Кіріспе
Тацинская шабуыл - 1942 жылдың желтоқсан айының соңында генерал-майор Василий Михайлович Бадановтың қолбасшылығымен 24-ші танк корпусының Германияның артқы жағына жасаған советтік броньды шабуыл. Бұл операция Кіші Сатурн операциясы кезінде, Сталинград шайқасында Вермахттың 6-армиясын сәтті қоршауға алғаннан кейін болды. Рейдтің мақсаты - немістерді 6-армияны босатуға тырысатын күштерді басқа жаққа аударуға мәжбүрлеу. Кеңес әскері өз мақсатын - Тацинская әуеайлағындағы Люфтваффе әуе көпірінің хабын басып алды. Кеңес әскерлері 72 ұшақты жерге қарай жойды, бірақ олардан ажыратылып, азық-түлікпен қамтамасыз етілмеді. Тенк корпусының басым көпшілігі соңынан болған шабуыл кезінде жоғалғанына қарамастан, шабуыл үлкен оперативтік жеңіске қол жеткізді.
Өмірбаян
Қызыл армия 1942 жылы 19 қарашада басталған Уран операциясы арқылы Сталинградта Вермахттың 6-шы армиясын қоршап алды. Желтоқсанның ортасына қарай немістердің "Қысқы дауыл" операциясы қоршау шеңберінен 48 км-ге жетті, ал қоршалған әскерді қамтамасыз етуге тырысқан әуе көпірінің жұмысы қарқынды жүрді. Осы жағдайда Ставка (Кеңес Жоғарғы Бас қолбасшылығы) "Кіші Сатурн" операциясын бастауға шешім қабылдады. Ол Азов теңізінің оңтүстігіне және жағалауына еніп, барлық неміс армиясы тобының А-ны қоршауға алуды көздеді. Бұл операцияның неміс стратегиялық позициясына төнген қаупі соншалықты ауыр болды, сондықтан Вермахт командасы 6-армияны жеңілдетуге деген үміттен бас тартып, оның орнына назарын алға қарай келе жатқан Қызыл Армия құрамаларымен күресуге аударды, сонымен бірге батысқа мүмкіндігінше көп бөлімшелерді жылжытуға тырысты. Қауіп салдарынан, көмекке қатысқан неміс дивизияларының ең күштісі, 6-панцер дивизиясы батысқа қарай бұрылды және алдымен Тацинскаядан шабуыл жасайтын күшті тазартуды, кейіннен әуеайлақтың солтүстігіне қарай жаңа майдан сызығын құруды тапсырды. Осы шешіммен 6-армияға кіру үміті жойылды.
Кеңестер одағының жоспарлары
Советтердің 24-ші танк корпусы (кейін 2-ші гвардиялық танк корпусы) 3-ші гвардиялық армияға қарасты, оған генерал Дмитрий Лелюшенко қолбасшылық етті, ол Николай Ватутиннің қолбасшылығындағы Оңтүстік-Батыс майданының бір бөлігі болды. Корпус Deep Battle іліміне сәйкес әскердің пайдалану күштері ретінде тағайындалды. Сондықтан ол сектордағы ось күштерінің тактикалық қорғанысын бастапқы бұзған кезде жасалмады, бірақ осы қорғаныста бұзылғаннан кейін жасалатын болады. Үшінші гвардиялық армияның шабуылдау 1942 жылдың 16 желтоқсанында таңертең басталды. Оқшылар құрамаларының осьтің тактикалық қорғанысын бұзуын жеделдету үшін Лелюшенко соғыстың алғашқы кезеңінде өзіне қолжетімді қалған екі танк корпусын (17-ші және 25-ші танк корпустары) жұмсады. 24-ші танк корпусына 17 желтоқсанда сағат 1130-да операциясын бастау туралы бұйрық берілді. Бұл кезеңде 17-ші және 25-ші танк корпустары операциялық тереңдікке жетіп, итальяндық 8-ші армияны қоршап, армия бөлінісі Холлидт күштеріне қарсы күресіп жатты. 25-ші танк корпусы кейіннен Тацинскаяның шығысында Морозовскке қарай терең рейд жүргізді. Екі терең рейдтің мақсаты - неміс 6-армиясының көмекке келген "Қысқы дауыл" операциясын жүргізетін неміс құрамаларын кесіп тастау болды.
Рейд
Рейд Сталинградты әуе көпірінің негізгі бөлігі жүргізілген неміс люфтваффеінің Тацинская әуеайлағына бағытталған. Аэродром Тацинская қаласында (ол кезде 5 мың адам тұратын) орналасқан болатын. 1942 жылы 24 желтоқсанда Рождество қарсаңында Кеңес әскері қала мен әуеайлақты басып алды. Әуеайлақ ескертуді қабылдамаған болуы мүмкін, өйткені ұшу операциялары әлі де жалғасып жатқан. Сол оқиғаға куә болған бір кеңес офицері оқиғаның мәнін былайша баяндады: Жау аумағына бірінші болып капитан Нечаевтың батальоны енген. Соғыс арбалары мен қарсыластың авиация артиллериясы арасында қатал ұрыс басталды. Неміс әскері ресейлік (совет) танкілерге гранаталар атып, олардың бірнешеуін жарылқады. Алайда, совет танкілері нацистердің қорғанысын бұзып жіберді. Ресейлік әскерлер патрульдік топтарды жойғаннан кейін, өз өмірлерін құтқару үшін ұшақтарға асыққан неміс ұшқыштарына оқ атуды бастады. Әуеайлақта 170 операциялық көлік ұшағы, сондай-ақ белгісіз сандағы операциялық емес ұшақтар орналасқан. Неміс қорғанысы тез басып алынды, ал 100-ге жуық (неміс бағалауларына сәйкес) көлік ұшақтары қашып құтылуға қол жеткізді. Неміс есептері бойынша 72-сі жойылған, немесе Люфтваффе тасымалдау қуатының 10% -ы. Көптеген ұшақтар совет танкілерінің құйрығын ұрып-соғуымен қираған. Бірнеше ұшақ олар келген теміржол вагондарында күйіп кетті. Алайда әуеайлақ басып алынғаннан кейін көп ұзамай 24-ші танк корпусы неміс күштерінің келуінен ажыратылды және неміс желілерінің тереңінде азық-түліксіз қалды. Жуков өзінің естеліктерінде корпус "желіге шығарылған ұшақтардың пойызын ұстады" және "көтерілуге дайын" 200 неміс көлік ұшағын "жарып тастады" деп жазды. Содан кейін "Бес күн бойы қарулы корпус Тацинскаяны ұстап, жаудың қоршауын қоршауға қатты қарсылық көрсетті. Бадановтың 24 мотобригадасының маршы солтүстіктен неміс әскерлері артынан ілесе бастаған кезде, әуеайлақ пен қала үшін шайқас жүріп жатқанда, оның қирағаны анық болды. 26 желтоқсанда 24-ші мотобригаданың соңғы элементтері корпустың негізгі құрамына қосылу үшін қоршауды бұза алды. Осы уақытта фельдмаршал Эрих фон Манштейн XLVIII танк корпусына Қызыл Армияның 11-ші танк дивизиясы мен 6-шы танк дивизиясымен қол жеткізген терең енулеріне қарай қозғалуға бұйрық берді. 26 желтоқсаннан бастап екі дивизия 24-ші танк корпусы мен 1-ші гвардиялық армия арасындағы байланысты толығымен кесіп тастады. Солтүстікке қарай, аралас Kampfgruppe 24-ші танк корпусына көмекке келетін басқа Қызыл Армия құрамаларына қарсы жолды бұғаттады. Неміс командалығы сонымен қатар 306-шы жаяу әскер дивизиясының 579-шы жаяу әскер полкін және үш бронепоезд: ПЗ 10а, 10б және 28-ті алып келді. Бұл күштер 24-ші танк корпусын жою мақсатында шабуылға түсті. Ставка Бадановтың күштеріне көмек көрсету үшін майдан командалығына бұйрық берді. Қолда бар бөлімшелер ауыр шайқастардан кейін 25 танкке дейін қысқартылған 25-ші танк корпусы және 1 гвардиялық механикаландырылған корпус болды, олар да шығынға ұшырады. Олар жаяу әскермен күшейтілді, бірақ Тацинскаяға дейін жетуге үлгермеді. Бұл Баданов пен оның аман қалған адамдарының жойылудан қашу қажеттігіне әкелді және 28 желтоқсанда бұған рұқсат берілді. Көптеген материалдары мен көптеген адамдар қашып шығу кезінде жоғалды, бірақ немістерге зиян келтірілді. Сталинградты жеңу үшін шабуылшыларға қарсы тұру үшін неміс күштерін кері қайтаруға тура келді, ал Люфтваффедің көптеген алмастырылмайтын көлік ұшақтары жойылып, олардың экипаждары мен жердегі қызметкерлері көбінесе қаза тапты. 24-ші танк корпусы 84 танкті, 106 зеңбіректі жойып, 12 000 ось әскерін өлтіріп, тағы 5000-ды тұтқынға алды.
Our tank detachments unexpectedly broke into Tatsinski military airport. First to penetrate enemy's territory was captain Nechaev's battalion. A tough fight between tanks and enemy anti aircraft artillery began. Germans were shooting grenades at the Russian (sic Soviet) tanks and managed to blow up several of them. However the Soviet tank crews broke the Nazi defense. After they destroyed patrol forces, Russian (sic) soldiers started shooting German pilots that rushed to their planes desperately hoping to save their lives. The airfield housed 170 operational transport aircraft, plus an unknown number of non operational aircraft. The German defenses were quickly overrun, while about 100 (according to German estimates) transport planes managed to escape. German estimates were that 72 were destroyed, or almost 10% of the transport capacity of the Luftwaffe. Many of the planes were destroyed by Soviet tanks ramming the tail sections. A number of planes were destroyed while still on railway cars on which they had arrived. Shortly after the airfield was seized however, the 24th Tank Corps was cut off by the arriving German reinforcements and found itself without supplies deep inside the German lines. Zhukov wrote in his memoirs that the Corps "captured a trainload of disassembled aircraft", and "crushed" 200 German transport aircraft "ready to take off." Then "for five whole days the armoured corps held Tatsinskaya, putting up fierce resistance to encircling enemy reserves. "===
Already while the battle for the airfield and the town were going on, it became clear to Badanov that he had been cut off, when march columns of his 24th Motorized Brigade were followed from the north by German forces. On 26 December, the last elements of the 24th Motorized Brigade managed to break through the encirclement to join the main body of the corps. Field Marshal Erich von Manstein had meanwhile ordered the XLVIII Panzer Corps to move towards the deep penetrations the Red Army had achieved with the 11th Panzer Division and 6th Panzer Division. From 26 December, the two divisions had cut off completely the connection between the 24th Tank Corps and 1st Guards Army. Towards the north, a mixed Kampfgruppe blocked the road against other Red Army formations that might come to the assistance of the 24th Tank Corps. The German command also brought up the 579th Infantry Regiment of the 306th Infantry Division and three armoured trains: PZ 10a, 10b and 28. Together, these forces launched an attack with the aim of destroying the 24th Tank Corps. Stavka reacted by ordering the Front command to assist Badanov's force. The available units were 25th Tank Corps, which had been reduced to 25 tanks by heavy combat, and 1st Guards Mechanized Corps, which had incurred losses too. They were reinforced with infantry, but did not manage to break through to Tatsinskaya. This led to the need for Badanov and his surviving men to break out to escape destruction, and permission to do so was given on 28 December. Most of the matériel and many men were lost during the break out, but the damage to the Germans had been done. German forces engaged in the relief of Stalingrad had to be withdrawn to deal with the raiders, and many irreplaceable transport planes of the Luftwaffe had been destroyed, with their crews and ground personnel mostly killed. The 24th Tank Corps claimed the destruction of 84 tanks, 106 guns, the killing of 12,000 Axis soldiers and the capture of almost 5,000 more in this operation.
Талдау
Танк корпусының ауыр техникасының басым көпшілігі жойылғанға қарамастан, рейд шешуші оперативтік табысқа қол жеткізді. 24-ші танк корпусы өз қорыннан 240 км қашықтықта жұмыс істеді және ақыр соңында өз жұмысын жалғастыру үшін қолға түскен қорына сүйенуге мәжбүр болды. Кеңес жаяу әскерінің ілеспелері жеткілікті түрде қозғалмады, бұл немістерге шабуыл жасайтын күш пен оның жабдықтау базасы арасындағы байланысты кесіп тастауға мүмкіндік берді және ақыр соңында аймақтағы неміс күштерінің көп бөлігін кесіп тастаудың оперативтік ниетімен жеңілді. Осыған қарамастан, рейд күшті құраманы жылжымалы неміс құрамаларының артқы жағына итеріп жіберді, Люфтваффеге қатты зақым келтірді және неміс командалығын өз операциялық жоспарларын өзгертуге мәжбүр етті. Бұрынғы совет шабуылдары партизандармен жұмыс істейтін әлдеқайда әлсіз ат әскері немесе әуеде жүретін әскерлер болды, ал олар көп залал келтіре алмады. Бұл рейдтен Кеңес әскерінің командалығы көп нәрсе үйренді және бұл жаңа танк әскерлерін тәуелсіз құралым ретінде жаудың артқы жағында тұрақты операцияларды жүргізуге қабілетті етіп құруға қосымша серпін берді. 24-ші танк корпусының техникасы мен көптеген адамдары мүлдем жоғалғандықтан, жаудың қасында өте терең жерде жұмыс істеу ерекше қауіп төндіретінін түсіндік.
Тану
Ставка 24-ші танк корпусының ерекше жетістіктерін тез мойындады. Генерал-майор Баданов осы операция үшін жаңадан құрылған 2-сыныпты Суворов орденінің алғашқы иегері болды. Ол тез арада соғыстың соңында 4-ші танк армиясына басшылық етті, оны ол 1943 жылдың шілдесінде Кутузов операциясында басқарды. 1944 жылдан бастап Қызыл Армияның бронетанктік мектебінің командирі болды, генерал-лейтенант дәрежесіне дейін көтерілді. Рейд кезінде 24-ші танк корпусы 2-ші гвардиялық танк корпусы деп аталып, оның жетістіктеріне орай "Тацинская" деген құрметті атақ берілді. Кейін ол Прохоровка шайқасында, сондай-ақ соғыс кезінде басқа да көптеген маңызды операцияларда маңызды рөл атқарды. Соңғы танк корпусының командирі капитан Нечаев өзінің әрекеті үшін қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағын алды.