Кіріспе

Француз тарихшысы (туған жылы 1931) Пьер Нора (Pjɛʁ nɔʁa; туылған 17 қараша 1931) - француз тарихшысы, 7 маусым 2001 жылы Француз академиясының мүшесі болып сайланды. Ол француздық жеке тұлға мен естелік туралы еңбектерімен танымал. Оның есімі жаңа тарихты зерттеумен байланысты. Ол Францияның бұрынғы жоғары әкімшілік қызметкері, марқұм Симон Нораның ағасы. Ол француз баспасының президенті және баспашысы Оливье Нораның ағасы.

Ерте өмір және білім

Нора - төрт баланың соңғысы. Басқалары Саймон, Жан және Жаклин. Гастон Нораның әйгілі париждік уролог және оның әйелі Джули Леманнан туған. Соғыс кезінде ол жазушы Жан Превост пен Жан Бофремен танысады, ол Францияға Хайдеггер философиясын енгізуде маңызды рөл атқарады. 1950 жылдары Жак Дерридамен бірге Луи-ле-Гранд лицейінде гипохагния мен хагнияны оқыды, бірақ, үнемі айтылып жүрген аңызға қайшы, ол École Normale Supérieure-ге қабылдану үшін үш рет сәтсіз болды. Бұл сәтсіздік, ол өзінің мектептегі әріптесі Пьер Видал Накемен бөлісті, Нора оны сәттілік деп санайды, әсіресе басқа досы Жан Франсуа Ревельдің үлгісі тұрғысынан, өйткені ол оны басқа жағдайда болғаннан гөрі әлдеқайда қызықты өмір сүруге итермеледі, өзінің жағдайын Жерар Гранэльдің жағдайымен салыстырып. Осы уақытта ақын Рене Шар оның қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Ол арқылы Нора өзінің алғашқы махаббаты, мадагаскарлық Марта Казалмен (1907-1983), Лоренс Дюреллдің "Александрия квартеті" роліндағы Джастин кейіпкерінің басты үлгісімен танысты. Содан кейін философиядан "Лицензия де Летерс" (бакалавр дәрежесіне тең) дәрежесін алды. 1958 жылы тарих агрегациясынан өтті.

Мансап

Ол 1958 жылдан 1960 жылға дейін Алжирдегі Ламорисьер д'Оран лицейінде мұғалім болды. Ол өзінің тәжірибелері туралы "Альжирдің француздары" (1961) деген атпен кітап жазды. 1962 жылы Эвиан бейбітшілік келісіміне қол қойылып, кейіннен референдумда бекітіліп, Алжир соғысы аяқталды. Нора еврей тілін білмейтін болса да, ол жерге барып, алжирлік яһудилердің жағдайын зерттеп, олардың мұрағаттарын елге қайтаруды қамтамасыз етуді сұрады. Ол Бен Белламен кездеседі, ол оны құшақтап, Нораны келесі күні оның автоколоннасы Алжирге кіргенде жанында отыруды сұрайды. Бен Белла Нораның түрмеде тұрып, Алжир туралы оқиғаны тамашалап оқыған, ал жергілікті алжирлік еврей қауымының мүшесі деп ойлады. Сол мамыр аптасында оны басқа бірнеше адаммен бірге көтерілісшілер тобына тоқтатып, өлтіру үшін қабырғаға қарсы тұрды, бұл тағдыр жергілікті полицияның уақтылы араласуынан болды. 1961 жылдан 1963 жылға дейін Досне Тьер қоры резиденті болды. 1965 жылдан 1977 жылға дейін ол алдымен Париждегі Институт политология институтында ассистент, содан кейін оқытушы болды. 1977 жылдан бастап ол École des hautes études en sciences sociales (Әлеуметтік ғылымдардағы жоғары оқу орны) оқу басқармасының директоры болды. 2014 жылы Нора "Тарих пен естелікке" қосқан үлесі үшін Дан Дэвид сыйлығын алды.

Баспа ісі

Осы уақыт аралығында Нора баспагерлік қызметте жоғары дәрежелі мансапқа ие болды. 1964 жылы "Éditions Julliard" баспасына қосылып, мұнда "Archives" кітап жинағын шығарды. 1965 жылы ол "Éditions Gallimard" баспасына қосылды: әдебиет саласында нарықта жақсы үлесі бар баспа өз әлеуметтік ғылымдар секторын дамытуға ниетті. Бұл тапсырманы жүзеге асырған Пьер Нора болды, ол 1966 жылы әлеуметтік ғылымдар кітапханасы мен 1970 жылы тарих кітапханасы, сондай-ақ 1967 жылы Témoins жинағын құру арқылы екі маңызды жинақ жасады. Эдисион Галлимардта Нораның басшылығымен көптеген ірі ғылыми еңбектер жарық көрді, олар өз салаларында маңызды орын алды. Олардың арасында: Әлеуметтік ғылымдар кітапханасында, Раймонд Арон (Социологиялық ойлаудың кезеңдері, 1967), Жорж Дюмезил (Миф пен эпопея, 1968-1973), Марсель Гауше (Дүниеге қызығушылық, 1985), Клод Лефорт (Тарихтың формалары, 1978), Анри Мендрас (Француз революциясы, 1988), Мишель Фуко (Сөздер мен заттар, 1966 және білім археологиясы, 1969). Тарих кітапханасында Франсуа Фюрет (Penser la Révolution française, 1978), Эммануэль Ле Рой Ладури (Montaillou, 1975, жинақтың ең көп сатылған 145 000 данасы), Мишель де Серто (L'Écriture de l'histoire, 1975), Жорж Дуби (Le Temps des cathédrales, 1976), Жак Ле Гофф (Сен-Луи, 1997), Жан Пьер Вернан (L'Individu, la mort, l'amour, 1989), Морис Агулон (Histoire vagabonde, 1988-1996), Мишель Фуко (Histoire de la folie à l'âge classique, 1972, Discipline and Punish, 1975, және Histoire de la sexualité, 1976-1984). Ол Францияда таныстырған шетелдік зерттеушілер, мысалы Эрнст Канторович (Les Deux Corps du roi, 1959, 1989 жылы жарық көрген), Томас Ниппердей (Réflexions sur l'histoire allemande, 1983-1992, 1992 жылы), Карл Поланьи (La Grande Transformation, 1944, 1983 жылы). Бұл маңызды рөл Нораға француз баспасында белгілі бір билік берді және ол сынға да ұшырады. Ол Эрик Хобсбаумның "Екстремалды дәуір" (1994) еңбегін аударудан бас тартты. Нора кітапқа құлшылық етті, оның жоғары сапасын мойындады, бірақ ұзақ уақыттан кейін оны қабылдамады, Хобсбаумға аударманың жоғары шығындары оның сату бағасын тым жоғары қылатынын және француздық сол жақтың өзі, уақытпен қарастырғанда, жаулық танытатынын айтты. Нора үшінші тарапқа айтқан тағы бір себеп, сол кезде Шоа мәдени естеліктің орталығына көшіп кеткен және Аушвиц сөзі Хобсбаумның кітабында бір рет ғана пайда болған. 1997 жылы ол өзінің бас тартуы автордың "революциялық мақсатқа деген берік адалдығынан" туындағанын ашық айтты. Нора Францияда коммунизмге қарсылық білдірудің осы түрдегі басылымға сәйкес келмейтінін, барлық редакторлар "бізде ұнаса да, ұнамаса да, өздерінің шығармаларын жазған интеллектуалдық және идеологиялық жағдайды ескеруге міндетті" екенін түсіндірді.

Зияткерлік өмір

1980 жылдың мамырында Нора Галлимарда философ Марсель Гаушемен бірге Le Débat журналын құрды; бұл тез арада француздық негізгі интеллектуалды журналдардың біріне айналды. 1983 жылы француз тарихшысы Жак Джульяр Нораны Реймонд Аронның рөлін табиғи мұрагер деп бағалады. Ол сондай-ақ 1982 жылы Нораның әпкесі Жаклинге үйленген Франсуа Фюрет пен Пьер Росанваллон құрған Сент-Симон қорына қатысты. Ол 2005 жылғы 23 ақпандағы "француздық репатриацияларды қолдау үшін ұлттық тануды және ұлттық салық салуды қолдау" заңына қарсы шықты және "Libération" күнделікті басылымында "Liberté pour l'histoire" атты өтінішхатқа қол қойды. Бұл заң, 4-баптың 2-жолында, 2006 жылғы 15 ақпанда жойылған, зерттеу бағдарламаларына француздардың шетелдегі қатысуы орнына көбірек мән берілуі керектігін және оқу бағдарламаларының оң рөлін мойындау керектігін белгілеген. Нора сондай-ақ Les Lieux de Mémoire, үш томдық, француздардың ұлттық естелігі бар жерлер мен объектілерді санау жұмысын өздерінің мақсаты ретінде бергені үшін белгілі. Нораның Les Français d'Algérie ("Алжирдің француздары") (1961) кітабы француз алжирліктеріне ("Pieds Noirs") қарсы деген сыны үшін ғылыми сынға ұшырады. Бұл тұжырым сол кездегі көптеген француз зиялыларының алаңдауы. Нора француз алжирліктерінің (немесе отарлаушылардың) метрополиядағы француздардан ерекшеленетінін айтты. Оның пікірлері Алжирдегі екі жылдық мектеп мұғалімі кезінде қалыптасты. "Алжирдің француздары" "пид-нуарға қарсы өзін-өзі ақтайтын сөздерді" синтездеген деп сипатталады. "Алжир француздары" әдебиетінің ғылыми еңбегі ретінде жиі келтіріледі, бірақ кейбір адамдар бұған келіспейді. Дэвид Прочаска, француз Алжирінің американдық тарихшысы, бұл шын мәнінде "түпнұсқа зерттеулерге негізделмеген және әдеттегі ғылыми аппараттан айырылған" деп айтады.

Жеке өмір

Нора - ашкенази еврей. 2001 жылы, роман жазушысы Мишель Дройттің өліміне байланысты Француз академиясына кіруі кезінде, ол өзінің салтанатты семсеріне Дәуіт жұлдызымен жазылған, бұл оның "Дүниеге яһудилердің үлесі қару-жараққа қарағанда ақыл-ойға көбірек тиесілі" деген сезімін растайды. Себебі мен өзімді яһудимін деп санаймын, егер яһудиге оның жеке басын тануына байланысты қауіп төнсе". Ол 1964-1976 жылдары өнер тарихшысы және куратор Франсуаза Качинге үйленген. 2012 жылдан бастап ол француз журналисі Энн Синклермен, журналист Иван Левайдың және бұрынғы саясаткер Доминик Стросс Канның бұрынғы әйелімен бірге өмір сүрді. Оның Сан-Францискода биолог болып жұмыс істейтін үшінші әйелі бар.