the west Šuto Orizari is bordered by the village of Vizbegovo, and to the east by the Butel cemetery, the largest in Skopje.
Демография
Шуто Оризари - бұл елдегі жалғыз муниципалитет, онда мұсылмандық ромалардың кіші тобы халықтың көпшілігін құрайды. 2002 жылғы санақ бойынша 17 357 адамнан 13 311 адам (76,6%) Арлие ұлтына жататын. Басқа елеулі этникалық топтарға албандар (2 594 немесе 14,9%) және македониялықтар (962 немесе 5,5%) жатады. Соңғы кездегі Косоводағы қақтығыстар кезінде көптеген рома босқындары мұнда баспана тапты. Тұрғындардың басым көпшілігі мұсылман. Арлидегі мұсылмандық рома халқының көпшілігі 1963 жылғы Скопье жер сілкінісінен кейін отбасылардың көшіруінен шыққан. Кейіннен олардың қатарына Скопьеден және Солтүстік Македонияның басқа қалаларынан келген көптеген отбасылар қосылды. Рома тілінде көптеген диалекттер бар, олардың бірнешеуі Скопьеде қатар өмір сүреді. Олар әдетте бір аймаққа сәйкес келеді (Топанли, Баручи, Гиланска, Приштивачия және т.б.). Бірақ Шуткада рома халқының көпшілігі соңғы уақытта және көптеген аудандардан келгендіктен, онда бірнеше диалект қолданылады және жиналуға бейім. 2021 жылғы санақ бойынша халықтың нақты құрамы 25 726 адам болды. 20022021No%No%TOTAL17,35710025,726100Roma13,31176.6911,26743.8Албандар2,59414,948,82834.32Македониялықтар9625.549063.52Торбеши Македония мұсылмандары2531.46//Босниялықтар1380.6990.38Түріктер550.32730.28 сербтер440.25220.09басқалар100.06460.18Адамдар туралы деректер әкімшілік дереккөздерден алынғанn/an/a4,48517.43
Саясат
Шуто Оризари муниципалитеті 1996 жылы жергілікті әкімшілік туралы заңға сәйкес құрылды. Рома муниципалитеті құрылуы Солтүстік Македония Республикасындағы рома халқының бостандықтарын арттыру және нығайту үшін жасалды. Бастапқыда көптеген тұрғындар жобаға күмәнданып қарады, өйткені жергілікті бюджет муниципалитетті дұрыс басқару үшін тым аз болады деп қорықты. Бірінші мэр Нездет Мустафа өзінің кеңесімен бірге 1996 жылдың күзінде сайланды және муниципалитет 1997 жылдың қаңтарында күшіне енді. Солтүстік Македония Республикасындағыдай, македон тілі ресми тіл болып табылады. Этникалық азшылық халықтың 20% -дан астамын құрағандықтан, оның тілі муниципалитетте де ресми болып табылады, сондықтан Балқандық рома және македон тілдері де Шуто Оризариде ресми тіл болып табылады. Албания тілінде де сөйлейді, бірақ ресми тіл емес. Муниципалитет әкімі Курто Дудуш - мұсылман рома. 2009 жылы Солтүстік Македония Республикасының Үкіметі ромаларды білім беру процесіне қосуды кеңейту үшін қосымша шаралар қабылдады. 2009 жылдың 10 ақпанында Šuto Orizari үшін мемлекеттік қаржыландырылатын орта мектептің іргетасы салынды, бұл 1,6 миллион евро инвестиция.
Мәдениет
Солтүстік Македониядағы ең ірі рома қонысы болғандықтан, Шуто Оризариде мұсылман ромаларына арналған бірнеше мәдени мекемелер орналасқан. Мысалы, кинотеатр және әуесқой театр труппасы бар, "Театр Рома". Сонымен қатар, 1970 жылы құрылған және 1990 жылы Германияға көшіп кетер алдында рома театрының ізашарсы болған Фралип театры компаниясының үйі болды. Шуто Оризари - екі фильмнің түсірілім орны: Эмир Кустурицаның "Цыган уақыты" (1988) және Александр Маниктің "Шутка рекордтар кітабы" (2005).