Кіріспе

Американдық рок музыканты (1941–1959)
Уэльстік әнші

Ричард Стивен Валенсуэла (13 мамыр 1941 – 3 ақпан 1959), көбінесе Ричи Валенс сахналық атымен танымал, американдық гитарист, әнші және ән жазушы. Рок-н-роллдың пионері және Чикано рок қозғалысының алға басушысы болған Валенс, өзінің табысынан кейін сегіз ай өткен соң ұшақ апатында қаза тапты. Валенстің бірнеше хиттері болды, ең танымалсы – мексикалық халық әнінен өңделген "La Bamba". Валенс әнді рок-ритм және темппен өзгертті, ол 1958 жылы хитке айналып, Валенсті испан тіліндегі рок-н-ролл қозғалысының пионері етті. Ол сонымен қатар "Donna" әнімен АҚШ хит-парадында екінші орынды иеленді. 1959 жылдың 3 ақпанында, "Музыканың өлімі күні" деп белгіленген күні, Валенс Айова штатында ұшақ апатында қаза тапты. Осы апатта музыканттар Бадди Холли және Дж. П. "Биг Боппер" Ричардсон, сондай-ақ ұшқыш Роджер Петерсон да қаза тапты. Валенс қайтыс болған кезде 17 жаста болды. Ол қаза болғаннан кейін Рок-н-ролл Даңқы залына, Рокабилли Даңқы залына, Америкалық халық музыкасы марапаттарының Даңқы залына, Калифорния Даңқы залына енгізілді және Голливуд Даңқ аллеясында жұлдызы бар.

Ерте өмір

Валенс 1941 жылғы 13 мамырда Пакоймада Ричард Стивен Валенсуэла болып дүниеге келді, ол R&B және джамп-блюстің өкілі болды. Ол бес жасында өзінің музыкасын жасауға деген қызығушылықты білдірді. Валенсуэланың әкесі оны гитара мен трубаны үйренуге ынталандырды, ал ол кейіннен өздігінен барабан ойнауды үйренді. Валенсуэла сол жақ қолымен ойнаса да, гитарада ойнауға деген құштарлығы соншалық, оң жақ қолымен ойнайтын нұсқасын меңгерді. 1957 жылғы Пакоймадағы әуедегі соқтығыс орын алған кезде Валенсуэла Пакойма орта мектебінің 15 жастағы оқушысы болды. Ол сол күні мектепке бармады, себебі әкесінің әкесінің жерлеу рәсіміне қатысты. Апат туралы қайта-қайта түс көру Валенстің ұшудан қорқуына әкелді. Валенсуэла Пакойма орта мектебінде (қазіргі Пакойма орта мектебі) оқыған кезде, ол мектепке гитарасын алып барып, достарына трибунада ән шырқап, ән айтатын. Валенсуэла 16 жасқа толғанда, оны жергілікті The Silhouettes тобына шақырды (осы топты "Get a Job" хитімен танымал болған сол аттас топпен шатастырмау керек). Валенсуэла гитарист ретінде бастады, ал топтың бас вокалисі кеткен соң, ол оның орнына өтті. 1957 жылғы 19 маусымда Валенсуэла The Silhouettes тобымен сахнада алғаш рет өнер көрсетті. Валенсуэла сондай-ақ Сан-Фернандо орта мектебінде оқыды.

Мансап

Өзін-өзі үйреткен музыкант Валенсуэла талантты әнші және гитарашы болды. Өзінің концерттерінде Валенсуэла көбінесе жаңа ән сөздерін импровизациялап, ойнап жатқанда танымал әндерге жаңа рифтер қосатын. 1958 жылдың мамыр айында Голливудтағы Del Fi Records кішкентай лейблінің иесі және президенті Боб Кинеге Сан-Фернандо орта мектебінің оқушысы Дуг Маккиа Пакоймадан шыққан жас әртіс Ричард Валенсуэла туралы айтты. Балалар оны "Сан-Фернандоның кішкентай Ричарды" деп білді. "Кішкентай Ричард" деген салыстыруға ықпалданған Кине, Сан-Фернандодағы кинотеатрда сенбі күні таңертеңгі сеанста Валенсуэланың өнерін көруге барды. Оның өнерінен әсерленген Кине, Валенсуэланы Лос-Анджелестің Silver Lake ауданындағы үйіне кастингке шақырды, онда оның жертөлесінде шағын жазу студиясы болды. Оның жазу құралдарына ертедегі стерео магнитофон (екі тректі Ampex 601 2 портативті) және Neumann U 47 конденсаторлық микрофондары кірді. Осы алғашқы кастингтен кейін Кине Валенсуэламен 1958 жылдың 14 мамырында Del Fi лейбліне келісімшарт жасады. Осы кезде музыкант "Ричи" деген атты алды, себебі Кине айтқандай, "сол кезде көптеген 'Ричардтар' болды, мен оны ерекше етуді қаладым". Сол сияқты, Кине оның тегін Валенсуэладан "Валенс" деп қысқартуды ұсынды, осылайша оның танылуын кеңейтуге тырысты. Валенс толық музыкалық топпен бірге студияға дайын болды. Музыканттардың арасында Рене Холл, Кэрол Кей және Эрл Палмер болды. 1958 жылдың мамыр айында Gold Star Studios-та бір түстен кейін жазылған алғашқы әндер "Come On, Let's Go" (Валенс/Кун авторлығында, Кун – Кинедің нағыз аты) және Либер мен Столлердің "Framed" әні болды. Жазудан кейін бірнеше күн ішінде басылып шығарылған бұл пластинка сәтті болды. Валенстің келесі пластинкасы, "Донна" (нағыз достасы Донна Людвиг туралы) және "La Bamba" әндерінен тұратын қос А-жақты пластинка болды. Ол миллионнан астам дана сатылып, Америка жазба индустриясы қауымдастығынан алтын диск алды. 1958 жылдың күзіне қарай Валенстің мансабының талаптары оны орта мектепті тастауға мәжбүр етті. Кине АҚШ-тың әртүрлі жерлерінде концерттер мен телешоуларда өнер көрсетуге шаралар жасады.

Концерт және өнер көрсету (1958 жылдың аяғы - 1959 жылдың басы)

1958 жылы 6 қазанда Валенс алғаш рет Дик Кларктың "Американдық Бандстенд" бағдарламасында "Come On, Let's Go" әнімен өнер көрсетті. Содан кейін Валенс Гавайидің Гонолулу қаласына "Жұлдыздардың 11-ші шоуы" аясында өнер көрсетуге сапар шекті. 27 желтоқсанда Валенс "Донна" әнін Дик Кларк шоуында орындады. Ол Нью-Йоркте тағы бірнеше концерт берді, соның ішінде әйгілі Аполлон театрындағы жалғыз өнер көрсетілімі болды. 1959 жылы 17 қаңтарда ол "Жасөсперімдер асханасы қоры" деп аталатын студенттер ұйымдастырған қайырымдылық шарасында Сэм Кукпен бірге Батыс Ковина орта мектебінде болды. 1987 жылы ол Валенстің өмірі мен мансабына арналған "Ла Бэмба" фильмінің тұсаукесеріне қатысты.

Қысқы би партиясы турнесі және өлім (1959)

Валенс 1959 жылғы 23 қаңтарда Висконсин штатының Милуоки қаласында Бадди Холли, "Биг Боппер" Дж.П. Ричардсон, Дион және Белмонттар, сондай-ақ Фрэнки Сардомен бірге өнер көрсеткен «Қысқы би кеші» гастрольдік тобының бес артисінің бірі болды. Гастроль суық температура мен көптеген логистикалық қиындықтарға толы болды. Жылытылмаған тур автобустары екі рет мұздай ауа райында істен шығып, Валенс пен Ричардсон тур бойы тұмауға ұқсас белгілерді сезінді. 31 қаңтарда Миннесота штатының Дулут қаласында автобус тоқтағаннан кейін жағдай соншалықты нашар болды, Холлидің барабаншысы Карл Банч автобуста суықтан қатты зардап шегіп, ауруханаға түсті. Банчтің орнын толтыру үшін Холли, Валенс және Дион кезекпен барабан тартып отырды. 1959 жылғы 2 ақпанда Айова штатының Клер-Лейк қаласындағы қойылымнан кейін (түн ортасында аяқталды), Холли, Ричардсон және Валенс Холли жалдаған шағын ұшақпен Мейсон-Сити әуежайынан ұшып кетті. Валенс ұшаққа Холлидің қосалқы гитарисі Томми Оллсуппен тиянақтасқан ақша тастау арқылы орын жеңіп алғаннан кейін көтерілді. Боб Хейл, Мейсон-Ситидегі KRIB AM радиосының диджеейі, сол түні концертті жүргізіп, музыканттар әуежайға аттанғанша баль залының жанындағы бөлмеде монетаны лақтырды. Валенс, аңыз бойынша, «Мен өмірімде алғаш рет бір нәрсені жеңіп алдым» деген сөзді айтқан деседі. Холлидің бас гитарисі Уэйлон Дженнингс тұмаумен ауырған Дж.П. Ричардсонға ұшақтағы орнын өз еркімен берді. 1959 жылғы 3 ақпанда сағат 12:55-те төрт жолаушысы бар «Бичкрафт Бонанза» (N3794N) Солтүстік Дакота штатының Фарго қаласына ұшып, көтерілгеннен бірнеше минут өткен соң құлады. Апаттың себебі, нашарлаған ауа-райына дайын болмаған пилот Роджер Петерсонның басқаруды жоғалтуы болды. Апат салдарынан төрт ер адам да бірден қаза тапты. Холли, Ричардсон және Петерсон сияқты, Валенс те бас жарақаты мен кеудеге күшпен соққаннан зардап шекті. 17 жастағы Валенс апатта қаза тапқандардың ең жасы болды. Осы трагедия әнші Дон Маклинге 1971 жылы «Американ пирогы» хитін жазуға шабыт берді, ол 3 ақпанды «Музыканың қайтыс болған күні» деп мәңгі есте қалдырды. Валенстің денесі Лос-Анджелестегі Мишн Хиллстегі Сан-Фернандо Миссиясы зиратында жерленді.

Мұра

Валенс – чикано рок және латын рок музыкасының пионері болды, мексикалық тегі бар көптеген музыканттарға шабыт сыйлады. Ол Лос-Лобос, Лос-Лонли Бойз және Карлос Сантана сияқты әртістерге әсер етті, себебі Валенс американдық рок және поп музыкасында латын американдықтардың өте аз болған кезінде ұлттық деңгейде сәттілікке жетті. Ол мейнстримдік рокқа сәтті өткен алғашқы латиноамерикандық артист саналады. "La Bamba" оның ең ықпалды жазбасы болды, ол испан тілінде толығымен орындалған хитке айналып қана қоймай, дәстүрлі латын американдық музыканы рокпен табысты үйлестіргендігі үшін де маңызды болды. Валенс бұл формуланы алғаш рет қолданды, кейіннен Карлос Сантана, Селена, Caifanes, Café Tacuba, Circo, El Gran Silencio, Aterciopelados, Gustavo Santaolalla және латын альтернативалық сахнадағы көптеген басқа да әртістер қабылдады. Валенсуэла отбасы үйде тек ағылшын тілінде сөйлеседі, ал ол испан тілін жақсы білмеді. Валенс "La Bamba" әнін испан тілінде жазу үшін әннің сөзін фонетикалық түрде жаттап алды. 2019 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы Валенстің "La Bamba" нұсқасын "мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, Ұлттық жазбалар тізіміне енгізді. Валенс 1988 жылы "La Bamba" үшін "Жыл әні" номинациясына ие болды. 2015 жылы Billboard журналы Валенсті тарихтағы ең ықпалды 30 латындық артистің тізіміне қосты, "Рок-н-ролл залының мүшесінің ықпалы бүгінгі латындық альтернативалық артистерде сақталып қалды" және "латындық артистің пионерлік кроссовер хиті "La Bamba" мексикалық тамырлы музыка мен испан тіліндегі әндердің мейнстримге тартымды екенін ерте дәлелдеді" деп атап өтті. "Come On, Let's Go" әнін Los Lobos, Ramones және Paley Brothers (Ramones гитара, бас және барабанда, Paley Brothers вокалда), Tommy Steele, The Huntingtons, Girl in a Coma және The McCoys жазды. Johnny Rebb және оның Rebels әнін Австралиядағы Leedon/Canetoad Records үшін жазды. "Donna" әнін MxPx, Marty Wilde, The Youngbloods, Clem Snide, Cappadonna және Misfits сияқты әртүрлі артистер орындады. Robert Quine Валенстің гитарада ойнауының өзінің стиліне ерте әсер еткенін айтты. Валенс сонымен қатар Jimi Hendrix, Chan Romero, Carlos Santana, The Beatles, Chris Montez, Keith O'Conner Murphy, The Beach Boys және Led Zeppelin сияқтыларға да шабыт берді. 1987 жылы қайтыс болған Валенстің анасы Конча оның қасына жерленген.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Валенс туралы бірнеше өмірбаяндық фильм түсірілді, оның ішінде 1987 жылғы «Ла Бамба» фильмі де бар. Фильм негізінен 1957–1959 жылдардағы оқиғаларды көрсетеді және Валенстің 16-17 жас шағын бейнелейді. «Ла Бамба» Лу Даймонд Филлипсті Валенс рөлінде таныстырды. Фильмдегі музыканың көп бөлігін Los Lobos тобы орындады. «Бадди Холли тарихы» фильмінің соңғы сахнасында Валенс рөлін Гилберт Мелгар сомдады. Lil' Libros Valens өміріне арналған жаңа кітап жарыққа шығарады. (2019)

Құрметтеулер

1989 жылы Висконсин штатының 1950-ші жылдардағы жанкүйері Кен Пакетт гитараны және апатта қаза тапқан үш орындаушының әрқайсысының есімдері жазылған үш пластинкадан тұратын тот баспайтын болаттан жасалған монумент орнатты. Ол жеке меншік жерде, 315-ші көше мен Гулл даңғылының қиылысынан батысқа қарай 2 шақырым, Клер-Лейк қаласынан солтүстікке қарай 13 шақырым жерде орналасқан. Ол сондай-ақ Грин-Бэйдегі (Висконсин штаты) Риверсайд сарайының жанында орнатылған үш музыкантқа арналған ұқсас тот баспайтын болаттан жасалған монументтің авторы болды. Бұл монумент 2003 жылдың 17 шілдесінде ашылды. Пакоймадағы Пакстон паркі 1990 жылдары Валенстің құрметіне Ричи Валенс демалыс орталығы деп қайта аталды. Жақын жерде Ричи Валенс бассейні орналасқан. Демалыс орталығында Ritchie Valens Skate Plaza деп аталатын скейтпарк бар. Пакойманы өкілдік ететін қалалық кеңес мүшесі Валенстің құрметіне атауын өзгертуді ұсынды, осылайша тұрғындар "оның қарапайым өмір жолын еске алып, жетістіктерін үлгі етсін" деді. Музыкант Томми Оллсуп 1979 жылы Далласта "Томмидің Бас-аяғы салоны" клубын ашты. Клубтың аты Валенс пен оның арасындағы 20 жыл бұрын өткен тағдырлы монета лақтырудан алынған. Led Zeppelin тобының Physical Graffiti альбомындағы "Boogie with Stu" әні Валенстің "Ooh, My Head" әнінен шабыттанды. Ол Валенс немесе Боб Кинді есімдерін атаған жоқ, оның орнына Валенстің анасын көрсетті. Кейін Кийн сотқа жүгінді, ал сыйлықтың жартысы Валенстің анасына тиді, бірақ ол сот процесіне қатыспады. 1990 жылдың 11 мамырында Голливудтың Даңқ аллеясында Валенстің есімімен жұлдыз ашылды. Жұлдыздың құны 3500 долларға бағаланды, оны отбасы мен достары оның атынан жинаған қаражат есебінен төледі. Оның жұлдызы Artisan's Patio шағын сауда орталығының алдындағы 6733 Голливуд бульварында орналасқан. 2009 жылдың 2 ақпанында Surf Ballroom Бадди Холли, Дж.П. "Биг Боппер" Ричардсон және Валенстің соңғы концертіне арналған 50 жылдық мерекелік шара өткізді. Іс-шара бір аптаға созылды және үш музыканттың естелігін құрметтеуге арналған қойылымдар ұйымдастырылды. Жұлдыздардың туыстары мен достары да қатысты. Пакойманың төңірегінде марқұм Валенстің құрметіне көптеген қабырғалық суреттер салынды. 1985 жылы суретші Мануэль Веласкез (25 студенттің көмегімен) 3,6x6,1 метр өлшемді қабырғалық сурет жасады, ол бұрынғы Пакойма орта мектебінің (қазіргі Пакойма орта мектебі) сынып ғимаратының қабырғасына суреттелді. Суретте Валенстің бейнесі, оның ең танымал хиттері жазылған пластинкалар және оның өмірін қиған авиакатастрофа туралы газет мақаласы бейнеленген. Тағы бір қабырғалық сурет 2012 жылы Ван Нюйс бульвары мен Амбой даңғылының қиылысында Гектор Понсе салған. Екінші сурет 2012 жылы Леви Понсе салған, ол Ван Нюйс бульвары мен Телфайр даңғылында орналасқан. Оған арнап монумент те орнатылды. Ол 2013 жылы қойылды және 10731 Лорел Каньон бульварындағы Ричи Валенс паркінде орналасқан. 2016 жылдың 13 мамырында, Валенстің туылған күнінің 75 жылдығына орай, Лос-Анджелес қалалық кеңесі 13 мамырды "Ричи Валенс күні" деп жариялады. 2018 жылдың 25 тамызында оның құрметіне мерекелік шара өткізілді. Салтанатты ашылу рәсімі Пакоймадағы 10731 Лорел Каньон бульварында орналасқан Ричи Валенс паркінде өтті. Мереке барысында автожол белгісінің көшірмесі таныстырылды. Іс-шара жалпы жұртшылыққа ашық және тегін кіруге болатын. Марқұм әншіге құрмет көрсету үшін Валенстің бірнеше туыстары тікелей эфирде өнер көрсетті. Қоғамдық және мемлекеттік басшылар мерекеге жиналды.

Синглдар

ЖылАтауы (b/w B жағындағы трек) Екі жағы да бір альбомнан, басқаша көрсетілмесеЖоғары сатыдағы орындар АльбомUS BillboardUS CashboxAUS1958"Come On, Let's Go" b/w "Framed"Del Fi 410642 51 53Ritchie Valens"Donna" / "La Bamba"Del Fi 411022224941959"Fast Freight" b/w "Big Baby Blues"Түпнұсқа басылымдары "Arvee Allens" деп көрсетілген; кейінгі басылымдары "Ritchie Valens"Del Fi 4111—— Ritchie"That's My Little Suzie" b/w "In a Turkish Town"Del Fi 411455 43—— Ritchie Valens"Little Girl" b/w "We Belong Together" (Ritchie Valens альбомынан)Del Fi 411792 93—— Ritchie"Stay Beside Me"Del Fi 4128—— 1960"The Paddiwack Song" b/w "Cry, Cry, Cry"Жоғарыдағы үш сингл алтын Valens Memorial Series үлгілерімен шығарылды. Del Fi 4117 суретті мұқабасымен де шығарылды. Del Fi 4133—— 1987"La Bamba '87" b/w "La Bamba" (Ритчи Валенстің түпнұсқа нұсқасы)Del Fi 1287——89Альбомға енбеген трек1998"Come On, Let's Go" b/w "La Bamba"Del Fi 51341———Come On, Let's Go!

Фильмографиясы мен тележүргізулері

Жүре бер, Жонни, жүре бер! (1959), оның жалғыз фильмдегі қатысуы болды. Ол Чак Берри таныстырғаннан кейін "Ooh My Head" әнін орындайтын сахнада ойнайды. Валенс осы фильмді түсіргеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. American Bandstand (6 қазан 1958), Дик Кларк жүргізетін телешоу. Дик Кларк Шоу (27 желтоқсан 1958), Дик Кларк жүргізетін телешоу.