Кіріспе
Американдық пианист және әнші (1928–2017)
Антуан Доминик Домино кіші (26 ақпан 1928 – 24 қазан 2017), Fats Domino деген атпен танымал, американдық әнші-әндер жазушы және пианист. Рок-н-ролл музыкасының негізін қалаушылардың бірі Домино 65 миллионнан астам пластинка сатқан. Жаңа Орлеанда француз креолдық отбасында дүниеге келген Домино 1949 жылы Imperial Records компаниясымен келісім шарт жасады. Оның алғашқы "The Fat Man" синглін кейбір тарихшылар алғашқы рок-н-ролл синглі және 1 миллионнан астам дана сатылған алғашқы жазба деп атайды. Домино әннің авторларының бірі Дейв Бартоломьюмен бірлесіп жұмыс істеуін жалғастырды, Ллойд Прайстің "Lawdy Miss Clawdy" (1952) әніне ерекше ырғақты пианино стилін қосты және "Ain't That a Shame" (1955) әнінен бастап көптеген танымал хиттер жасады. 1955 және 1960 жылдар аралығында ол АҚШ поп хиттерінің топ 10-дығына он бір рет кірді. 1955 жылға қарай оның бес пластинкасы миллионнан астам дана сатылып, алтын сертификат алды. Элвис Пресли Доминоны "мен карьераны бастағанда маған үлкен әсер еткен адам" деп мәлімдеді және 1959 жылы алғаш рет кездескенде оны "рок-н-роллдың нағыз патшасы" деп сипаттады. The Beatles тобы да Доминоның ықпалында болды. Доминоның төрт пластинкасы маңыздылығы үшін Grammy Hall of Fame-ге енгізілді: "Blueberry Hill", "Ain't That a Shame", "Walking to New Orleans" және "The Fat Man". Ол 1986 жылы Rock and Roll Hall of Fame-ге алғашқы топтың құрамында енгізілді. Associated Press агенттігінің мәліметінше, Домино өмірі бойында "110 миллионнан астам пластинка сатқан".
Ерте өмір және білім
Антуан Домино-младший Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында туып өскен. Ол Антуан Калист Домино (1879–1964) және Мари Донатиль Грос (1886–1971) отбасының сегіз баласының ең кішісі болды. Домино отбасы француз креолдық тегінен шыққан, ал Луизиана креол тілі оның ана тілі еді. Көптеген отбасылар сияқты, Доминолар да католик дінін ұстанды. Антуан үйінде, босандыруға көмектескен әжесінің қатысуымен дүниеге келді. Оның туған күні туралы куәлігінде есімі бастапқыда Энтони деп қате жазылған. Оның отбасы Луизиана штатының Вачерье қаласынан Жаңаарқа аймағына жақында көшіп келген. Әкесі жартылай уақыт жұмыс істейтін скрипкашы, сонымен қатар ат жарыс жолында да жұмыс істеген. Домино 1938 жылы күйеуінің інісі, джаз гитарисі Харрисон Верреттен фортепианода ойнауды үйренді.
Карьерасының алғашқы жылдары (1940-шы жылдар)
14 жасында Домино Нью-Орлеан қонақүйлерінде өнер көрсетті. 1947 жылы Нью-Орлеан оркестрінің жетекшісі Билли Даймонд жас пианисттің үйдің ауласындағы барбекюде ойнауын тыңдауға шақыруды қабылдады. Домино осылай жақсы орындағандықтан, Даймонд оны өзінің "Solid Senders" тобымен бірге Нью-Орлеандағы Hideaway клубына шақырды, онда ол пианинода ойнап аптасына 3 доллар табатын еді. 2015 жылы бұл ән Грэмми атақ-даңқы залына енгізілді. Ли Аллен және Фред Кемп – Доминоның сенімді оркестр жетекшілері. Доминоның өзінің жазбалары Imperial лейблі үшін жасалса, ол кейде басқа лейблдердегі басқа әртістердің жазбаларында сессиялық музыкант ретінде ойнайтын. Доминоның рояльдегі жылдам триолеттері Ллойд Прайстің алғашқы хиті "Lawdy Miss Clawdy" әніне есімде қаларлық аспаптық кіріспе болды, ол 1952 жылдың 13 наурызында Specialty Records үшін Козимо Матассаның Нью-Орлеандағы J&M студиясында жазылды (онда Домино бұрын өзінің "The Fat Man" және басқа да әндерін жазған болатын). Дейв Бартоломью Прайстің жазбасын шығарды, онда Доминомен таныс музыканттар Хардести, Филдс және Палмер де болды. Ол Доминодан бастапқы сессиялық пианисттің орнына фортепиано бөлігін ойнауын сұрады. Домино "Ain't That a Shame" (кейде қатемен "Ain't It a Shame" деп жазылатын) әнімен поп-музыкаға еніп, топ-10-ға жетті. Бұл ән Billboard поп-синглдер тізіміне алғаш рет 1955 жылдың 16 шілдесінде енді, 14-орында тұңғыш рет пайда болды. Пат Бунның жұмсақ нұсқасы 1-орынға жетті, ол нәсілдік сегрегация заманында радиода көбірек ойнатылды. 1955 жылы Доминоның гастроль кезінде аптасына 10 000 доллар табатыны айтылды, бұл туралы Чак Берридің естеліктерінде жазылған. Доминоның 37 әні топ-40 тізіміне енді, бірақ ешқайсысы поп-тізімде 1-орынға жетпеді. Әннің қайта жазылған нұсқасы Billboard Pop Albums тізімінде 17-орынға көтерілді. Оның 1956 жылы жазған "Blueberry Hill" әні (1940 жылы Винсент Роуз, Ал Льюис және Ларри Сток жазған, бұрын Гленн Миллер, Джин Отри, Луи Армстронг және басқалар орындаған) Billboard Juke Box тізімінде екі апта бойы 2-орынды, ал R&B тізімінде 11 апта бойы 1-орынды иеленді. Бұл оның ең үлкен хиті болды. 32 жыл өткен соң, ән Грэмми атақ-даңқы залына енгізілді. 1957 жылы Домино: "Қазіргі рок-н-ролл деп аталатын нәрсе – бұл ритм-энд-блюз. Мен оны 15 жылдан бері Нью-Орлеанда ойнап келемін", – деді. Домино 1956 жылы шыққан екі фильмде ойнады: "Shake, Rattle & Rock!" және "Қызға көмектесуге болмайды". 1957 жылдың 18 желтоқсанында оның "The Big Beat" әні Дик Кларктың "American Bandstand" бағдарламасында көрсетілді. Ол сондай-ақ сол аттас фильмде де пайда болды. 1956 жылдың 2 қарашасында Солтүстік Каролина штатының Файеттвилл қаласында Доминоның концерті кезінде тәртіпсіздіктер болды. Полиция тәртіпсіздікке ұшыраған көпшілікті тарату үшін жас шығаратын газ қолданды. Домино жанжалдан қашу үшін терезеден секіріп түсті, ол және оның тобының екі мүшесі жеңіл жарақат алды. Оның өмірбаянын жазған Рик Коулманның айтуынша, оның концерттерінде төрт ірі тәртіпсіздік болды, "әзірге интеграцияның нәтижесі". "Бірақ сол концерттерде алкоголь де болды. Сондықтан олар алкогольді, биді және жарыстарды алғаш рет бірге үйлестірді". 1957 жылдың тамызында қалалық комиссар Роберт Маклафлин қауіпсіздік туралы алаңдаушылық білдіргендіктен, Доминоға Вашингтондағы Гриффит стадионында өнер көрсетуге тыйым салынды. 1957 жылдың қарашасында Домино The Ed Sullivan Show бағдарламасында пайда болды, бұл өнер көрсету кезінде ешқандай кедергі болған жоқ. Сол жылы "Ebony" журналында жарияланған "Rock 'n' Roll патшасы" мақаласында Домино жылына 340 күн жолда жүретінін, бір кешке 2500 долларға дейін табатынын және 500 000 доллардан астам табыс табатынын айтты. Домино оқырмандарға өзінің 50 костюмі, 100 жұп аяқ киімі және 1500 долларлық алмаз әшекейлі ат басты таяқшасы бар екенін де айтты. Лас-Вегастағы көптеген концерттерінің алғашқысын өткізіп, ол лейблден кетті. "Мен олар сатылып кеткенше олармен бірге болдым", – деді ол 1979 жылы. Барлығында ол Imperial үшін 60-тан астам сингл жазды, 40 әнді R&B тізіміндегі топ-10-ға және 11 әнді поп-тізіміндегі топ-10-ға енгізді, олардың жиырма жетісі екі жақты хиттер болды.
Grammy Hall of Fame. In 1957, Domino maintained "What they call rock 'n' roll now is rhythm and blues. I've been playing it for 15 years in New Orleans". Domino appeared in two films released in 1956: Shake, Rattle & Rock! and The Girl Can't Help It. On December 18, 1957, his hit recording of "The Big Beat" was featured on Dick Clark's American Bandstand. He was also featured in a movie of the same name. On November 2, 1956, a riot broke out at a Domino concert in Fayetteville, North Carolina. The police used tear gas to break up the unruly crowd. Domino jumped out a window to avoid the melee; he and two members of his band were slightly injured. During his career, four major riots occurred at his concerts, "partly because of integration", according to his biographer Rick Coleman. "But also the fact they had alcohol at these shows. So they were mixing alcohol, plus dancing, plus the races together for the first time in a lot of these places." In August 1957, he was banned from performing at Griffith Stadium in Washington, DC due to security concerns raised by city commissioner Robert McLaughlin. In November 1957, Domino appeared on The Ed Sullivan Show; no disturbance accompanied this performance. In the same year, the article "King of Rock 'n' Roll" in Ebony magazine featured Domino who said he was on the road 340 days a year, up to $2,500 per evening, and grossing over $500,000; Domino also told readers that he owned 50 suits, 100 pairs of shoes and a $1,500 diamond horseshoe stick pin. After returning, he played the first of his many stands in Las Vegas. and Domino left the label. "I stuck with them until they sold out," he said in 1979. In all, he recorded over 60 singles for Imperial, placing 40 songs in the top 10 on the R&B chart and 11 in the top 10 on the Pop chart, twenty seven of which were double sided hits.
Империалдан кеткеннен кейінгі жазбалар (1963-1970 жылдар)
Домино 1963 жылы ABC Paramount Records компаниясына көшті. Лейбл оған Нью-Орлеанда емес, Теннесси штатының Нэшвилл қаласында жазуды бұйырды. Оған жаңа продюсер (Фелтон Джарвис) және жаңа аранжировщик (Билл Джюстис) тағайындалды. Доминоның продюсер, аранжировщик және жиі бірлесіп жазған Дейв Бартоломеймен ұзақ жылға созылған ынтымақтастығы, оның Imperial компаниясымен шығарған барлық хиттерін қадағалаған еді.
Хиттер тізіміне енбесе де, Домино 1970 жылға дейін үнемі жаздырып тұрды, 1965 жылдың ортасында ABC Paramount компаниясынан кетіп, Mercury Records компаниясы үшін өнер көрсетті, онда ол "Fats Domino '65" атты концерттік альбомын және екі сингл шығарды. Студиялық альбом жоспарланған, бірақ тек төрт трек жазылып, тоқтатылды. Дейв Бартоломейдің шағын Broadmoor лейблі (жол жүзінде Бартоломеймен қайта біріккен), көптеген заманауи соул музыкасымен толы жазбалар мен бірнеше сингл шығарды, бірақ 1971 жылға дейін оның Reprise Records шарты бойынша шетелде альбом жарық көрмеді. Broadmoor компаниясынан кейін ол сол лейблға ауысып, The Beatles тобының "Lady Madonna" әнінің каверін шығарып, Top 100 тізіміне енді. Ол көптеген онжылдықтар бойы танымал орындаушы болып қала берді. 1979 жылы түсіріліп, 1980 жылы көрсетілген Клинт Иствудтың "Any Which Way You Can" фильмінде камео рөлде ойнап, кейіннен шағын хитке айналған "Whiskey Heaven" әнін орындады. Оның өмірі мен мансабы Джо Лауроның 2015 жылғы "The Big Beat: Fats Domino and the Birth of Rock 'n' Roll" деректі фильмінде көрсетілді.
Кейінгі мансабы (1980-жылдар 2005)
1986 жылы Домино рок-н-ролл даңқы залына енген алғашқы музыканттардың бірі болды. Ол Тоғызыншы округтің төменгі бөлігіндегі, көбінесе жұмысшы табының тұратын аймағындағы сарайда тұрды, және ол жарқыраған қызыл түсті Cadillac көлігімен көпке таныс болатын. Домино жыл сайын Жаңа Орлеан джаз және мұра фестиваліне, сондай-ақ басқа да жергілікті шараларға қатысты. Оның соңғы гастрольдік сапары 1995 жылы Еуропаға үш аптаға созылды. Гастрольде ауырып қалғаннан кейін Домино енді Жаңа Орлеан аймағынан шықпауға шешім қабылдады, себебі ол авторлық құқық төлемдерінен тұрақты табыс табады, гастрольде жүруді ұнатпайтын және басқа ешбір жерде өзіне ұнайтын тамақ таба алмайтынын айтты. Домино Ақ үйден концерт беру туралы шақыруды қабылдамады.
Домино және Катрина даулымы
2005 жылдың тамызында «Катрина» даулы Нью-Орлеан қаласына жақындаған кезде Домино отбасымен үйде қалуды шешті, себебі оның әйелі Розмаридің денсаулығы нашар еді. Оның үйі су шалқыған ауданда орналасқан. Доминоның дауылда қаза тапқаны туралы әңгіме тарады, бірақ Эмбри Домино мен оның отбасы құтқарылғанын растады. Отбасы Батон-Руж қаласындағы уақытша баспанаға жеткізілді, кейін Луизиана штаты университетінің футбол командасының бас ойыншысы, Доминоның немересінің жігіті ЖаМаркус Расселл оларды алып кетті. Ол отбасын өз пәтерінде тұруға рұхсат берді. «The Washington Post» газеті хабарлағандай, 2 қыркүйекте олар үш түн диванда ұйықтағаннан кейін Расселдің пәтерінен шығып кетті. «Біздің барлығымызды жоғалттық», - деді Домино, газет мәліметінше. 2006 жылдың қаңтарына қарай Доминоның үйі мен кеңсесін қайта жаңарту жұмыстары басталды (Нью-Орлеанды қайта құру туралы қараңыз). Осы уақыт аралығында Домино отбасы Харви (Луизиана штаты) қаласында тұрды. Президент Джордж Буш жеке сапармен келіп, президент Билл Клинтон бұрын Доминоға тапсырған Ұлттық өнер медалін жаңасымен ауыстырды. Алтын пластинкаларды Imperial Records каталогына иелік ететін RIAA және Capitol Records компаниялары алмастырды.
Кейінгі өмірі
Домино 2006 жылы Жаз және мұра фестивалінде Нью-Орлеанда өнер көрсетуге жоспарланған болатын. Алайда, ол үлкен уайымға толып, өнер көрсетуді тоқтатуға мәжбүр болды, бірақ сахнаға шығып, көрермендерге сәлемдеме жасады. 2006 жылы Доминоның «Alive and Kickin’» альбомы Tipitina’s Foundation-ға түсім табу үшін шығарылды, ол мұқтаж жергілікті музыканттарды қолдайды және Нью-Орлеанның ерекше дыбысын сақтауға көмектеседі. Альбом 1990 жылдардағы жарияланбаған жазбалардан тұрады және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 2007 жылдың 12 қаңтарында Домино OffBeat журналының жыл сайынғы «Best of the Beat Awards» марапаттау салтанатында «Өмірлік жетістік» сыйлығымен құрметтелді, ол Нью-Орлеандағы «House of Blues» клубында өтті. Нью-Орлеан қаласының мэрі Рей Нагин сол күнді «Нью-Орлеандағы Фэтс Домино күні» деп жариялады және оған қол қойылған жарлықты табыс етті. Домино 2007 жылдың 19 мамырында Нью-Орлеандағы Tipitina’s клубында сахнаға оралды, концерт зал толы болды. Бұл оның соңғы қоғамдық өнер көрсетуі болды. 2007 жылдың қыркүйегінде Домино Луизиана музыкалық даңқ залына енгізілді. 2009 жылдың мамыр айында Домино күтпеген жерден «Domino Effect» концертінде көрермендер алдында пайда болды, онда Литтл Ричард және басқа да әртістер өнер көрсетті, мақсаты – «Катрина» дауілінен зардап шеккен мектептер мен ойын алаңдарын қайта жаңартуға қаражат жинау болды. 2012 жылдың қазан айында Домино «Treme» телесериалының үшінші маусымында өзін-өзі сомдады.
Өлім
Домино 2017 жылдың 24 қазанында Луизиана штатының Харви қаласындағы үйінде 89 жасында табиғи себептерден көз жұмды, деп хабарлады сот-медициналық сарапшылар.
Табысы мен мұрасы
Домино 1950-ші жылдары рок-н-роллдың ең ірі жұлдыздарының бірі болды, бірақ ол бұл жаңа жанр екеніне көз жеткізбеді. 1957 жылы Домино: "Қазір рок-н-ролл деп аталатын нәрсе – ритм-н-блюз. Мен оны 15 жыл бойы Нью-Орлеанда ойнап келемін" деді. Rolling Stone журналының пікірінше, "бұл шындыққа жақын тұжырым. Елуінші жылдардағы барлық рок-музыкашылар, қара және ақ, ауылда туған және қалада өскен, негізінен R&B-нің, 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-шы жылдардың басындағы қара халық музыкасының әсеріне тап болды". Ол ақ нәсілді тыңдаушылар арасында танымал болған алғашқы R&B әртістерінің бірі еді. Оның өмірбаянын жазған Рик Коулман, Доминоның сол онжылдықта рок-н-ролл шоуларымен бірге жазған және гастрольдер өткізгені, оның музыкасын ортақ бағалауда қара және ақ жастарды біріктіргені, АҚШ-тағы нәсілдік сегрегацияның бұзылуына ықпал еткенін айтады. Домино өзінің шығармаларын рок-н-ролл деп атаған жоқ, ол: "Бұл мен Нью-Орлеанда ойнаған ритм-н-блюзден басқа ештеңе емес еді" деді. Ол Хэмфри Литтлтонның 1956 жылғы "Bad Penny Blues" хитіне сілтеме жасады. Домино 1968 жылы "Lady Madonna" әнінің өзіндік нұсқасын жазды. Бұл жазба, сондай-ақ Битлз тобының тағы екі әнінің каверлері оның Ричард Перри продюсерлік еткен "Fats Is Back" альбомында және Нью-Орлеандық пианист Джеймс Букерді қамтитын топ жазған бірнеше хиттерде пайда болды. Кейіннен Маккартни "Ain't That a Shame", "I'm in Love Again" және "I'm Gonna Be a Wheel Someday" әндерін 1988 жылғы CHOBA B CCCP альбомына жазды. Домино 1969 жылғы 31 шілдеде Лас-Вегас Хилтондағы Элвис Преслидің алғашқы концертіне 2200 адам жиналғанда қатысты. Шоудан кейін өткен баспасөз конференциясында журналист Преслиді "Патша" деп атағанда, Пресли сахнада Доминоға ыммен қарады. "Жоқ, ол – рок-н-роллдың нағыз патшасы" деді Пресли. Пресли кейіннен: "Рок-н-ролл мен келгенге дейін ұзақ уақыт болды. Шынын айтсам, мен Фэтс Домино сияқты ән айта алмаймын. Мен мұны білемін" деді. Ол Доминоның "мен бастаған кезде маған үлкен әсер еткенін" айтты. Домино өзінің және Преслидің бірге түсірілген суреті туралы: "Элвис маған Лас-Вегасқа алғаш келгенде сәтсіздікке ұшырағанын айтты. Мен оның музыкасын жақсы көретінмін. Ол кез келген әнді айта алады, мен бұл суретті түсіргенімізге қуаныштымын" деді. Домино 1987 жылы өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Грэмми сыйлығын алды. Джон Леннон 1975 жылы "Rock 'n' Roll" альбомында Доминоның "Ain't That a Shame" композициясын қайталады, бұл оған әсер еткен музыканттарға арналған құрмет болды. Американдық Cheap Trick тобы "Ain't That a Shame" әнін 1978 жылы Budokan-да өткен концерттік альбомында жазды және оны альбомның екінші синглі ретінде шығарды. Ол Billboard Hot 100 хит-парадының 35-орына жетті. Бұл Доминоның сүйікті кавері болған. Ол олардың тікелей эфирдегі концерттерінің негізгі бөлігі болып қала береді, оның ішінде олардың 25 жылдығы концерті (албом және DVD Silver ретінде жазылған) және 2016 жылы Рок-н-Ролл атақ-даңқ залына енгізілуі. Fats Domino музыкасы Ямайкада танымал болды, онда Нью-Орлеан радиостанцияларын кейде естіп тастауға болатын, және кейінірек ска және регги ретінде пайда болатын нәрсеге маңызды әсер етті. Ямайкалық регги әртісі Yellowman Доминоның көптеген әндерін, соның ішінде "Be My Guest" және "Blueberry Hill" әндерін орындады. Джон Лайдонмен бірге жұмыс істегені үшін танымал постпанк бассисті Джа Уоббл "Blueberry Hill" әнін жеке жазды. 1960 жылдары құрылған Ямайканың ска-тобы Джастин Хиндс және Доминолар Хиндстың сүйікті әншісі Доминоның есімімен аталды. 2007 жылы әртүрлі өнерпаздар Доминоға құрмет көрсету үшін жиналып, тек оның әндерін қамтитын тікелей эфирлік сеансты жазды. Goin' Home: A Tribute to Fats Domino альбомында Пол Маккартни, Нора Джонс, Уилли Нельсон, Нил Янг және Элтон Джон сияқты музыканттар өнер көрсетті. Richie Unterberger-дің AllMusic-ке жазған мәліметтеріне сәйкес, Домино ерте рок музыкасының ең тұрақты орындаушыларының бірі, 1950-ші жылдардың ең көп сатылған африкалық-америкалық рок-н-ролл жұлдызы және "классикалық" Нью-Орлеанс ритм-н-блюз стилінің ең танымал әншісі болды. Оның миллиондаған сатылған "The Fat Man" (1949) атты тұңғыш синглінің бірі алғашқы рок-н-ролл пластинкасы ретінде танылды. Роберт Кристагау Доминоны "50-ші жылдардың ең жақсы көрілетін рок-н-рольшісі" деп атап, оның ықпалы туралы былай деді: Нью-Орлеанның өте жағымды стандарттарына қарамастан жылы және қауіп төндірмейтін, ол өзінің коммерциялық емес отандастары Профессор Лонгхейр мен Джеймс Букерден әлдеқайда аз инновациялық ретінде еске алынады. Бірақ оның серпілісті фортепианосы мен оңай креолдық жүріс-тұрысы жалпы алғанда, Тоғызыншы Орданы білдірсе де, олар попқа бейім екінші жолды анықтады, оның бар екенін ешкім білмеген. Қысқасы, осы ұялшақ, сыпайы, харизматикасы жоқ адам Нью-Орлеан рок-н-ролын ойлап тапты. Доминоның ритмі, әсіресе "Be My Guest" әніндегідей, әуеннің соқпақтарын күшейту, ска музыкасына әсер етті.
Warm and unthreatening even by the intensely congenial standards of New Orleans, he's remembered with fond condescension as significantly less innovative than his uncommercial compatriots Professor Longhair and James Booker. But though his bouncy boogie woogie piano and easy Creole gait were generically Ninth Ward, they defined a pop friendly second line beat that nobody knew was there before he and Dave Bartholomew created 'The Fat Man' in 1949. In short, this shy, deferential, uncharismatic man invented New Orleans rock and roll. Domino's rhythm, accentuating the offbeat, as in the song "Be My Guest", was an influence on ska music.
Жеке өмір
Домино 1947 жылдан 2008 жылы қайтыс болған Розмари Доминоға (Холл) үйленген; олардың сегіз баласы болды: Антуан III (1950–2015), Анатоль, Андре (1952–1997), Антонио, Антуанетта, Андреа, Анола және Адоника. Өзінің табысына қарамастан, ол Катрина даулынан кейін Нью-Орлеан қаласының шеткі ауданына көшіп келгенге дейін бұрынғы тұрған Тоғызыншы ауданында өмір сүруін жалғастырды.