Кіріспе

Тацинская шабуыл - 1942 жылдың желтоқсан айының соңында генерал-майор Василий Михайлович Бадановтың қолбасшылығымен 24-ші танк корпусының Германияның артқы жағына жасаған советтік броньды шабуыл. Бұл операция Кіші Сатурн операциясы кезінде, Сталинград шайқасында Вермахттың 6-армиясын сәтті қоршауға алғаннан кейін болды. Рейдтің мақсаты - немістерді 6-армияны босатуға тырысатын күштерді басқа жаққа аударуға мәжбүрлеу. Кеңес әскері өз мақсатын - Тацинская әуеайлағындағы Люфтваффе әуе көпірінің хабын басып алды. Кеңес әскерлері 72 ұшақты жерге қарай жойды, бірақ олардан ажыратылып, азық-түлікпен қамтамасыз етілмеді. Тенк корпусының басым көпшілігі соңынан болған шабуыл кезінде жоғалғанына қарамастан, шабуыл үлкен оперативтік жеңіске қол жеткізді.

Өмірбаян

Қызыл армия 1942 жылы 19 қарашада басталған Уран операциясы арқылы Сталинградта Вермахттың 6-шы армиясын қоршап алды. Желтоқсанның ортасына қарай немістердің "Қысқы дауыл" операциясы қоршау шеңберінен 48 км-ге жетті, ал қоршалған әскерді қамтамасыз етуге тырысқан әуе көпірінің жұмысы қарқынды жүрді. Осы жағдайда Ставка (Кеңес Жоғарғы Бас қолбасшылығы) "Кіші Сатурн" операциясын бастауға шешім қабылдады. Ол Азов теңізінің оңтүстігіне және жағалауына еніп, барлық неміс армиясы тобының А-ны қоршауға алуды көздеді. Бұл операцияның неміс стратегиялық позициясына төнген қаупі соншалықты ауыр болды, сондықтан Вермахт командасы 6-армияны жеңілдетуге деген үміттен бас тартып, оның орнына назарын алға қарай келе жатқан Қызыл Армия құрамаларымен күресуге аударды, сонымен бірге батысқа мүмкіндігінше көп бөлімшелерді жылжытуға тырысты. Қауіп салдарынан, көмекке қатысқан неміс дивизияларының ең күштісі, 6-панцер дивизиясы батысқа қарай бұрылды және алдымен Тацинскаядан шабуыл жасайтын күшті тазартуды, кейіннен әуеайлақтың солтүстігіне қарай жаңа майдан сызығын құруды тапсырды. Осы шешіммен 6-армияға кіру үміті жойылды.

Кеңестер одағының жоспарлары

Советтердің 24-ші танк корпусы (кейін 2-ші гвардиялық танк корпусы) 3-ші гвардиялық армияға қарасты, оған генерал Дмитрий Лелюшенко қолбасшылық етті, ол Николай Ватутиннің қолбасшылығындағы Оңтүстік-Батыс майданының бір бөлігі болды. Корпус Deep Battle іліміне сәйкес әскердің пайдалану күштері ретінде тағайындалды. Сондықтан ол сектордағы ось күштерінің тактикалық қорғанысын бастапқы бұзған кезде жасалмады, бірақ осы қорғаныста бұзылғаннан кейін жасалатын болады. Үшінші гвардиялық армияның шабуылдау 1942 жылдың 16 желтоқсанында таңертең басталды. Оқшылар құрамаларының осьтің тактикалық қорғанысын бұзуын жеделдету үшін Лелюшенко соғыстың алғашқы кезеңінде өзіне қолжетімді қалған екі танк корпусын (17-ші және 25-ші танк корпустары) жұмсады. 24-ші танк корпусына 17 желтоқсанда сағат 1130-да операциясын бастау туралы бұйрық берілді. Бұл кезеңде 17-ші және 25-ші танк корпустары операциялық тереңдікке жетіп, итальяндық 8-ші армияны қоршап, армия бөлінісі Холлидт күштеріне қарсы күресіп жатты. 25-ші танк корпусы кейіннен Тацинскаяның шығысында Морозовскке қарай терең рейд жүргізді. Екі терең рейдтің мақсаты - неміс 6-армиясының көмекке келген "Қысқы дауыл" операциясын жүргізетін неміс құрамаларын кесіп тастау болды.

Рейд

Рейд Сталинградты әуе көпірінің негізгі бөлігі жүргізілген неміс люфтваффеінің Тацинская әуеайлағына бағытталған. Аэродром Тацинская қаласында (ол кезде 5 мың адам тұратын) орналасқан болатын. 1942 жылы 24 желтоқсанда Рождество қарсаңында Кеңес әскері қала мен әуеайлақты басып алды. Әуеайлақ ескертуді қабылдамаған болуы мүмкін, өйткені ұшу операциялары әлі де жалғасып жатқан. Сол оқиғаға куә болған бір кеңес офицері оқиғаның мәнін былайша баяндады: Жау аумағына бірінші болып капитан Нечаевтың батальоны енген. Соғыс арбалары мен қарсыластың авиация артиллериясы арасында қатал ұрыс басталды. Неміс әскері ресейлік (совет) танкілерге гранаталар атып, олардың бірнешеуін жарылқады. Алайда, совет танкілері нацистердің қорғанысын бұзып жіберді. Ресейлік әскерлер патрульдік топтарды жойғаннан кейін, өз өмірлерін құтқару үшін ұшақтарға асыққан неміс ұшқыштарына оқ атуды бастады. Әуеайлақта 170 операциялық көлік ұшағы, сондай-ақ белгісіз сандағы операциялық емес ұшақтар орналасқан. Неміс қорғанысы тез басып алынды, ал 100-ге жуық (неміс бағалауларына сәйкес) көлік ұшақтары қашып құтылуға қол жеткізді. Неміс есептері бойынша 72-сі жойылған, немесе Люфтваффе тасымалдау қуатының 10% -ы. Көптеген ұшақтар совет танкілерінің құйрығын ұрып-соғуымен қираған. Бірнеше ұшақ олар келген теміржол вагондарында күйіп кетті. Алайда әуеайлақ басып алынғаннан кейін көп ұзамай 24-ші танк корпусы неміс күштерінің келуінен ажыратылды және неміс желілерінің тереңінде азық-түліксіз қалды. Жуков өзінің естеліктерінде корпус "желіге шығарылған ұшақтардың пойызын ұстады" және "көтерілуге дайын" 200 неміс көлік ұшағын "жарып тастады" деп жазды. Содан кейін "Бес күн бойы қарулы корпус Тацинскаяны ұстап, жаудың қоршауын қоршауға қатты қарсылық көрсетті. Бадановтың 24 мотобригадасының маршы солтүстіктен неміс әскерлері артынан ілесе бастаған кезде, әуеайлақ пен қала үшін шайқас жүріп жатқанда, оның қирағаны анық болды. 26 желтоқсанда 24-ші мотобригаданың соңғы элементтері корпустың негізгі құрамына қосылу үшін қоршауды бұза алды. Осы уақытта фельдмаршал Эрих фон Манштейн XLVIII танк корпусына Қызыл Армияның 11-ші танк дивизиясы мен 6-шы танк дивизиясымен қол жеткізген терең енулеріне қарай қозғалуға бұйрық берді. 26 желтоқсаннан бастап екі дивизия 24-ші танк корпусы мен 1-ші гвардиялық армия арасындағы байланысты толығымен кесіп тастады. Солтүстікке қарай, аралас Kampfgruppe 24-ші танк корпусына көмекке келетін басқа Қызыл Армия құрамаларына қарсы жолды бұғаттады. Неміс командалығы сонымен қатар 306-шы жаяу әскер дивизиясының 579-шы жаяу әскер полкін және үш бронепоезд: ПЗ 10а, 10б және 28-ті алып келді. Бұл күштер 24-ші танк корпусын жою мақсатында шабуылға түсті. Ставка Бадановтың күштеріне көмек көрсету үшін майдан командалығына бұйрық берді. Қолда бар бөлімшелер ауыр шайқастардан кейін 25 танкке дейін қысқартылған 25-ші танк корпусы және 1 гвардиялық механикаландырылған корпус болды, олар да шығынға ұшырады. Олар жаяу әскермен күшейтілді, бірақ Тацинскаяға дейін жетуге үлгермеді. Бұл Баданов пен оның аман қалған адамдарының жойылудан қашу қажеттігіне әкелді және 28 желтоқсанда бұған рұқсат берілді. Көптеген материалдары мен көптеген адамдар қашып шығу кезінде жоғалды, бірақ немістерге зиян келтірілді. Сталинградты жеңу үшін шабуылшыларға қарсы тұру үшін неміс күштерін кері қайтаруға тура келді, ал Люфтваффедің көптеген алмастырылмайтын көлік ұшақтары жойылып, олардың экипаждары мен жердегі қызметкерлері көбінесе қаза тапты. 24-ші танк корпусы 84 танкті, 106 зеңбіректі жойып, 12 000 ось әскерін өлтіріп, тағы 5000-ды тұтқынға алды.

Талдау

Танк корпусының ауыр техникасының басым көпшілігі жойылғанға қарамастан, рейд шешуші оперативтік табысқа қол жеткізді. 24-ші танк корпусы өз қорыннан 240 км қашықтықта жұмыс істеді және ақыр соңында өз жұмысын жалғастыру үшін қолға түскен қорына сүйенуге мәжбүр болды. Кеңес жаяу әскерінің ілеспелері жеткілікті түрде қозғалмады, бұл немістерге шабуыл жасайтын күш пен оның жабдықтау базасы арасындағы байланысты кесіп тастауға мүмкіндік берді және ақыр соңында аймақтағы неміс күштерінің көп бөлігін кесіп тастаудың оперативтік ниетімен жеңілді. Осыған қарамастан, рейд күшті құраманы жылжымалы неміс құрамаларының артқы жағына итеріп жіберді, Люфтваффеге қатты зақым келтірді және неміс командалығын өз операциялық жоспарларын өзгертуге мәжбүр етті. Бұрынғы совет шабуылдары партизандармен жұмыс істейтін әлдеқайда әлсіз ат әскері немесе әуеде жүретін әскерлер болды, ал олар көп залал келтіре алмады. Бұл рейдтен Кеңес әскерінің командалығы көп нәрсе үйренді және бұл жаңа танк әскерлерін тәуелсіз құралым ретінде жаудың артқы жағында тұрақты операцияларды жүргізуге қабілетті етіп құруға қосымша серпін берді. 24-ші танк корпусының техникасы мен көптеген адамдары мүлдем жоғалғандықтан, жаудың қасында өте терең жерде жұмыс істеу ерекше қауіп төндіретінін түсіндік.

Тану

Ставка 24-ші танк корпусының ерекше жетістіктерін тез мойындады. Генерал-майор Баданов осы операция үшін жаңадан құрылған 2-сыныпты Суворов орденінің алғашқы иегері болды. Ол тез арада соғыстың соңында 4-ші танк армиясына басшылық етті, оны ол 1943 жылдың шілдесінде Кутузов операциясында басқарды. 1944 жылдан бастап Қызыл Армияның бронетанктік мектебінің командирі болды, генерал-лейтенант дәрежесіне дейін көтерілді. Рейд кезінде 24-ші танк корпусы 2-ші гвардиялық танк корпусы деп аталып, оның жетістіктеріне орай "Тацинская" деген құрметті атақ берілді. Кейін ол Прохоровка шайқасында, сондай-ақ соғыс кезінде басқа да көптеген маңызды операцияларда маңызды рөл атқарды. Соңғы танк корпусының командирі капитан Нечаев өзінің әрекеті үшін қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағын алды.