Кіріспе

Цифрлық теледидар хабарларын таратудың ашық стандарты

Цифрлық бейне хабарларын тарату (DVB) – цифрлық теледидар үшін халықаралық ашық стандарттар жиынтығы. DVB стандарттарын DVB жобасы – халықаралық өнеркәсіп консорциумы ұстап тұрады және оларды Еуропалық телекоммуникациялық стандарттар институтының (ETSI), Еуропалық электротехникалық стандарттау комитетінің (CENELEC) және Еуропалық хабар тарату одағының (EBU) бірлескен техникалық комитеті (JTC) жариялайды.

Мазмұны

Цифрлық бейне мазмұны H.26x және MPEG форматтары сияқты дискретті косинус түрлендіруіне (DCT) негізделген бейне кодтау стандарттарымен кодталады. Цифрлық аудио мазмұны модификацияланған дискретті косинус түрлендіруі (MDCT) негізделген аудио кодтау стандарттарымен, мысалы Advanced Audio Coding (AAC), Dolby Digital (AC 3) және MP3 кодталады. Цифрлық аудио және цифрлық бейне таратудан басқа, DVB бірнеше медиа үшін (DECT, GSM, PSTN/ISDN, спутник және т.б.) кері арналары (DVB RC) бар деректер байланыстарын (DVB DATA EN 301 192) анықтайды және протоколдарды (DVB IPTV: Интернет протоколы; DVB NPI: желілік протоколдан тәуелсіз) қолдайды. Ескі технологиялар, мысалы телетекст (DVB TXT) және тік бос интервал деректері (DVB VBI) де стандарттармен түрлендіруді жеңілдету үшін қолдау көрсетіледі. Дегенмен, көптеген қолданбалар үшін субтитрлеуге арналған DVB SUB сияқты жетілдірілген баламалар бар.

Шифрлау және метадеректер

Шартты қолжетімділік жүйесі (DVB CA) шифрланған мазмұнға қол жеткізу үшін ортақ шифрлау алгоритмін (DVB CSA) және физикалық ортақ интерфейсті (DVB CI) анықтайды. DVB CA провайдерлері осы ерекшеліктерге сүйене отырып, өздерінің толыққанды меншік шартты қолжетімділік жүйелерін әзірлейді. Бірнеше CA жүйелерін бір уақытта шифрланған DVB бағдарлама ағынына тағайындауға болады, бұл қызмет провайдеріне операциялық және коммерциялық икемділікті қамтамасыз етеді. DVB сонымен қатар мазмұнды қорғау және көшірмелерді басқару жүйесін (DVB CPCM) әзірлеп жатыр, ол жазылған мазмұнды үй желісінде немесе одан тыс жерде икемді пайдалануға мүмкіндік береді, сонымен бірге Интернетте шектеусіз таралуын болдырмайды. DVB CPCM танымал баспасөзде көптеген пікірталас тудырды және CPCM – бұл DVB-нің сәтсіз америкалық Broadcast Flag-қа берген жауабы деп есептеледі. DVB тасымалдарына қызмет туралы ақпарат (DVB SI, ETSI EN 300 468, ETSI TR 101 211) деп аталатын метадеректер кіреді, ол әртүрлі элементарлы ағымдарды біртұтас бағдарламаларға байланыстырады және электрондық бағдарламалар нұсқаулығы үшін, сондай-ақ автоматты іздеу және сүзгілеу үшін адам оқи алатын сипаттамаларды ұсынады. Бұл метадеректермен қолданылатын мерзімдеу жүйесі 2038 жылғы мәселеге ұшырайды, онда 16 биттің шектеулілігі және өзгертілген Юлиан күнінің ауытқуы 2000 жылғы мәселеге ұқсас ағындық қатеге әкеледі. Қарсыласы DigiCipher 2 негізіндегі ATSC жүйесінде бұл мәселе 2048 жылға дейін тумайды, себебі 32 бит қолданылады. Жақында DVB TV Anytime Forum (DVB TVA, ETSI TS 102323) анықтаған метадеректердің профилін қабылдады. Бұл XML схемасына негізделген технология және DVB профилі жетілдірілген жеке цифрлық жазғыштар үшін жасалған. Соңғы кезде DVB IPTV (DVB IPI, ETSI TR 102033, ETSI TS 102034, ETSI TS 102814) қызметін әзірлеу бойынша жұмыстарды бастады, ол кеңжолақты контент нұсқаулығы үшін метадеректер анықтамаларын да қамтиды (DVB BCG, ETSI TS 102 539).

Бағдарламалық платформа

DVB Multimedia Home Platform (DVB MHP) тұтынушылық бейне жүйелеріне арналған Java негізіндегі платформаны анықтайды. Көптеген DVB және MPEG 2 ұғымдары үшін абстракцияларды ұсынатындықтан бөлек, ол желілік картаны басқару, қосымшаларды жүктеу және қабатталған графика сияқты басқа мүмкіндіктерге интерфейстерді де ұсынады.

Қайту арнасы

DVB екі бағытты байланыс құру үшін DVB (S/T/C) жүйесімен бірге жұмыс істейтін бірнеше қайтару арналарын стандарттаған. RCS – Return Channel Satellite деген терминнің қысқартылған түрі, C, Ku және Ka жиіліктерінде 2 Мбит/с дейін қайтару өткізу қабілетіне ие арналарды анықтайды. DVB RCT – ETSI EN 301958 стандартымен белгіленген Return Channel Terrestrial терминінің қысқартылған түрі.

Қызметті табу

DVB I стандарты (ETSI TS 103 770) дәстүрлі цифрлық эфирлік хабар тарату немесе Интернет-протокол желілері арқылы жеткізілетін аудиовизуалды қызметтерді іздеуге және қол жеткізуге, сондай-ақ оларды бірыңғай форматта ұсынуға арналған интернетке негізделген сұрау және жауап беру механизмін анықтайды.

Бала асырап алу

DVB S және DVB C 1994 жылы ратификацияланды. DVB T 1997 жылдың басында бекітілді. DVB T-ның алғашқы коммерциялық хабарларын 1998 жылдың соңында Ұлыбританияның Digital TV Group тобы жүзеге асырды. 2003 жылы Германияның Берлин қаласы аналогты теледидар сигналдарын таратуды толығымен тоқтатқан алғашқы аймақ болды. Еуропаның көп бөлігі цифрлық теледидармен толық қамтылған, ал көптеген елдерде PAL/SECAM қызметтері тоқтатылды. DVB стандарттары бүкіл Еуропада, сондай-ақ Австралияда, Оңтүстік Африкада және Үндістанда қолданылады. Олар Азия, Африка және көптеген Оңтүстік Америка елдерінде кабельдік және спутниктік хабар тарату үшін де пайдаланылады. Кейбіреулері DVB T орнына ISDB T-ны таңдады, ал бірнеше ел (АҚШ, Канада, Мексика және Оңтүстік Корея) DVB T орнына ATSC-ны таңдады.

Қырғызстан

DVB-T хабар тарату 2009 жылдың 9 желтоқсанында Кения президенті Мвай Кибаки тарапынан іске қосылды. Хабарлар H.264 форматында жүзеге асырылуда, декодерлерді Найроби университеті ұсынып отыр. Кения 2009 жылдың шілде айынан бері DVB-H хабар таратуды да жүргізіп келеді, ол Safaricom және басқа GSM желілеріндегі таңдалған Nokia және ZTE телефондарында қолжетімді.

Мадагаскар

2011 жылдан бері Blueline ақылы теледидар операторы BluelineTV атты DVB-T қызметін іске қосты. Ол смарт-карталармен де, ресиверлермен де қамтамасыз етеді.

Оңтүстік Африка

1995 жылдан бері төлемді теледидар операторы DStv өзінің қызметтерін DVB-S стандарты арқылы таратып келді. 2010 жылы ол DVB over IP қызметін іске қосты, ал 2011 жылы DVB-H стандартын пайдалана отырып DStv мобильді қызметін бастады. 2010 жылдың соңында Оңтүстік Африка үкіметі Оңтүстік Африка даму қауымдастығының (SADC) жұмыс тобының DVB-T2 стандартын қабылдау туралы шешімін мақұлдады.

Гонконг

Гонконгта TVB Pay Vision және Cable TV сияқты бірнеше кабельдік теледидар операторлары DVB-S немесе DVB-C жүйесін пайдалануды бастады. Бірақ үкімет 2007 жылдың 31 желтоқсанынан бері іске қосылған цифрлық эфирлік хабар тарату қызметтері үшін Қытай материгінде жасалған DMB-T/H стандартын қабылдады.

Иран

2009 жылдың 17 наурызында IRIB Тегеранда DVB-H және DVB-T H.264/AAC хабарларын таратуды бастады. DVB-T хабар таратуы қазір Исфахан, Машхад, Шираз, Қом, Тәбриз және Рашт сияқты басқа қалаларда да кеңінен қолжетімді.

Израиль

H.264 стандартын қолдана отырып, DVB-T хабарларын тарату 2009 жылдың 1 маусымында сынақ ретінде басталды, ал толыққанды тарату 2009 жылдың 2 тамызында қолға алынды. Бастапқы жоспар бойынша аналогтық хабар таратуы іске қосылғаннан кейін 18 айда тоқтатылуы тиіс еді, бірақ аналогтық хабар тарату 2011 жылдың 31 наурызында тоқтатылды. 2010 жыл ішінде DVB-T хабарларын Израильдің көп бөлігінде қолжетімді етуге қол жеткізілді және хабар таратуға электрондық бағдарламалар кестесі (EPG) қосылды.

Жапония

SKY PerfecTV! ерекшелігін қоспағанда, Жапонияда барлық аймақтарда әртүрлі форматтар (ISDB) қолданылады, бірақ олар DVB форматтарына өте ұқсас. SkyPerfect – 124 және 128 градус шығыс бойындағы спутниктерде DVB қолданатын спутниктік провайдер. Дегенмен, оның 110 градус шығыс бойындағы спутнигі DVB қолданбайды.

Малайзия

Малайзияда жаңа төлемді теледидар станциясы MiTV 2005 жылдың қыркүйегінде DVB IPTV технологиясын пайдалана бастады, ал жалғыз спутниктік бағдарлама провайдері ASTRO 1996 жылдан бері DVB S форматында хабар таратады. 2006 жылдың соңында DVB T сынақтары TV1 және TV2 арналарын бірдей эфирде көрсетумен және RTM3/RTMi деп аталатын жаңа арнамен бірге басталды. 2007 жылдың сәуірінде RTM сынақтардың нәтижесінің сәтті болғанын және DVB T-нің 2007 жылдың соңына қарай көпшілікке қолжетімді болатынын мәлімдеді. Бірақ, жүйе жоспарланғандай жарияланбады. 2008 жылға қарай сынақ цифрлық желісі Muzik Aktif деп аталатын музыкалық арнаны және Arena деп аталатын спорт арнасын қамтыды, ал Berita Aktif деп аталатын жаңалықтар арнасын да кеңейтілген сынақтарға қосу жоспарланған. Сонымен қатар, Пекин Олимпиадасы кезінде жоғары сападағы сынақтар жүргізілді, олардың нәтижесі де оң болды. Жүйенің 2009 жылы көпшілікке ашылатыны хабарланды. 2009 жылы MiTV жабылып, U Television деп өзгертілді және бұрын қолданылған DVB IPTV жүйесінен айырмашылығы, қайта іске қосылғанда шифрланған DVB T жүйесіне көшетіні туралы мәлімдеді. Алайда, RTM-нің цифрлық желісі де көпшілікке жарияланбады, бірақ осы кезде DVB T-ны қолдайтын бірінші буын телевизорлар сатылымға түсті. Үкімет 2015 жылдың ортасынан бастап DVB T2 жүйесін кезең-кезеңмен енгізетінін және аналогтық эфирді тоқтатуды 2019 жылдың сәуір айына дейін ықпалдастыратынын хабарлады.

Филиппин

Филиппинде DVB-S және DVB-S2 спутниктік компаниялар қазір қолданатын екі хабар тарату стандарты, ал DVB-C кейбір кабельдік компаниялар тарапынан да қолданылады. Үкімет 2006 жылдың қараша айында DVB-T-ны цифрлық эфирлік хабар тарату үшін қабылдады, бірақ бір жыл өткен соң, DVB-T-ны алмастыру үшін басқа стандарттарды қарастырды. Ел DVB-T орнына ISDB-T жүйесін таңдады.

Тайвань

Тайваньда кейбір сандық кабельді теледидар жүйелері DVB-C қолданады, бірақ көптеген абоненттер әлі де аналогты NTSC кабельді теледидарынан пайдаланады. Үкімет NTSC-нің орнына ATSC немесе жапондық ISDB-T стандартын қабылдауды жоспарлаған. Алайда, ел еуропалық DVB-T жүйесін таңдады. Public Television Service (PTS) және Formosan TV жоғары сапалы теледидарды ұсынады. Біріншісі HiHD арнасына ие, ал екіншісі MLB бейсболын тарату үшін HD арнасын пайдаланады.

Кипр

Кипр DVB-T технологиясын MPEG-4 кодегімен пайдаланады. 2011 жылдың 1 шілдесінде барлық арналар үшін, CyBC 1 арнасынан басқа, аналогтық хабар тарату тоқтатылды.

Дания

Данияда DVB-T 2009 жылдың 1 қарашасында теледидардың аналогтық тарату жүйесін толығымен алмастырды. Данияның ұлттық цифрлық теледидар таратуы Boxer TV A/S компаниясына жүктелді, ол Даниядағы жер үстінен теледидар таратуын басқаратын ұйым болып табылады. Дегенмен, DR арнасынан бірнеше тегін каналдар әлі де қолжетімді.

Финляндия

DVB-T хабарларын тарату 2001 жылдың 21 тамызында басталды. Аналогтық желілер цифрлық желілермен бірге 2007 жылдың 1 қыркүйегіне дейін жұмыс істеді, содан кейін бүкіл ел бойынша тоқтатылды. Аналогтық таралымды тоқтату алдында құрлықтағы желіде үш мультиплекс болды: MUX A, MUX B және MUX C. MUX A мемлекеттік телерадиокомпания Yleisradio арналарын қамтыды, ал MUX B екі коммерциялық телерадиокомпания – MTV3 және Nelonen арасында бөлісті. MUX C әртүрлі басқа телеарналардың арналарын қамтыды. Аналогтық таралым тоқтатылғаннан кейін төртінші мультиплекс MUX E іске қосылды. Yleisradio (YLE) арналарының барлығы ақысыз көрсетіледі, сондай-ақ MTV3, Nelonen, Subtv, Jim, Nelonen Sport, Liv, FOX, TV5 Finland, AVA және Kutonen сияқты бірнеше коммерциялық арналар да ақысыз. PlusTV арқылы сатылатын бірнеше ақылы арналар да бар.

Италия

Италияда DVB-S 1996 жылы басталды, ал соңғы аналогтық хабар тарату 2005 жылы тоқтатылды. Аналогтық жер үсті желісінен DVB-T желісіне көшу 2008 жылдың 15 қазанында басталды. Көп жылдық кезеңдік өтуден кейін аналогтық хабар тарату 2012 жылдың 4 шілдесінде толық аяқталды.

Нидерланды

Нидерландыда DVB-S хабар тарату 1996 жылдың 1 шілдесінде басталды, ал спутниктік провайдер MultiChoice (қазір CanalDigitaal) аналогтық қызметті одан кейін 1996 жылдың 18 тамызында тоқтатты. DVB-T хабар тарату 2003 жылдың сәуірінде басталды, ал жердегі аналогтық хабар тарату 2006 жылдың желтоқсанында тоқтатылды. Бастапқыда Digitenne, кейін KPN компаниялары сатумен айналысты. Multiplex 1 ұлттық NPO 1, NPO 2 және NPO 3 телеарналарын, сондай-ақ өңірлік арнаны қамтиды. 2~5 мультиплекстерде басқа шифрланған коммерциялық және халықаралық арналар бар. Multiplex 1 сонымен қатар Radio 1, Radio 2, 3 FM, Radio 4, Radio 5, Radio 6, Concertzender, FunX радиоарналарын және өңірлік арнаны хабарлайды. 2011 жылдың маусымына қарай Нидерландтағы DVB-T қызметі 29 телеарна мен 20 радиоарнаны (ашық эфирдегі арналар да бар) қамтыды. DVB-T2 2019/2020 жылдары енгізіледі.

Норвегия

Норвегияда DVB-T телеарналары RiksTV (шифрланған ақылы арналар) және NRK (шифрланбаған мемлекеттік арналар) арқылы ұсынылады. DVB-T жер желісі арқылы хабар тарату 2007 жылдың қараша айында басталды, және одан кейін елдің әр бөлігіне кезең-кезеңімен енгізілді. Норвегиядағы DVB-T жүзеге асыруы көптеген елдерден өзгеше, себебі ол HE-AAC аудио кодегімен H.264 стандартын қолданады, ал көптеген елдер MPEG-2 стандартын пайдаланады. Бұл тұрғыда, көптеген PC-ге арналған DVB бағдарламалық қамтамасы осымен қиындықтарға тап болады, бірақ 2007 жылдың соңында libfaad2 кітапханасын қолданатын DVBViewer сияқты үйлесімді бағдарламалық қамтама шығарылды. Sony бірнеше HDTV теледидарларын (Bravia W3000, X3000, X3500, E4000, V4500, W4000, W4500, X4500) шығарды, олар жеке топтық қорапсыз Норвегияның DVB-T жүзеге асыруын қолдайды, ал Sagem ITD91 HD және Grundig DTR 8720 STB-лер де қолдау көрсетеді.

Польша

Қазіргі уақытта Польша DVB-T2 стандарты мен HEVC кодегін пайдаланады. Аналогтық хабар таратуды тоқтату 2012 жылдың 7 қарашасында басталды және 2013 жылдың 23 шілдесінде аяқталды.

Португалия

Португалия DVB-T жүйесін қолданады, H.264 бейне және AAC аудио кодектерін пайдаланады. Ол 2009 жылдың 29 сәуірінен бері эфирде, ал барлық аналогтық сигналдар 2012 жылдың 26 сәуірінде тоқтатылды.

Румыния

Румыния 2005 жылы цифрлық жер үсті телехабар таратуды бастады, бірақ контенттің жетіспеуіне және кабельдік және спутниктік теледидардың әлдеқайда танымал болуына байланысты көптеген румындар үшін ол жақсы белгілі болған жоқ. Дегенмен, ол HD контентін жеткізген алғашқы платформа болды. Бүгінде Румыния DVB-T2 жер үсті стандартын, сондай-ақ DVB-S/S2 және өте танымал DVB-C стандартын пайдаланады. Аналогтық хабар тарату тек кабельдік желіде ғана сақталып қалды. Румыния DVB-T стандартында mpeg2 және mpeg4 сынақтарынан кейін 2016 жылы DVB-T2 стандартын қабылдады және қазіргі таңда DVB-T2 толыққанды енгізілді. 2005 жылдың соңында енгізілген DVB-C әлі де SD контент үшін mpeg2, ал HD контент үшін mpeg4 форматында жұмыс істеп келеді. DVB-S (2004 жылы енгізілген, бұл платформаның алғашқысы болды) стандартты ажыратымдылықтағы контенті бар негізгі пакеттерде қолданылады, ал DVB-S2 декодерлері SD және HD контентін қабылдау үшін ұсынылады.

Ресей

2019 жылы толыққанды цифрлық хабар таратуға көшкен Ресей, DVB-T2 стандартын қолданып, онға жуық ірі ұлттық радио және телеарнаны (Бірінші арна, Россия 1/2/K/24, НТВ, Радио Маяк, Радио Росси сияқты) қамтитын 2 жиынтық арнаны таратуда.

Испания

Quiero TV 2000 жылы төлемді теледидар ретінде цифрлық жер үсті хабарларын таратуды бастады. Үш жылдан кейін платформа 200 000 абонент жинағаннан кейін жабылды. Quiero TV қолданған жиіліктер 2005 жылдан бастап "TDT" деген атпен DVB-T стандартында аналогтық эфирлік хабар таратуды бір уақытта жүргізуге пайдаланылды. Қызмет 20 тегін ұлттық телеарнамен, сондай-ақ көптеген өңірлік және жергілікті арналармен басталды. 100% цифрлық қамтуға қол жеткізгеннен кейін 2010 жылы аналогтық хабар тарату тоқтатылды. Кейбір аналогтық жиіліктер арналар санын арттыру үшін және олардың бір бөлігін HD форматында бір уақытта тарату үшін пайдаланылды. 2024 жылдың 14 ақпанынан бастап барлық арналар тек HD форматында хабар тарататын болады. SD арналарының жиіліктері DVB-T2 стандартында олардың бір бөлігін 4K форматында бір уақытта тарату үшін қолданылады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда стандартты сападағы жер үстілік бағдарламалар тарату үшін DVB-T қабылданды, сондай-ақ жоғары сападағы бағдарламалар үшін бір DVB-T2 мультиплексі қолданылады. Ұлыбритания 2012 жылдың соңына дейін барлық аналогты жер үстілік хабар таратуды тоқтатты. Көптеген арналар Freeview қызметі арқылы тегін қолжетімді. DVB-T бұрынғы ONDigital/ITV Digital және Top Up TV қызметтерінде де пайдаланылды. Барлық спутниктік бағдарламалар (олардың бір бөлігі Freesat арқылы тегін, ал қалғаны Sky-ға жазылуды талап етеді) DVB-S немесе DVB-S2 арқылы таратылады. Virgin Media ұсынатын абоненттік кабельдік теледидар DVB-C қолданады.

Солтүстік Америка

Солтүстік Америкада DVB-S, Hughes DSS қатар цифрлық спутниктік байланысты кодтау және бейне сығу үшін жиі қолданылады. Motorola DigiCipher 2 стандартынан өзгеше, DVB қабылдағыштарды өндірушілер саны бойынша кеңіректерінен пайдаланылады. Канада, Мексика, Сальвадор, Гондурас және АҚШ-тағы құрлықтағы цифрлық теледидар хабарларын таратуда COFDM-мен DVB-T емес, 8VSB модуляциясымен ATSC кодтамасы қолданылады. Телевизиялық жаңалықтарды жинау желілері, көшбасқан фургоннан орталық қабылдау пункттеріне (көбінесе тауларда немесе биік ғимараттарда) 2 ГГц жиілік диапазонында DVB-T COFDM арқылы жүзеге асырылады.

Австралия

Австралияда DVB хабар тарату Freeview таңбасымен, ал жақында «Freeview Plus» таңбасымен талданды, бұл кейбір DVB құрылғыларында онлайн HbbTV және EPG интеграциясын көрсетеді. 2001 жылдың қаңтар айында SD және HD форматында MPEG 2 бейне және MPEG 1 аудио қолданылып, тұрақты хабар тарату басталды. Хабар тарату ережелеріне енгізілген өзгерістер хабар таратушыларға көп арналы хабар таратуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде олар кейбір қосымша арналар үшін H.264 бейнесін MPEG 1 немесе AAC аудио кодегімен пайдалана бастады. Қазіргі таңда HD арналардың техникалық сипаттамалары хабар таратушыдан хабар таратушыға өзгеше. ABC, Nine және Ten арналары Dolby Digital дыбысымен 1920x1080i MPEG 4 бейнесін қолданады. Seven және SBS арналары тиісінше Dolby Digital және MPEG 1 дыбысымен 1440x1080i MPEG 2 бейнесін қолданады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда DVB хабар таратуы Freeview тауарлық белгісімен жүзеге асырылады. SD MPEG 2 DVB-S спутниктік хабар тарату 2007 жылдың 2 мамырында, ал DVB-T (құрлықтағы) хабар тарату 2008 жылдың сәуірінде HD H.264 бейне және HE-AAC аудио форматында басталды.

Колумбия

2008 жылдан бері Колумбия 1954 жылы енгізілген аналогты теледидардан сандық эфирлік теледидарға (DVB T2) көшуді мемлекеттік саясат ретінде қабылдады. Бұл шара көрермендерге мемлекеттік және жеке арналардың ашық (OTA) телеарналарын жоғары сапада (HD) тамашалау мүмкіндігін береді. Жоспарға сәйкес, аналогты теледидар хабар тарату 2021 жылы тоқтатылады.

DVB стандартына сәйкес келетін өнімдер

Бір немесе бірнеше DVB стандарттарына сәйкес келетін өнімді өндіретін компаниялар сол өнімге сәйкестік туралы декларация тіркеуге құқылы. Егер DVB таңбасы өнімге қатысты қолданылса – ол телеарна тарату, қызмет, қосымша немесе жабдық болсын – өнім міндетті түрде DVB жобалық кеңсесінде тіркелуі керек.

Қатысушы стандарттар

Цифрлық хабар тарату және қабылдау саласындағы басқа халықаралық стандарттарға АҚШ-та пайда болған ATSC және Жапонияда пайда болған ISDB жатады.